ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତଦିଦଂ ସ୍ଥାନଂ ସେଵିତଂ ମୋକ୍ଷକାଂକ୍ଷିଭିଃ । ମୃତାନାଂ ଚ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଭୂଯୋ ଭଵସାଗରେ
ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହି ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସନ୍ତି, ଏଠି ମୃତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃଜନ୍ମ ଭବସାଗରରେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵସେନ୍ନରଃ । ଯୋଗୀ ଵାପ୍ଯଥଵାଯୋଗୀ ପାପୀ ଵା ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ତମଃ
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏକ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ରହିବା ଉଚିତ; ଯୋଗୀ ହେଉ କି ନାହିଁ, ପାପୀ ହେଉ କି ପୁଣ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଲୋକଵଚନାତ୍ପିତ୍ରୋର୍ନ ଚୈଵ ଗୁରୁଵାଦତଃ । ମତିର୍ନ କ୍ରମଣୀଯା ସ୍ଯାଦଵିମୁକ୍ତଗତିଂ ପ୍ରତି
ମୁକ୍ତିରେ ନେଇଯାଉନଥିବା ପଥକୁ, ଲୋକମାନେ କହିଥିବା କଥା, ପିତାମାତାଙ୍କ କଥା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ଚଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତ୍ରେଦଂ ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂନାମ ଶୋଭନମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଓଂକାର ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏତତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ । ସେଵିତଂ ମୁନିର୍ଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ଅତି ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଞ୍ଚାୟତନ; ଏହିଠାରେ ବାରାଣସୀରେ ମୁନିମାନେ ସଦା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପଂଚାଯତନଵିଗ୍ରହଃ । ରମତେ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଜଂତୂନାମପଵର୍ଗଦଃ
ସେଠାରେ ମହାଦେବ ନିଜେ ପଞ୍ଚାୟତନ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି; ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ । ତଦେତଦ୍ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନକୁ ପଞ୍ଚାୟତନ ବୋଲାଯାଏ; ଏହି ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଓଂକାର ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଶାଂତ୍ଯତୀତା ତଥା ଶାଂତିର୍ଵିଦ୍ଯା ଚୈଵାପରା ଵରା । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ପଂଚାତ୍ମଂ ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ଶାନ୍ତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଶାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅନ୍ୟ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ନିବୃତ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବତା ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ପଂଚାନାମପି ଲିଂଗାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସମାଶ୍ରଯମ୍ । ଓଁକାରବୋଧକଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗରେ ବସନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଓଂକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ପଞ୍ଚାୟତନ ବୋଲାଯାଏ।
ସଂସ୍ମରେଦୀଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମଵ୍ଯଯମ୍ । ଦେହାଂତେ ପରମଂ ଜ୍ଯୋତିରାନଂଦଂ ଵିଶତେ ବୁଧଃ
ଅବିନାଶୀ ପଞ୍ଚାୟତନ ଲିଙ୍ଗରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶରୀର ଶେଷରେ, ଜ୍ଞାନୀ ପରମ ଜ୍ୟୋତି ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସିଦ୍ଧାବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା । ଉପାସ୍ଯ ଦେଵମୀଶାନମାପୁରଂତଃ ପରଂ ପଦମ୍
ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ଭଗବାନ ଈଶାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପାଇଥିଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯୋଦର୍ଯାସ୍ତଟେ ପୁଣ୍ଯେ ସ୍ଥାନଂ ଗୁହ୍ଯତମଂ ଶୁଭମ୍ । ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରଂ ରାଜେଂଦ୍ର ଓଁକାରେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର କୂଳରେ, ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ରାଜା, ଗୋଚର୍ମ ପରି ଆକାରର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓଂକାରେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ତଥୋଂକାରଂକଂଦର୍ପେଶ୍ଵରମେଵ ଚ
ସେଠି କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଓଂକାର ଓ କନ୍ଦର୍ପେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।
ଏତାନି ଗୁହ୍ଯଲିଂଗାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ନ କଶ୍ଚିଦିହ ଜାନାତି ଵିନା ଶଂଭୋରନୁଗ୍ରହାତ୍
ଏହିଗୁଡିକ ଗୁପ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ବାରାଣସୀରେ ଅଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଶିବଙ୍କ କୃପା ବିନା କେହି ଏଠାରେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ପାର୍ଥିଵ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ପୁରା ଦୈତ୍ଯୋ ହସ୍ତୀ ଭୂତ୍ଵା ଶିଵାଂତିକମ୍
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣ, ରାଜା; ସେଠି ଏକ ଦୈତ୍ୟ ପୁରାତନ କାଳରେ ହାତୀ ଆକାର ଧରି ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ହଂତୁମାଯାତୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯମୁପାସତେ । ତେଷାଂ ଲିଂଗାନ୍ମହାଦେଵଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ସେଠି ସଦା ଉପାସନା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲା; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହାଦେବ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ଲିଙ୍ଗରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ମହାଦେଵୋ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ହତ୍ଵା ଗଜାକୃତିଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଶୂଲେନାଵଜ୍ଞଯା ହରଃ
ଭକ୍ତମାନେର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ମହାଦେବ, ହାତୀ ଆକାର ଦୈତ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରି ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବଧ କଲେ।
ଵାସସ୍ତସ୍ଯାକରୋତ୍କୃତ୍ତିଂ କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ତତଃ । ତତ୍ର ସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମୁନଯୋ ହି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେ ଦୈତ୍ୟର ଚମଡ଼କୁ ପୋଶାକ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏହିପରି କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ନାମ ହେଲା। ଏଠି ମୁନିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ତେନୈଵ ଚ ଶରୀରେଣ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରା ରୁଦ୍ରାଃ ଶିଵା ଯେ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେଇ ଦୈତ୍ୟର ଶରୀର ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଓ ରୁଦ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ନାଥମାନେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପାଇଥିଲେ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଲିଯୁଗଂ ଘୋରମଧର୍ମବହୁଲଂ ଜନାଃ
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ସଦା ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଥିବା, କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କରତା ଜାଣି, ଅଧର୍ମରେ ଭର୍ତ୍ତି ଲୋକମାନେ।
କୃତ୍ତିଵାସଂ ନ ମୁଂଚଂତି କୃତାର୍ଥାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଣ ମୋକ୍ଷୋ ଯତ୍ରାପ୍ଯତେ ନ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ବି ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ହଜାର ଜନ୍ମ ହେଲା ବି ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଏକେନ ଜନ୍ମନା ମୋକ୍ଷଃ କୃତ୍ତିଵାସେଽତ୍ର ଲଭ୍ଯତେ । ଆଲଯଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାନାମେତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵଦଂତି ହି
କୃତ୍ତିବାସ ସହିତ ଏଠାରେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ବି ମୋକ୍ଷ ମିଳିଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୋପିତଂ ଦେଵଦେଵେନ ମହାଦେଵେନ ଶଂଭୁନା । ଯୁଗେଯୁଗେ ହ୍ଯତ୍ର ଦାଂତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଉପାସଂତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଜପଂତି ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍ । ସ୍ତୁଵଂତି ସତତଂ ଦେଵଂ ତ୍ର୍ଯଂବକଂ କୃତ୍ତିଵାସସମ୍ । ଧ୍ଯାଯଂତି ହୃଦଯେ ଦେଵଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ସର୍ଵାଂତରଂ ଶିଵମ୍
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ପାଠ କରନ୍ତି, ସଦା ଦେବ ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାଣୁ ଦେବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗାଯଂତି ସିଦ୍ଧାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଵାରାଣସୀଂ ଯେ ନିଵସଂତି ଵିପ୍ରାଃ । ତେଷାମଥୈକେନ ଭଵେଦ୍ଵିମୁକ୍ତିର୍ଯେ କୃତ୍ତିଵାସଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ
ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୀତ ଗାନ କରନ୍ତି; ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାରାଣସୀରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଜଣେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକେ ଜଗତାମଭୀଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଵିପ୍ରକୁଲେଷୁ ଜନ୍ମ । ଧ୍ଯାନେ ସମାଧାଯ ଜପଂତି ରୁଦ୍ରଂ ଧ୍ଯାଯଂତି ଚିତ୍ତେ ଯତଯୋ ମହେଶମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ମିଳିବା, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ପରେ ଯତିମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଆରାଧଯଂତି ପ୍ରଭୁମୀଶିତାରଂ ଵାରାଣସୀମଧ୍ଯଗତା ମୁନୀଂଦ୍ରାଃ । ଯଜଂତି ଯଜ୍ଞୈରଭିସଂଧିହୀନାଃ ସ୍ତୁଵଂତି ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଣମଂତି ଶଂଭୁମ୍
ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଛିଥିବା ମୁନିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।
ନମୋ ଭଵାଯାମଲଯୋଗଧାମ୍ନେ ସ୍ଥାଣୁଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଗିରିଶଂ ପୁରାଣମ୍ । ସ୍ମରାମି ରୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଜାନେ ମହାଦେଵମନେକରୂପମ୍
ଭବଙ୍କୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗ ଆଶ୍ରୟକୁ ନମସ୍କାର; ଗିରିଶ, ପୁରାତନ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି। ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ଅନେକ ରୂପରେ ଅଛିଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତତ୍ର ଵୈ ଲିଂଗଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ତତ୍ର ଵିଧାନେନ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, କପର୍ଦୀଶ୍ୱର। ଏଠାରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ପରେ, ରାଜା—