ଯତ୍ର ଯୋଗସ୍ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ମୁକ୍ତିରେକେନ ଜନ୍ମନା । ଅଵିମୁକ୍ତଂ ତଦାସାଦ୍ଯ ନାନ୍ଯଦିଚ୍ଛେତ୍ତପୋଵନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ଯୋଗ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତପୋବନ ଚାହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯତୋ ମଯାଽଵିମୁକ୍ତଂ ତଦଵିମୁକ୍ତଂ ତତଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ତଦେଵ ଗୁହ୍ଯଂ ଗୁହ୍ଯାନାମେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ
ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହିଠାରେ ଗୁପ୍ତରେ ଗୁପ୍ତ ଏହା, ଏହାକୁ ଏକାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନାଭିନିଷ୍ଠାନାଂ ପରମାନଂଦମିଚ୍ଛତାମ୍ । ଯାଗତିର୍ଵିଦିତା ସୁଭ୍ରୂଃ ସାଵିମୁକ୍ତେ ମୃତସ୍ଯ ତୁ
ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ଚାହୁଥିବା, ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅବିମୁକ୍ତରେ ଗତି ମିଳେ।
ଯାନି ଚୈଵାଵିମୁକ୍ତସ୍ଯ ଦେହେ ଦୃଷ୍ଟାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ପୁରୀ ଵାରାଣସୀ ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଥାନେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକା ଶୁଭା
ଅବିମୁକ୍ତର ଦେହରେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭିତରେ ବାରାଣସୀ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଭ।
ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵୋ ଦେହାଂତେ ସ୍ଵଯମୀଶ୍ଵରଃ । ଵ୍ଯାଚଷ୍ଟେ ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ରୈଵ ହ୍ଯଵିମୁକ୍ତଯେ
ଯେଉଁଠି ଦେହ ଛାଡିବା ସମୟରେ ମହାଦେବ ସ୍ୱୟଂ ତାରକ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ସେଠି ଅବିମୁକ୍ତ ଅଛି।
ଯତ୍ତତ୍ପରତରଂ ତତ୍ତ୍ଵମଵିମୁକ୍ତମିତି ଶ୍ରୁତମ୍ । ଏକେନ ଜନ୍ମନା ଦେଵି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତଦାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଅବିମୁକ୍ତ' ଭାବରେ ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି, ଦେବୀ, ଏକଥର ଭି ଯେଉଁ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ଏହାକୁ ପାଇଥାଏ।
ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ନାଭିମଧ୍ଯେ ଚ ହୃଦଯେ ଚୈଵ ମୂର୍ଧନି । ଯଥାଵିମୁକ୍ତମାଦିତ୍ଯେ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଭୂମଧ୍ୟ, ନାଭିମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଓ ମୂର୍ଧାରେ ଯେପରି ଅବିମୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଛି, ସେପରି ବାରାଣସୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି।
ଵରଣାଯାସ୍ତଥା ଚାସ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଵାରାଣସୀପୁରୀ । ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯମେଵଂଵିମୁକ୍ତକମ୍
ବରଣା ଓ ଆସି ନଦୀର ମଧ୍ୟରେ ବାରାଣସୀ ପୁରୀ ଅଛି; ସେଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ବିମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବସିଛି।
ଵାରାଣସ୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଦିଵୀଶ୍ଵରଃ
ବାରାଣସୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ହେବ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ନାରାୟଣ ଦେବ ଓ ମହାଦେବ ଦିବିଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵାଃ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ଉପାସତେ ଯଂ ସତତଂ ଦେଵଦେଵଃ ପିତାମହଃ
ସେଠି ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁବେଳେ ଦେବଦେବ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ମହାପାତକିନୋ ଦେଵି ଯେ ତେଭ୍ଯଃ ପାପକୃତ୍ତମାଃ । ଵାରାଣସୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଦେବୀ, ଯେଉଁମାନେ ମହାପାପୀ ଓ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କରିଥିବା, ସେମାନେ ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନିଯତୋ ଵସେଦ୍ଵୈ ମରଣାଂତକମ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଦେଵାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଯୋଗୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ନିୟମିତ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରାଣସୀରେ ରହିବା ଉଚିତ; ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇ ମୁକ୍ତି ଲଭିଥାଏ।
କିଂତୁ ଵିଘ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ପାପୋପହତଚେତସଃ । ତତୋ ନୈଵାଚରେତ୍ପାପଂ କାଯେନ ମନସା ଗିରା
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତ ପାପରେ ଅଭିଭୂତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ଆସିବ; ତେଣୁ କାୟ, ମନ ଓ ମୁଖରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ପୁରାଣାନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ । ଅଵିମୁକ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏହା ଦେବତା ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ଶୁଭ୍ରତା; ଅବିମୁକ୍ତରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ କେହି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପରମେଷ୍ଠିନାମ୍ । ଦେଵଦେଵେନ କଥିତଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପରମେଷ୍ଠୀମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବଦେବ ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର କଥା କହିଲେ।
ଯଥାନାରାଯଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵାନାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଯଥେଶ୍ଵରାଣାଂ ଗିରିଶଃ ସ୍ଥାନାନାମେତଦୁତ୍ତମମ୍
ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; ଏପରି ଈଶ୍ଵରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗିରିଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଯୈଃ ସମାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନେକଜନ୍ମନି । ତେ ଵିଦଂତି ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଵିମୁକ୍ତଂ ଶିଵାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବିମୁକ୍ତ ଶିବାଳୟର ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି।
କଲିକଲ୍ମଷସଂଭୂତା ଯେଷାମୁପହୃତା ମତିଃ । ନ ତେଷାଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ କଳିର ଦୂଷଣରେ ଅଭିଭୂତ, ସେମାନେ ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯେ ସ୍ମରଂତି ସଦା କାଲଂ ଵଦଂତି ଚ ପୁରୀମିମାମ୍ । ତେଷାଂ ଵିନଶ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରମିହାମୁତ୍ର ଚ ପାତକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଦା କାଳକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଓ ଏହି ପୁରୀକୁ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ଯାନି ଚେହ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ପାତକାନି କୃତାଲଯାଃ । ନାଶଯେତ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦେଵଃ କାଲତନୁଃ ଶିଵଃ
ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ନିଜ ଘର କରିଛନ୍ତି ଓ କିଛି ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକୁ କାଳର ଆକାର ଧରିଥିବା ଶିବ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି।
ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତଦିଦଂ ସ୍ଥାନଂ ସେଵିତଂ ମୋକ୍ଷକାଂକ୍ଷିଭିଃ । ମୃତାନାଂ ଚ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଭୂଯୋ ଭଵସାଗରେ
ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହି ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସନ୍ତି, ଏଠି ମୃତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃଜନ୍ମ ଭବସାଗରରେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵସେନ୍ନରଃ । ଯୋଗୀ ଵାପ୍ଯଥଵାଯୋଗୀ ପାପୀ ଵା ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ତମଃ
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏକ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ରହିବା ଉଚିତ; ଯୋଗୀ ହେଉ କି ନାହିଁ, ପାପୀ ହେଉ କି ପୁଣ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଲୋକଵଚନାତ୍ପିତ୍ରୋର୍ନ ଚୈଵ ଗୁରୁଵାଦତଃ । ମତିର୍ନ କ୍ରମଣୀଯା ସ୍ଯାଦଵିମୁକ୍ତଗତିଂ ପ୍ରତି
ମୁକ୍ତିରେ ନେଇଯାଉନଥିବା ପଥକୁ, ଲୋକମାନେ କହିଥିବା କଥା, ପିତାମାତାଙ୍କ କଥା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ଚଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତ୍ରେଦଂ ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂନାମ ଶୋଭନମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଓଂକାର ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏତତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ । ସେଵିତଂ ମୁନିର୍ଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ଅତି ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଞ୍ଚାୟତନ; ଏହିଠାରେ ବାରାଣସୀରେ ମୁନିମାନେ ସଦା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପଂଚାଯତନଵିଗ୍ରହଃ । ରମତେ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଜଂତୂନାମପଵର୍ଗଦଃ
ସେଠାରେ ମହାଦେବ ନିଜେ ପଞ୍ଚାୟତନ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି; ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ । ତଦେତଦ୍ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନକୁ ପଞ୍ଚାୟତନ ବୋଲାଯାଏ; ଏହି ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଓଂକାର ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଶାଂତ୍ଯତୀତା ତଥା ଶାଂତିର୍ଵିଦ୍ଯା ଚୈଵାପରା ଵରା । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ପଂଚାତ୍ମଂ ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ଶାନ୍ତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଶାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅନ୍ୟ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ନିବୃତ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବତା ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ପଂଚାନାମପି ଲିଂଗାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସମାଶ୍ରଯମ୍ । ଓଁକାରବୋଧକଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗରେ ବସନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଓଂକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ପଞ୍ଚାୟତନ ବୋଲାଯାଏ।
ସଂସ୍ମରେଦୀଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମଵ୍ଯଯମ୍ । ଦେହାଂତେ ପରମଂ ଜ୍ଯୋତିରାନଂଦଂ ଵିଶତେ ବୁଧଃ
ଅବିନାଶୀ ପଞ୍ଚାୟତନ ଲିଙ୍ଗରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶରୀର ଶେଷରେ, ଜ୍ଞାନୀ ପରମ ଜ୍ୟୋତି ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।