ଯତ୍ର ପାଦୋଦକଂ ଵୈଶ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶିରସା ଧୃତମ୍ । ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈର୍ଧୂପୈର୍ଦୀପୈର୍ଭାଵପୁରଃସରମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବଣିକ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଦଜଳ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ, ସେଠାରେ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଭାବରେ ପୂଜା କଲେ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ସୁଂଦରାନ୍ନେନ ଭୋଜିତା ଯତଯସ୍ତଥା । ତୃପ୍ତାଃ ପରମହଂସାସ୍ତେ ଵିଶ୍ରାଂତା ମଂଦିରେ ନିଶି
ସୁନ୍ଦର ଭୋଜନ ଦେଇ ସେମାନେ ଅତିଥିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ପରମହଂସମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରାତିରେ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ଧ୍ଯାଯଂତଶ୍ଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ମତମ୍ । ତେଷାମାତିଥ୍ଯଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଜାତଂ ଯତ୍ତେ ଵିଶାଂଵର
ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇ, ସବୁ ଆଲୋକର ଆଲୋକ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଅତିଥିସେବାର ଫଳ ପାଇଲେ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରସହସ୍ରେଣ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋମ୍ଯହଂ ଖଲୁ । ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣିନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ମତିଜୀଵିନଃ
ମୁଁ ଏହାକୁ ହଜାର ମୁଁହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କହିପାରିବି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ମତିମତ୍ସୁ ସୁରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନରେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଜାତଯଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଵିଦ୍ଵତ୍ସୁ କୃତବୁଦ୍ଧଯଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଜନ୍ମା; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଣ୍ଡିତ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା।
କୃତବୁଦ୍ଧିଷୁ କର୍ତାରଃ କର୍ତୃଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵେଦିନଃ । ଅତଏଵ ସୁପୂଜ୍ଯାସ୍ତେ ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା; କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ; ଏହିଠାରୁ ସେମାନେ ବହୁତ ପୂଜ୍ୟ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ତତ୍ସଂଗତିର୍ଵିଶାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପାତକନାଶିନୀ । ଵିଶ୍ରାଂତା ଗୃହିଣୋ ଗେହେ ସଂତୁଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମଵେଦିନଃ
ଏହି ସଙ୍ଗତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପାପ ନାଶ କରେ; ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଘରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଆଜନ୍ମସଂଚିତଂ ପାପଂ ନାଶଯଂତୀକ୍ଷଣେନ ଵୈ । ସଂଚିତଂ ଯଦ୍ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ପାପମାମରଣାଂତିକମ୍
ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଗୃହସ୍ଥ ଯେତେ ପାପ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିଥାଏ।
ଵିନିର୍ଦହତି ତତ୍ସର୍ଵମେକରାତ୍ରୋଷିତୋ ଯତିଃ । ସ୍ଵଭ୍ରାତ୍ରେ ଦେହି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନରକାଦ୍ଯେନ ମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଏକ ରାତି ରହିଥିବା ଯତି ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଏ; ସେହି ପୁଣ୍ୟ ତୁମ ଭାଇକୁ ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଦୌ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ସତ୍ଵରମ୍ । ହୃଷ୍ଟେନ ଚେତସା ଭ୍ରାତା ନିରଯାତ୍ସୋଽପି ନିର୍ଗତଃ
ଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଲେ; ଖୁସି ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ନରକରୁ ବାହାରିଲେ।
ଦେଵୈସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷେଣ ପୂଜିତୌ ଚ ଦିଵଂଗତୌ । ତାଭ୍ଯାଂ ସଂପୂଜିତଃ ସମ୍ଯଗ୍ଗତୋ ଦୂତୋ ଯଥାଗତଃ
ଦେବତାମାନେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କରି ସମ୍ମାନ କଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଭଲଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ଦୂତ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
ଅଖିଲଭୁଵନବୋଧଂ ଦେଵଦୂତସ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ନିଗମଵଚନତୁଲ୍ଯଂ ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ରୋ ନିଶମ୍ଯ । ସ୍ଵକୃତସୁକୃତଦାନାଦ୍ଭ୍ରାତରଂ ତାରଯିତ୍ଵା ସୁରପତିଵରଲୋକଂ ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଜଗାମ
ଦେବଦୂତଙ୍କ କଥା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିଲା ଏବଂ ନିଗମବାଣୀ ସମାନ, ବଣିକପୁତ୍ର ଶୁଣି, ନିଜ କର୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରି ଭାଇକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେ ସହିତ ଦେବତାପତିଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଇତିହାସମିମଂ ରାଜନ୍ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦପି । ସ ଗୋସହସ୍ରଦାନସ୍ଯ ଵିଶୋକୋ ଲଭତେ ଫଲମ୍
ଯଦି କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏହି ଇତିହାସ ପଢେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଗୋ ହଜାର ଦାନ କରିବା ସମାନ ଦୁଃଖ ନଥିବା ଫଳ ପାଏ।
ନାରଦଉଵାଚ- ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ସୁଗଂଧଂଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ପରେ ଜଣେ ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ରୁଦ୍ରାଵର୍ତଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୀର୍ଥସେଵୀ ନରାଧିପ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏହାପରେ, ରାଜା, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରୀ ରୁଦ୍ରାବର୍ତ୍ତକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଗଂଗାଯାଶ୍ଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଗମେ । ସ୍ନାତୋଽଶ୍ଵମେଧମାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ହୁଏ।
ତତ୍ର କର୍ଣହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶଂକରମ୍ । ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, କେବେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ତତଃ କୁବ୍ଜାମ୍ରକଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୀର୍ଥସେଵୀ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଗୋସହସ୍ରମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଏହାପରେ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କୁବ୍ଜାମ୍ରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଗୋ ହଜାର ଦାନର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ଅରୁଂଧତୀଵଟଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୀର୍ଥସେଵୀ ନରାଧିପ । ସାମୁଦ୍ରକମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ନରଃ
ହେ ରାଜା, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସାମୁଦ୍ରିକ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏବଂ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ—
ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଵିଂଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତ୍ତଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ସେ ଗୋ ହଜାର ଦାନର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ଏହାପରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ଯମୁନାପ୍ରଭଵଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଯାମୁନମ୍
ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ପରେ ସେ ଯମୁନାର ଉତ୍ସକୁ ଯିବା ଓ ଯମୁନା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଦର୍ଵୀସଂକ୍ରମଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦର୍ଭୀସଙ୍କ୍ରମଣ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି—
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ସିଂଧୋଶ୍ଚ ପ୍ରଭଵଂ ଗତ୍ଵା ସିଦ୍ଧଗଂଧର୍ଵସେଵିତମ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ପରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଉତ୍ସକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି—
ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀଃ ପଂଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବହୁସୁଵର୍ଣକମ୍ । ଅଥ ଦେଵୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନରଃ ପରମଦୁର୍ଗମାମ୍
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହି, ବହୁ ସୁନା ଦାନ କଲେ, ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଏ—
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚୌଶନସୀଂ ଗତିମ୍ । ଋଷିକୁଲ୍ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚୈଵ ଭାରତ
ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ଉଶନାସୀ ମାର୍ଗକୁ ଯାଏ। ପରେ ଋଷିକୁଳ୍ୟା ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ—
ଵସିଷ୍ଠଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଋଷିକୁଲ୍ଯାଂ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଋଷିଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ଋଷିକୁଳ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଯଦି ତତ୍ର ଵସେନ୍ମାସଂ ଶାକାହାରୋ ନରାଧିପ । ଭୃଗୁତୁଂଗଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାଜିମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ରାଜା, ଯଦି ସେଠାରେ ଏକ ମାସ ଶାକ ଖାଇ ରହିଥାଏ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଗତ୍ଵା ଵୀରପ୍ରମୋକ୍ଷଂ ଚ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । କାର୍ତିକମାଘଯୋଶ୍ଚୈଵ ତୀର୍ଥମାସାଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ବୀରପ୍ରମୋକ୍ଷକୁ ଯିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ମାଘ ମାସର ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା—
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ । ତତଃ ସଂଧ୍ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ତୀର୍ଥ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି—
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ସ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵାସାଂ ପାରଗୋ ଭଵେତ୍ । ମହାଶ୍ରମେ ଵସେଦ୍ରାତ୍ରିଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନେ
ସେଠାରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ। ମହାଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।