ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ଯମୁନାପ୍ରଭଵଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଯାମୁନମ୍
ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ପରେ ସେ ଯମୁନାର ଉତ୍ସକୁ ଯିବା ଓ ଯମୁନା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଦର୍ଵୀସଂକ୍ରମଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦର୍ଭୀସଙ୍କ୍ରମଣ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି—
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ସିଂଧୋଶ୍ଚ ପ୍ରଭଵଂ ଗତ୍ଵା ସିଦ୍ଧଗଂଧର୍ଵସେଵିତମ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ପରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଉତ୍ସକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି—
ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀଃ ପଂଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବହୁସୁଵର୍ଣକମ୍ । ଅଥ ଦେଵୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନରଃ ପରମଦୁର୍ଗମାମ୍
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହି, ବହୁ ସୁନା ଦାନ କଲେ, ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଏ—
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚୌଶନସୀଂ ଗତିମ୍ । ଋଷିକୁଲ୍ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚୈଵ ଭାରତ
ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ଉଶନାସୀ ମାର୍ଗକୁ ଯାଏ। ପରେ ଋଷିକୁଳ୍ୟା ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ—
ଵସିଷ୍ଠଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଋଷିକୁଲ୍ଯାଂ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଋଷିଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ଋଷିକୁଳ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଯଦି ତତ୍ର ଵସେନ୍ମାସଂ ଶାକାହାରୋ ନରାଧିପ । ଭୃଗୁତୁଂଗଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାଜିମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ରାଜା, ଯଦି ସେଠାରେ ଏକ ମାସ ଶାକ ଖାଇ ରହିଥାଏ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଗତ୍ଵା ଵୀରପ୍ରମୋକ୍ଷଂ ଚ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । କାର୍ତିକମାଘଯୋଶ୍ଚୈଵ ତୀର୍ଥମାସାଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ବୀରପ୍ରମୋକ୍ଷକୁ ଯିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ମାଘ ମାସର ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା—
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ । ତତଃ ସଂଧ୍ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ତୀର୍ଥ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି—
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ସ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵାସାଂ ପାରଗୋ ଭଵେତ୍ । ମହାଶ୍ରମେ ଵସେଦ୍ରାତ୍ରିଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନେ
ସେଠାରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ। ମହାଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏକକାଲଂ ନିରାହାରୋ ଲୋକାନ୍ସଂଵସତେ ଶୁଭାନ୍ । ଷଷ୍ଠକାଲୋପଵାସେନ ମାସମୁଷ୍ଯ ମହାଲଯେ
ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କଲେ, ସେ ଶୁଭ ଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏହି ଭାବେ ଛଅ ଦିନ ପରେ ପରେ ଉପବାସ କଲେ, ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସେ ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ରହିପାରନ୍ତି।
ତୀର୍ଣସ୍ତାରଯତେ ଜଂତୂନ୍ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାହେଶ୍ଵରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପରଂ ସୁରନମସ୍କୃତମ୍
ସେ ନିଜେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଦଶଜଣ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶଜଣ ପରଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ମାହେଶ୍ୱର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
କୃତାର୍ଥଃ ସର୍ଵକୃତ୍ଯେଷୁ ନ ଶୋଚେନ୍ମରଣଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଂଦ୍ଯାଦ୍ବହୁସୁଵର୍ଣକମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ସେ କେବେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିଲେ, ସେ ବହୁ ସୁନା ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଅଥ ଵେତସିକାଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ପିତାମହନିଷେଵିତାମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗତିଂ ଚ ପରମାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ତାପରେ, ପିତାମହଙ୍କର ପୂଜିତ ବେତସିକାକୁ ଯାଇଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅଥ ସୁଂଦରିକାଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତାମ୍ । ରୂପସ୍ଯ ଭାଗୀ ଭଵତି ଦୃଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରାତନୈଃ
ଏହାପରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିଥିବା ସୁନ୍ଦରିକା ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ପୁରୁଣା ଲୋକମାନେ ଦେଖିଥିବା ପରି, ସେ ରୂପର ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତି।
ତତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣିକାଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ । ପଦ୍ମଵର୍ଣେନ ଯାନେନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣିକାକୁ ଯାଇ, ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର ଯାନରେ ବସି, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତତଶ୍ଚ ନୈମିଷଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜନିଷେଵିତମ୍ । ତତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ନିଵସତି ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵଗଣୈଃ ସହ
ଏହାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜିଥିବା ପବିତ୍ର ନୈମିଷକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସହିତ ସଦା ବାସ କରନ୍ତି।
ନୈମିଷଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାନସ୍ଯ ପାପସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ପ୍ରଵିଷ୍ଟମାନସ୍ତୁ ନରଃ ସର୍ଵପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନୈମିଷକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅର୍ଧ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଯିଏ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵାରାଣସ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍କଥିତଂ ତ୍ଵଯା । ଵିସ୍ତରେଣ ମୁନେ ବ୍ରୂହି ତଦା ପ୍ରୀଣାତି ମେ ମନଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ଆପଣ ବାରାଣସୀର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଚାହେଁ, ମୁନି, ଏହାକୁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋର ମନ ଏଥିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅତ୍ରେତିହାସଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାରାଣସ୍ଯା ଗୁଣାଶ୍ରଯମ୍ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ନାରଦ କହିଲେ: ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା ବାରାଣସୀର ଗୁଣର ମୂଳ; ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ମେରୁଶୃଂଗେ ପୁରା ଦେଵମୀଶାନଂ ତ୍ରିପୁରଦ୍ଵିଷମ୍ । ଦେଵାସନଗତା ଦେଵୀ ମହାଦେଵମପୃଚ୍ଛତ
ପୂର୍ବେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ, ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ, ତିନିପୁର ଶତ୍ରୁ ଈଶାନଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ ଭକ୍ତାନାମାର୍ତିନାଶନ । କଥଂ ତ୍ଵାଂ ପୁରୁଷୋ ଦେଵମଚିରାଦେଵ ପଶ୍ଯତି
ଦେବୀ କହିଲେ: ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ମହାଦେବ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, କିପରି ଏକ ମଣିଷ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିପାରିବେ?
ସାଂଖ୍ଯଯୋଗସ୍ତଥା ଧ୍ଯାନଂ କର୍ମଯୋଗୋଽଥ ଵୈଦିକଃ । ଆଯାସବହୁଲା ଲୋକେ ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ଶଂକର
ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ, କର୍ମ ଯୋଗ ଓ ବେଦ ଆଚାର — ଏହି ସବୁ ଶଂକର, ସଂସାରରେ ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ଯେନ ଵିଶ୍ରାଂତଚିତ୍ତାନାଂ ଯୋଗିନାଂ କର୍ମିଣାମପି । ଦୃଶ୍ଯୋ ହି ଭଗଵାନ୍ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ସର୍ଵେଷାମଥ ଦେହିନାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀ ଓ କର୍ମୀମାନେ ଶାନ୍ତ ମନେ ଥାନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭଗବାନ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ?
ଏତଦ୍ଗୁହ୍ଯତମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଗୂଢଂ ଶକ୍ରାଦିସେଵିତମ୍ । ହିତାଯ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରୂହି କାମାଗ୍ନିନାଶନମ୍
ଏହି ଗୁପ୍ତତମ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ଏହା ଚାହିଦା ଅଗ୍ନିକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହା କହନ୍ତୁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଅଵାଚ୍ଯମତ୍ର ଵିଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନମଜ୍ଞୈର୍ବହିଷ୍କୃତମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଵ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ପରମର୍ଷିଭିଃ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏହି ଜ୍ଞାନ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଯେପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ପରଂ ଗୁହ୍ଯତମଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ମମ ଵାରାଣସୀ ପୁରୀ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରିଣୀ
ମୋର ବାରାଣସୀ ପୁରୀ ସବୁଠୁ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ତତ୍ର ଭକ୍ତ୍ଯା ମହାଦେଵି ମଦୀଯଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତାଃ । ନିଵସଂତି ମହାତ୍ମାନଃ ପରଂ ନିଯମମାସ୍ଥିତାଃ
ଏଠାରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋର ବ୍ରତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ଥାନାନାମୁତ୍ତମଂ ଚ ଯତ୍ । ଜ୍ଞାନାନାମୁତ୍ତମଂ ଜ୍ଞାନମଵିମୁକ୍ତଂ ପରଂ ମମ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ମୋର ପରମ ତିର୍ଥ।
ସ୍ଥାନାଂତର ପଵିତ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ । ଶ୍ମଶାନସଂସ୍ଥିତାନ୍ଯେଵ ଦିଵ୍ଯଭୂମିଗତାନି ଚ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ପବିତ୍ର ଭୂମି, ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥଳୀ—ଯେଉଁଠି ଶ୍ମଶାନ ଭିତରେ କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଭୂମିରେ ଅଛି—