କୃତ୍ତିଵାସଂ ନ ମୁଂଚଂତି କୃତାର୍ଥାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଣ ମୋକ୍ଷୋ ଯତ୍ରାପ୍ଯତେ ନ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ବି ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ହଜାର ଜନ୍ମ ହେଲା ବି ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଏକେନ ଜନ୍ମନା ମୋକ୍ଷଃ କୃତ୍ତିଵାସେଽତ୍ର ଲଭ୍ଯତେ । ଆଲଯଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାନାମେତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵଦଂତି ହି
କୃତ୍ତିବାସ ସହିତ ଏଠାରେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ବି ମୋକ୍ଷ ମିଳିଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୋପିତଂ ଦେଵଦେଵେନ ମହାଦେଵେନ ଶଂଭୁନା । ଯୁଗେଯୁଗେ ହ୍ଯତ୍ର ଦାଂତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଉପାସଂତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଜପଂତି ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍ । ସ୍ତୁଵଂତି ସତତଂ ଦେଵଂ ତ୍ର୍ଯଂବକଂ କୃତ୍ତିଵାସସମ୍ । ଧ୍ଯାଯଂତି ହୃଦଯେ ଦେଵଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ସର୍ଵାଂତରଂ ଶିଵମ୍
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ପାଠ କରନ୍ତି, ସଦା ଦେବ ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାଣୁ ଦେବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗାଯଂତି ସିଦ୍ଧାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଵାରାଣସୀଂ ଯେ ନିଵସଂତି ଵିପ୍ରାଃ । ତେଷାମଥୈକେନ ଭଵେଦ୍ଵିମୁକ୍ତିର୍ଯେ କୃତ୍ତିଵାସଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ
ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୀତ ଗାନ କରନ୍ତି; ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାରାଣସୀରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଜଣେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକେ ଜଗତାମଭୀଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଵିପ୍ରକୁଲେଷୁ ଜନ୍ମ । ଧ୍ଯାନେ ସମାଧାଯ ଜପଂତି ରୁଦ୍ରଂ ଧ୍ଯାଯଂତି ଚିତ୍ତେ ଯତଯୋ ମହେଶମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ମିଳିବା, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ପରେ ଯତିମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଆରାଧଯଂତି ପ୍ରଭୁମୀଶିତାରଂ ଵାରାଣସୀମଧ୍ଯଗତା ମୁନୀଂଦ୍ରାଃ । ଯଜଂତି ଯଜ୍ଞୈରଭିସଂଧିହୀନାଃ ସ୍ତୁଵଂତି ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଣମଂତି ଶଂଭୁମ୍
ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଛିଥିବା ମୁନିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।
ନମୋ ଭଵାଯାମଲଯୋଗଧାମ୍ନେ ସ୍ଥାଣୁଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଗିରିଶଂ ପୁରାଣମ୍ । ସ୍ମରାମି ରୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଜାନେ ମହାଦେଵମନେକରୂପମ୍
ଭବଙ୍କୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗ ଆଶ୍ରୟକୁ ନମସ୍କାର; ଗିରିଶ, ପୁରାତନ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି। ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ଅନେକ ରୂପରେ ଅଛିଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତତ୍ର ଵୈ ଲିଂଗଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ତତ୍ର ଵିଧାନେନ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, କପର୍ଦୀଶ୍ୱର। ଏଠାରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ପରେ, ରାଜା—
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତିଂ ଭୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି । ପିଶାଚମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥମନ୍ଯତ୍ତତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୋଗ ଦୁଇଟି ମିଳେ। ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପିଶାଚମୋଚନ ବୋଲାଯାଏ।
ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯମଯୋ ଦେଵୋ ମୁକ୍ତିଦଃ ସର୍ଵଦୋଷହଃ । କଶ୍ଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଜଗାମେଦଂ ଶାର୍ଦୂଲୋ ଘୋରରୂପଧୃକ୍
ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଯେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏଠାକୁ ଏକ ଦେତ୍ୟ ଆସିଲା, ଭୟଙ୍କର ବାଘ ରୂପ ନେଇ।
ମୃଗୀମେକାଂ ଭକ୍ଷଯିତୁଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସା ଭୀତହୃଦଯା କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ କପର୍ଦୀଶ୍ୱର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ନିକଟରେ ଏକା ମୃଗୀକୁ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ସେ ମୃଗୀ ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ, ପୁନିପୁନି ଲିଙ୍ଗକୁ ପରିକ୍ରମା କଲା।
ଧାଵମାନା ସୁସଂଭ୍ରାଂତା ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ଯ ଵଶମାଗତା । ତାଂ ଵିଦାର୍ଯ ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶାର୍ଦୂଲଃ ସ ମହାବଲଃ
ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ଦୃଢ଼ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ବାଘର ଅଧୀନ ହେଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ତାକୁ ଫାଟିଦେଲା।
ଜଗାମ ଚାନ୍ଯଂ ଵିଜନଂ ଦେଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ମୃତମାତ୍ରା ଚ ସା ବାଲା କପର୍ଦୀଶାଗ୍ରତୋ ମୃଗୀ
ସେ ଦେତ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲା, ମୁନିମାନେ ଦେଖି। ମୃଗୀ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ ଥିଲା, କପର୍ଦୀଶ୍ୱର ଆଗରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ମହାଜ୍ଵାଲା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭା । ତ୍ରିନେତ୍ରା ନୀଲକଂଠା ଚ ଶଶାଂକାଂକିତ ମୂର୍ଦ୍ଧଜା
ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖାଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ତିନି ଆଖି, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା କେଶରେ।
ଵୃଷାଧିରୂଢା ପୁରୁଷୈସ୍ତାଦୃଶୈରେଵ ସଂଵୃତା । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵିମୁଂଚଂତି ଖେଚରାସ୍ତତ୍ସମଂତତଃ
ବୃଷ ଉପରେ ବସି, ଏପରି ପୁରୁଷମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ଦେବମାନେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଗଣେଶ୍ଵରୀ ସ୍ଵଯଂ ଭୂତ୍ଵା ନ ଦୃଷ୍ଟା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ତତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦାଶ୍ଚର୍ଯଵରଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସୁରାଦଯଃ
ସେ ଗଣମାନଙ୍କର ମହିଳା ମୁଖ୍ୟ ହେଇ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତନ୍ମହେଶସ୍ଯ ଵୈ ଲିଂଗଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଵୈଵାଶେଷପାପୌଘାତ୍କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ଯ ଵିମୁଂଚତି
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଜଟା ରହିଛି, କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦୂରିଯାଏ।
କାମକ୍ରୋଧାଦଯୋ ଦୋଷା ଵାରାଣସୀ ନିଵାସିନାମ୍ । ଵିଘ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ଵିନଶ୍ଯଂତି କପର୍ଦୀଶ୍ଵରପୂଜନାତ୍
ବାରାଣସୀରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜଟାଧାରୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ, ସମସ୍ତ ବାଧା ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସଦୈଵ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ପୂଜିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ତୋତଵ୍ଯଂ ଵୈଦିକୈସ୍ତଵୈଃ
ସେହିଠୁ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଟାଧାରୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଦେଖିବା, ଉତ୍ସାହରେ ପୂଜିବା ଓ ବେଦମୟ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାଯତାଂ ଚାତ୍ର ନିଯତଂ ଯୋଗିନାଂ ଶାଂତଚେତସାମ୍ । ଜାଯତେ ଯୋଗସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାତ୍ଷଣ୍ମାସେନ ନ ସଂଶଯଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଶାନ୍ତ ମନରେ ନିୟମିତ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦଯଃ ପାପା ଵିନଶ୍ଯଂତ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜନାତ୍ । ପିଶାଚମୋଚନେ କୁଂଡେ ସ୍ନାତଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଶମୋ ଯତଃ
ତାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ପିଶାଚମୋଚନ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଏ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ପୁରା ଵିପ୍ରସ୍ତପସ୍ଵୀ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ଶଂକୁକର୍ଣ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୂଜଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଜଜାପ ରୁଦ୍ରମନିଶଂ ପ୍ରଣଵଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣମ୍ । ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ନମସ୍କାରୈଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେ ଦିନ ରାତି 'ରୁଦ୍ର' ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ସ୍ତୁତି, ପ୍ରଣାମ ଓ ପରିକ୍ରମା ସହିତ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ଉପାସୀତାତ୍ର ଯୋଗାତ୍ମା କୃତ୍ଵା ଦୀକ୍ଷାଂ ତୁ ନୈଷ୍ଠିକୀମ୍ । କଦାଚିଦାଗତଂ ପ୍ରେତଂ ପଶ୍ଯତି ସ୍ମ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ଯୋଗମୟ ଆତ୍ମା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଏକ ଦିନ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏଠାକୁ ଏକ ଭୂତ ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଆସିଛି।
ଅସ୍ଥିଚର୍ମ ପିନଦ୍ଧାଂଗଂ ନିଶ୍ଵସଂତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପଯା ପରଯା ଯୁତଃ
ସେ ଭୂତର ଦେହ ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମରେ ଢାକା ଥିଲା, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା; ଏହାକୁ ଦେଖି ସେ ମହାମୁନି ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ପ୍ରୋଵାଚ କୋ ଭଵାନ୍କସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦ୍ଦେଶମିମଂ ଶ୍ରିତଃ । ତସ୍ମୈ ପିଶାଚଃ କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡ୍ଯମାନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ସେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠାରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?' ଭୋକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗୁଥିବା ସେ ପିଶାଚ ଏପରି କହିଲା—
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନ୍ଯହଂ ଵିପ୍ରୋ ଧନଧାନ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ କୁଟୁଂବଭରଣୋତ୍ସୁକଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଘର ଚଳାଇବାରେ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲି।
ନ ପୂଜିତା ମହାଦେଵା ଗାଵୋଽପ୍ଯତିଥଯସ୍ତଥା । ନ କଦାଚିତ୍କୃତଂ ପୁଣ୍ଯମଲ୍ପଂ ଵାନଲ୍ପମେଵ ଚ
ମୁଁ କେବେ ମହାଦେବଙ୍କୁ, ଗାଁମାନେ କିମ୍ବା ଅତିଥିମାନେ କୁ ପୂଜା କରିନାହିଁ; କେବେ କିଛି ନ ଛୋଟ, ନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିନାହିଁ।