କେଦାରଂ ଭଦ୍ରକର୍ଣଂ ତୁ ଗଯା ପୁଷ୍କରମେଵ ଚ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଭଦ୍ରକୋଟିର୍ନର୍ମଦାମ୍ରାତକେଶ୍ଵରୀ
କେଦାର, ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ, ଗୟା, ପୁଷ୍କର; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଭଦ୍ରକୋଟି, ନର୍ମଦା, ଅମ୍ରାତକେଶ୍ୱରୀ—
ଶାଲଗ୍ରାମଂ ଚ କୁବ୍ଜାମ୍ରଂ କୋକାମୁଖମନୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଭାସଂ ଵିଜଯେଶାନଂ ଗୋକର୍ଣଂ ଭଦ୍ରକର୍ଣକମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ, କୁବ୍ଜାମ୍ର, କୋକାମୁଖ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପ୍ରଭାସ, ବିଜୟେଶାନ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣକ—
ଏତାନି ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନାନି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିଶ୍ରୁତାନି ହ । ନ ଯାସ୍ଯଂତି ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯଥା ମୃତାଃ
ଏହି ପୁନ୍ୟସ୍ଥାନଗୁଡିକ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ମିଳୁଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତାହାଠାରେ ମିଳେ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ଗଂଗା ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ନାଶଯେତ୍ପାପଂ ଜନ୍ମାଂତରଶତୈଃ କୃତମ୍
ବାରାଣସୀରେ ବିଶେଷକରି, ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତାଧିକ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ସୁଲଭା ଗଂଗା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦାନଂ ତପୋ ଜପଃ । ଵ୍ରତାନି ସର୍ଵମେଵୈତଦ୍ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଗଙ୍ଗା, ପିତୃଯାଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ଜପ ଆସାନିରେ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ବାରାଣସୀରେ ଏହି ସବୁ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଜପେଚ୍ଚ ଜୁହୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଦଦାତ୍ଯର୍ଚଯତେଽମରାନ୍ । ଵାଯୁଭକ୍ଷଶ୍ଚ ସତତଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତୋ ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ବସି, ସଦା ଜପ କରନ୍ତି, ହୋମ କରନ୍ତି, ଦାନ କରନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ସଦା ପବନ ଖାଇ ରହନ୍ତି—
ଯଦି ପାପୋ ଯଦି ଶଠୋ ଯଦି ଵା ଧାର୍ମିକୋ ନରଃ । ଵାରାଣସୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନାତି ସକଲଂ କୁଲମ୍
ସେ ଲୋକ ପାପୀ ହେଉନ୍ତୁ, ଚତୁର ହେଉନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ହେଉନ୍ତୁ, ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯେଽର୍ଚଯଂତି ମହାଦେଵଂ ସ୍ତୁଵଂତି ଵୈ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗଣେଶ୍ଵରାଃ
ବାରାଣସୀରେ ଯେଉଁମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଯୋଗଜ୍ଞାନାଭ୍ଯାଂ ସଂନ୍ଯାସାଦଥଵାନ୍ଯତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ତତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ସହସ୍ରେଣୈଵ ଜନ୍ମନାମ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯୋଗ, ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ନ୍ୟାସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମିଳେ।
ଯେ ଭକ୍ତା ଦେଵଦେଵେଶି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ଵୈ । ତେ ଵିଂଦଂତି ପରଂ ମୋକ୍ଷମେକେନୈଵ ତୁ ଜନ୍ମନା
କିନ୍ତୁ ଦେବଦେବୀ, ବାରାଣସୀରେ ବସୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଯୋଗସ୍ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ମୁକ୍ତିରେକେନ ଜନ୍ମନା । ଅଵିମୁକ୍ତଂ ତଦାସାଦ୍ଯ ନାନ୍ଯଦିଚ୍ଛେତ୍ତପୋଵନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ଯୋଗ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତପୋବନ ଚାହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯତୋ ମଯାଽଵିମୁକ୍ତଂ ତଦଵିମୁକ୍ତଂ ତତଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ତଦେଵ ଗୁହ୍ଯଂ ଗୁହ୍ଯାନାମେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ
ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହିଠାରେ ଗୁପ୍ତରେ ଗୁପ୍ତ ଏହା, ଏହାକୁ ଏକାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନାଭିନିଷ୍ଠାନାଂ ପରମାନଂଦମିଚ୍ଛତାମ୍ । ଯାଗତିର୍ଵିଦିତା ସୁଭ୍ରୂଃ ସାଵିମୁକ୍ତେ ମୃତସ୍ଯ ତୁ
ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ଚାହୁଥିବା, ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅବିମୁକ୍ତରେ ଗତି ମିଳେ।
ଯାନି ଚୈଵାଵିମୁକ୍ତସ୍ଯ ଦେହେ ଦୃଷ୍ଟାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ପୁରୀ ଵାରାଣସୀ ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଥାନେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକା ଶୁଭା
ଅବିମୁକ୍ତର ଦେହରେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭିତରେ ବାରାଣସୀ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଭ।
ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵୋ ଦେହାଂତେ ସ୍ଵଯମୀଶ୍ଵରଃ । ଵ୍ଯାଚଷ୍ଟେ ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ରୈଵ ହ୍ଯଵିମୁକ୍ତଯେ
ଯେଉଁଠି ଦେହ ଛାଡିବା ସମୟରେ ମହାଦେବ ସ୍ୱୟଂ ତାରକ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ସେଠି ଅବିମୁକ୍ତ ଅଛି।
ଯତ୍ତତ୍ପରତରଂ ତତ୍ତ୍ଵମଵିମୁକ୍ତମିତି ଶ୍ରୁତମ୍ । ଏକେନ ଜନ୍ମନା ଦେଵି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତଦାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଅବିମୁକ୍ତ' ଭାବରେ ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି, ଦେବୀ, ଏକଥର ଭି ଯେଉଁ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ଏହାକୁ ପାଇଥାଏ।
ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ନାଭିମଧ୍ଯେ ଚ ହୃଦଯେ ଚୈଵ ମୂର୍ଧନି । ଯଥାଵିମୁକ୍ତମାଦିତ୍ଯେ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଭୂମଧ୍ୟ, ନାଭିମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଓ ମୂର୍ଧାରେ ଯେପରି ଅବିମୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଛି, ସେପରି ବାରାଣସୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି।
ଵରଣାଯାସ୍ତଥା ଚାସ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଵାରାଣସୀପୁରୀ । ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯମେଵଂଵିମୁକ୍ତକମ୍
ବରଣା ଓ ଆସି ନଦୀର ମଧ୍ୟରେ ବାରାଣସୀ ପୁରୀ ଅଛି; ସେଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ବିମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବସିଛି।
ଵାରାଣସ୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଦିଵୀଶ୍ଵରଃ
ବାରାଣସୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ହେବ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ନାରାୟଣ ଦେବ ଓ ମହାଦେବ ଦିବିଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵାଃ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ଉପାସତେ ଯଂ ସତତଂ ଦେଵଦେଵଃ ପିତାମହଃ
ସେଠି ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁବେଳେ ଦେବଦେବ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ମହାପାତକିନୋ ଦେଵି ଯେ ତେଭ୍ଯଃ ପାପକୃତ୍ତମାଃ । ଵାରାଣସୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଦେବୀ, ଯେଉଁମାନେ ମହାପାପୀ ଓ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କରିଥିବା, ସେମାନେ ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନିଯତୋ ଵସେଦ୍ଵୈ ମରଣାଂତକମ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଦେଵାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଯୋଗୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ନିୟମିତ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରାଣସୀରେ ରହିବା ଉଚିତ; ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇ ମୁକ୍ତି ଲଭିଥାଏ।
କିଂତୁ ଵିଘ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ପାପୋପହତଚେତସଃ । ତତୋ ନୈଵାଚରେତ୍ପାପଂ କାଯେନ ମନସା ଗିରା
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତ ପାପରେ ଅଭିଭୂତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ଆସିବ; ତେଣୁ କାୟ, ମନ ଓ ମୁଖରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ପୁରାଣାନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ । ଅଵିମୁକ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏହା ଦେବତା ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ଶୁଭ୍ରତା; ଅବିମୁକ୍ତରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ କେହି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପରମେଷ୍ଠିନାମ୍ । ଦେଵଦେଵେନ କଥିତଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପରମେଷ୍ଠୀମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବଦେବ ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର କଥା କହିଲେ।
ଯଥାନାରାଯଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵାନାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଯଥେଶ୍ଵରାଣାଂ ଗିରିଶଃ ସ୍ଥାନାନାମେତଦୁତ୍ତମମ୍
ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; ଏପରି ଈଶ୍ଵରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗିରିଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଯୈଃ ସମାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନେକଜନ୍ମନି । ତେ ଵିଦଂତି ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଵିମୁକ୍ତଂ ଶିଵାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବିମୁକ୍ତ ଶିବାଳୟର ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି।
କଲିକଲ୍ମଷସଂଭୂତା ଯେଷାମୁପହୃତା ମତିଃ । ନ ତେଷାଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ କଳିର ଦୂଷଣରେ ଅଭିଭୂତ, ସେମାନେ ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯେ ସ୍ମରଂତି ସଦା କାଲଂ ଵଦଂତି ଚ ପୁରୀମିମାମ୍ । ତେଷାଂ ଵିନଶ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରମିହାମୁତ୍ର ଚ ପାତକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଦା କାଳକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଓ ଏହି ପୁରୀକୁ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ଯାନି ଚେହ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ପାତକାନି କୃତାଲଯାଃ । ନାଶଯେତ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦେଵଃ କାଲତନୁଃ ଶିଵଃ
ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ନିଜ ଘର କରିଛନ୍ତି ଓ କିଛି ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକୁ କାଳର ଆକାର ଧରିଥିବା ଶିବ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି।