ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଧୀମାନ୍ପୁରତସ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ଵିସ୍ମିତସ୍ତସ୍ଯ ଚାଦେଶାତ୍ସୋଽନ୍ଵତିଷ୍ଠଦନାରତମ୍
ଏପରି କହି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେ ତାଙ୍କର ଆଗରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସରି ନିରନ୍ତର କରିଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ଭାଵିତାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଚଚାରାସୌ ଶାଂତଂ ତତ୍ତତ୍ତପୋଵନମ୍
ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିକ୍ରମିଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସେ ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେଠି ସବୁ ତପୋବନ ଶାନ୍ତ ଥିଲା।
ନ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵବାଧା ନୈଵ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ନ ଚ ଵା ଭଯମ୍ । ତପସା ତସ୍ଯ ଜାନୀହି ଦ୍ଵିତୀଯାଧ୍ଯାଯଜାପିନଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୁଃଖ, ଭୋକ, ପିପାସା କିମ୍ବା ଭୟ କିଛି ଥିଲାନି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ପଠିଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଜାଣ।
ମିତ୍ରଵାନୁଵାଚ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେନାଽହଂ ଖ୍ଯାପଯିତ୍ଵା ପରାଂ କଥାମ୍ । ଅନୁଜ୍ଞାତପ୍ରସଂନେନ ଚ୍ଛାଗୀଵ୍ଯାଘ୍ରଯୁତୋଗମମ୍
ମିତ୍ରବନ କହିଲେ: 'ସେ ମୋତେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଖୋଲିଦେଲି; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ଓ କୃପାରେ, ମୁଁ ଛାଗ ଓ ବାଘ ସହିତ ଚାଲିଗଲି।'
ଗତ୍ଵା ଶିଲାତଲେ ପଶ୍ଯମଧ୍ଯାଯଂ ଲିଖିତଂ ପଠେତ୍ । ତସ୍ଯୈଵାଵର୍ତ୍ତନାଦାପ୍ତଂ ତପସଃ ପାରମୁତ୍ତମମ୍
ପଥର ତଳେ ଯାଇ, ଲେଖାଯାଇଥିବା ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଢିଲେ, ସେ ତପସ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୀମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ତେନ ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣ ନିତ୍ଯମାହର୍ତୁମର୍ହସି । ଅଧ୍ଯାଯଂ ତେନ ତେ ମୁକ୍ତିରଦୂରସ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଧ୍ୟାୟଟିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ତୁମଠାରେ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ।
ଦେଵଶର୍ମା ସମାଦିଷ୍ଟସ୍ତେନ ମିତ୍ରଵତା ସ୍ଵଯମ୍ । ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁରଂଦରପୁରଂ ଯଯୌ
ମିତ୍ରଙ୍କର ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଦେବଶର୍ମା ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରି, ଶିର ନମାଇ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପୁରକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ରାତ୍ମଵିଦମାସାଦ୍ଯ ଦେଵତାଯତନେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵୃତ୍ତମେତନ୍ନିଵେଦ୍ଯାଦାଵଧ୍ଯାଯମପଠତ୍ତତଃ
ସେଠାରେ, ଏକ ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଭେଟି, ପ୍ରଥମେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଜଣାଇଲେ, ତାପରେ ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିଲେ।
ଶିକ୍ଷିତସ୍ତେନ ପୂତାତ୍ମା ପଠନ୍ନଧ୍ଯାଯମାଦରାତ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯମାସସାଦୋଚ୍ଚୈର୍ନିରଵଦ୍ଯଂ ପରଂ ପଦମ୍
ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କଠାରେ ଶିଖି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସର ଶେଷରେ, ନିର୍ମଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯେଦମାଖ୍ଯାନଂ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ତୃତୀଯସ୍ଯାଥ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଚେଂଦିରେ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଏଠାରେ କହିଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟର ମହିମା ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ଇନ୍ଦିରା।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଗୀତା। ମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସତୀଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଷଟ୍ସପ୍ତତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଗୀତା ମହିମା ବିଭାଗରେ, ସତୀ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାର ଏହା ଏକଶ ଶତ ଛଅ ସପ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ପଂଚମସ୍ଯାଧୁନା ଦେଵି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ । କଥଯାମି ସମାସେନ ସାଵଧାନା ଶୃଣୁ ପ୍ରିଯେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏବେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା, ଯାହାକୁ ସାରା ଜଗତ ସମ୍ମାନ କରେ, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି; ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ, ମୋ ପ୍ରିୟ।
ପିଂଗଲୋ ନାମ ଭଦ୍ରେଷୁ ପୁରୁକୁତ୍ସପୁରେ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅଵଦାତେ କୁଲେ ଜାତୋ ଵିଶ୍ରୁତେ ଵେଦଵାଦିନାମ୍
ପୁରୁକୁତ୍ସା ନଗରରେ ପିଙ୍ଗଳ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଓ ବେଦଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କୁଲୋଚିତାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତଥା ଵେଦାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ ସଃ । ତୌର୍ଯତ୍ରିକେ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ଵାଦଯନ୍ମୁରଜାଦିକମ୍
ସେ ନିଜ କୁଳ ଅନୁକୂଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦକୁ ଛାଡି, ସଙ୍ଗୀତରେ ମନ ଲଗାଇ, ମୁରଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନା ବାଦ୍ୟ ଚାଳାଇବାରେ ଲଗିଥିଲେ।
କୃତଶ୍ରମସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଗୀତେ ନୃତ୍ଯେ ଚ ଵାଦନେ । ପରାଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧିମାସାଦ୍ଯ ନୃପସଦ୍ମ ଵିଵେଶ ସଃ
ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ପାଇଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଅଟାଳିକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମାତସ୍ଥେ ସ ତେନାସୌ ପୁରା ଭୂମିଭୁଜା ସହ । ପରଦାରାନୁପାହୃତ୍ଯ ବୁଭୁଜେ ତା ଅନନ୍ଯଧୀଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହି, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜନାନୀମାନେକୁ ଆଣି, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସେମାନେ ସହିତ ଭୋଗ କଲେ।
ତତ ଉତ୍ସିକ୍ତଗର୍ଵୋଽଯଂ ସୂଚମାନୋ ନିରଂକୁଶଃ । ପରଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ଚାମୁଷ୍ମୈ ଵିଵିକ୍ତେ ସ ନିରଂତରମ୍
ତାପରେ, ଅତି ଅହଂକାରରେ ଭରି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖାଇ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ତ୍ରୁଟି ସବୁକୁ ସେ ଗୁପ୍ତରେ ସଦା ଦେଖାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସୀଦରୁଣା ନାମ ଭାର୍ଯା ହୀନକୁଲୋଦ୍ଭଵା
ତାଙ୍କର ଏକ ଜନାନୀ ଥିଲେ, ନାମ ଅରୁଣା, ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା।
ଭ୍ରମତ୍ଯନ୍ଵେଷଯଂତୀ ସା କାମୁକେନ ଵିହାରିଣୀ । ତମଂତରାଯଂ ମନ୍ଵାନା ନିଶୀଥିନ୍ଯାଂ ନିଜାଲଯେ
ସେ, ନିଜ ପ୍ରେମିକ ସହିତ ଘୁରୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ବାଧା ବିଚାର କରି, ନିଜ ଘରରେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ।
ନିଜଘାନ ଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ନିଚଖାନ ମହୀତଲେ । ଵିଯୋଜିତସ୍ତଃ ପ୍ରାଣୈରୁପେତ୍ଯ ଯମସାଦନମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ହତ୍ୟା କରି, ଭୂମିରେ ପୁତିଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ହରାଇ, ସେ ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
ଦୁର୍ଜଯାନ୍ନରକାନ୍ଭୁଂକ୍ତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଵିଜନେ ଵନେ । ଭଗଂଦରେଣ ରୋଗେଣ ସାପି ହିତ୍ଵା ଵରାଂ ତନୁମ୍
ଅପରାଜିତ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଗୃଧ୍ର ହେଲେ; ଅରୁଣା ମଧ୍ୟ ଭଗନ୍ଦର ରୋଗରେ ଭୋଗି, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ଉପେତ୍ଯ ନରକାନ୍ଘୋରାନ୍ଜଜ୍ଞେ ତତ୍ର ଵନେ ଶୁକୀ । କଣାନାଦାତୁକାମାଂ ତାଂ ସଂଚରଂତୀମିତସ୍ତତଃ
ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅରୁଣା ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଶୁକୀ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଧାନ ଚିଁଡିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଏଠି-ଉଠି ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵିଦଦାର ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗୃଧ୍ରୋ ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ନୃକପାଲେ ପଯଃ ପୂର୍ଣେ ନିପତଂତୀଂ ତତଃ ଶୁକୀମ୍
ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଶୁକାକୁ ଫାଟିଦେଲା, ଯେତେବେଳେ ଶୁକୀ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣିଷର କପାଳରେ ପଡ଼ିଗଲା ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଗୃଧ୍ରୋଽପି ନିଜଘ୍ନେ ସ ଚ ଜାଲିକୈଃ । ପତ୍ନୀଵିଯୋଜିତା ପ୍ରାଣୈର୍ନୃକପାଲଜଲେ ତତଃ
ଗୃଧ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଆସି, ତାଙ୍କର ଜାଲିକା ଦ୍ୱାରା ଶୁକୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଅଲଗା ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣ ମଣିଷ କପାଳର ଜଳରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ ।
ତତ୍ରୈଵ ନିମମଜ୍ଜା ସା ଵେତ୍ଯକ୍ରୂରତରଃ ଖଗଃ । ପିତୃଲୋକଂ ପ୍ରପେଦାତେ ନୀତୌ ତୌ ଯମକିଂକରୈଃ । ପ୍ରାକ୍କୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ସ୍ମରଂତୌ ଭଯଭାଗିନୌ
ସେଠାରେ ଶୁକୀ ଡୁବିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଅତି କ୍ରୂର ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ । ଦୁଇଁଜଣ ଯମର କିଂକରମାନେ ନେଇଗଲେ ପିତୃଲୋକକୁ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମନେ କରି, ଭୟରେ ଭରିଥିଲେ ।
ତତୋ ଯମଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ତଯୋଃ କର୍ମ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ । ଅକସ୍ମାଦେଵତତ୍ସ୍ନାନାନ୍ମରଣେ ସୁକୃତଂ ମହତ୍
ତପରେ ଯମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଘୃଣିତ କର୍ମକୁ ଦେଖି, ଅଚମ୍ବିତ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ହୋଇଛି ।
ଅନୁଜଜ୍ଞେ ତତୋ ଲୋକମୀପ୍ସିତଂ ଗଂତୁମେତଯୋଃ । ମହାପାତକସଂଘାତୈରପି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷମାନସୌ
ତାପରେ ଯମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ବଡ଼ ପାପର ଭାରରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ ।
ତତୋଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନୌ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତୌ ଦୁଷ୍କୃତଂ ନିଜମ୍ । ଉପେତ୍ଯ ପ୍ରଣତୌ ଭୂତ୍ଵା ଵୈଵସ୍ଵତମପୃଚ୍ଛତାମ୍
ତପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମନେ କରି, ସେମାନେ ଯମକୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
ସଂଚିତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ପୂର୍ଵମାଵାଭ୍ଯାମପି ଗର୍ହିତମ୍ । ଲୋକାନାମୀପ୍ସିତାନାଂ ତୁ କୋ ହେତୁସ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ନୌ
ଆମେ ଯେ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲୁ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ନିନ୍ଦନୀୟ । ଆମେ କିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ପାଇଲୁ, ଏହାର କାରଣ କଣ ? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତାଭ୍ଯାମାହ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଵଚଃ । ଆସୀଦ୍ଗଂଗାତଟେ ନାମ୍ନା ବଟୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ
ସେମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ବୈବସ୍ବତ କହିଲେ — ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବଟୁ ଥିଲେ ।