ଇଦମାଯତନଂ ପଶ୍ଯ ପୁରୋଵନଗତଂ ମହତ୍ । ଅତ୍ର ତ୍ର୍ଯଂବକଲିଂଗଂ ହି ଦ୍ରୁହିଣେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବଡ଼ ଦେବଳୟକୁ ଦେଖ; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିନେତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ସୁକର୍ମାନାମ ମେଧାଵୀ ପର୍ଯୁପାସ୍ତେ ତପଶ୍ଚରନ୍ । ଵନପୁଷ୍ପାଣ୍ଯପାହୃତ୍ଯ ସୁରପୂଜ୍ଯଂ ପୁରୋଭଵମ୍
ସୁକର୍ମା ଏଠି ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ସେ ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲ ଆଣି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ସରିଦଂଭୋଭିଃ କେଵଲଂ କର୍ମଣା ଵସନ୍ । କାଲେ ମହତି ତସ୍ଯାଗାଦତିଥିଃ କଶ୍ଚିଦଂତିକମ୍
ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ନଦୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, କେବଳ କର୍ମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଥିଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏକ ଅତିଥି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଉପାହୃତ୍ଯ ଫଲାହାରଂ ସ ତସ୍ମୈ ପର୍ଯକଲ୍ପଯତ୍ । ତେନାତିଥ୍ଯେନ ସଂପ୍ରୀତଃ ସୁକର୍ମାଣମଭାଷତ
ସେ ଫଳ ଆଣି ଅତିଥିଙ୍କୁ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଲେ; ଅତିଥି ଏହି ଆତିଥ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମିଦଂ କର୍ମଣୋ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତିଷ୍ଠସି । ଗତାନୁଗତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା କିଂ ଵା କେଵଲମୀହସେ
'ଏହି କର୍ମର ମୂଳ କଣ? ଫଳ ଭୋଗ କରି ପରେ କାହିଁକି ଏଠି ରହୁଛ? ପୁରୁଣା ଆଦତରେ କରୁଛ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହୁଛ?'
ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରୀତେନାତ୍ମଵିଦା ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵଚଃ ସ୍ପଷ୍ଟମାତ୍ମନୋ ହିତମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ପରେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଖୁସି ହୋଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ନିଜ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଉପକାରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଦ୍ଵନ୍ନ ଵେଦ୍ମି ତତ୍ଵେନ ଫଲମେତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । ବୁଭୁତ୍ସଯା ପରଃ ଶଂଭୁଃ ସେଵ୍ଯତେ କେଵଲଂ ଯଯା
'ବିଦ୍ୱାନ, ମୁଁ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିନି; କେବଳ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି।'
ଫଲମେତସ୍ଯ ସେଵାଯାଃ ପରିପାକଂ କପର୍ଦିନଃ । ଯନ୍ମାଂସମନୁଗୃହ୍ଣାସି ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାତ୍ମମନୋରଥମ୍ 6.176.
'କପର୍ଦ୍ଧୀଙ୍କୁ ସେବା କରିବାର ଫଳ ତୁମେ ମୋତେ କୃପା କରି, ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପକେଇ ଦେଉଛ।'
ତସ୍ଯୈଵଂ ସୂନୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତସ୍ତପୋଧନଃ । ଦ୍ଵିତୀଯମାଲିଲେଖାଽସୌ ଗୀତାଧ୍ଯାଯଂ ଶିଲାତଲେ
ତାଙ୍କର ଏପରି ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ପଥର ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୀତ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିଲେ।
ଆଦିଦେଶାଶୁ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପଠନାଭ୍ଯସନାଯ ଚ । ଫଲିଷ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମନଃ ସ୍ଵୈରଂ ପରିତସ୍ତେ ମନୋରଥଃ
ସେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଠିବା ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପୂରଣ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଧୀମାନ୍ପୁରତସ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ଵିସ୍ମିତସ୍ତସ୍ଯ ଚାଦେଶାତ୍ସୋଽନ୍ଵତିଷ୍ଠଦନାରତମ୍
ଏପରି କହି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେ ତାଙ୍କର ଆଗରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସରି ନିରନ୍ତର କରିଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ଭାଵିତାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଚଚାରାସୌ ଶାଂତଂ ତତ୍ତତ୍ତପୋଵନମ୍
ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିକ୍ରମିଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସେ ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେଠି ସବୁ ତପୋବନ ଶାନ୍ତ ଥିଲା।
ନ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵବାଧା ନୈଵ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ନ ଚ ଵା ଭଯମ୍ । ତପସା ତସ୍ଯ ଜାନୀହି ଦ୍ଵିତୀଯାଧ୍ଯାଯଜାପିନଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୁଃଖ, ଭୋକ, ପିପାସା କିମ୍ବା ଭୟ କିଛି ଥିଲାନି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ପଠିଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଜାଣ।
ମିତ୍ରଵାନୁଵାଚ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେନାଽହଂ ଖ୍ଯାପଯିତ୍ଵା ପରାଂ କଥାମ୍ । ଅନୁଜ୍ଞାତପ୍ରସଂନେନ ଚ୍ଛାଗୀଵ୍ଯାଘ୍ରଯୁତୋଗମମ୍
ମିତ୍ରବନ କହିଲେ: 'ସେ ମୋତେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଖୋଲିଦେଲି; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ଓ କୃପାରେ, ମୁଁ ଛାଗ ଓ ବାଘ ସହିତ ଚାଲିଗଲି।'
ଗତ୍ଵା ଶିଲାତଲେ ପଶ୍ଯମଧ୍ଯାଯଂ ଲିଖିତଂ ପଠେତ୍ । ତସ୍ଯୈଵାଵର୍ତ୍ତନାଦାପ୍ତଂ ତପସଃ ପାରମୁତ୍ତମମ୍
ପଥର ତଳେ ଯାଇ, ଲେଖାଯାଇଥିବା ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଢିଲେ, ସେ ତପସ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୀମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ତେନ ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣ ନିତ୍ଯମାହର୍ତୁମର୍ହସି । ଅଧ୍ଯାଯଂ ତେନ ତେ ମୁକ୍ତିରଦୂରସ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଧ୍ୟାୟଟିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ତୁମଠାରେ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ।
ଦେଵଶର୍ମା ସମାଦିଷ୍ଟସ୍ତେନ ମିତ୍ରଵତା ସ୍ଵଯମ୍ । ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁରଂଦରପୁରଂ ଯଯୌ
ମିତ୍ରଙ୍କର ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଦେବଶର୍ମା ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରି, ଶିର ନମାଇ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପୁରକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ରାତ୍ମଵିଦମାସାଦ୍ଯ ଦେଵତାଯତନେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵୃତ୍ତମେତନ୍ନିଵେଦ୍ଯାଦାଵଧ୍ଯାଯମପଠତ୍ତତଃ
ସେଠାରେ, ଏକ ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଭେଟି, ପ୍ରଥମେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଜଣାଇଲେ, ତାପରେ ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିଲେ।
ଶିକ୍ଷିତସ୍ତେନ ପୂତାତ୍ମା ପଠନ୍ନଧ୍ଯାଯମାଦରାତ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯମାସସାଦୋଚ୍ଚୈର୍ନିରଵଦ୍ଯଂ ପରଂ ପଦମ୍
ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କଠାରେ ଶିଖି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସର ଶେଷରେ, ନିର୍ମଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯେଦମାଖ୍ଯାନଂ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ତୃତୀଯସ୍ଯାଥ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଚେଂଦିରେ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଏଠାରେ କହିଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟର ମହିମା ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ଇନ୍ଦିରା।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଗୀତା। ମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସତୀଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଷଟ୍ସପ୍ତତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଗୀତା ମହିମା ବିଭାଗରେ, ସତୀ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାର ଏହା ଏକଶ ଶତ ଛଅ ସପ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ପଂଚମସ୍ଯାଧୁନା ଦେଵି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ । କଥଯାମି ସମାସେନ ସାଵଧାନା ଶୃଣୁ ପ୍ରିଯେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏବେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା, ଯାହାକୁ ସାରା ଜଗତ ସମ୍ମାନ କରେ, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି; ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ, ମୋ ପ୍ରିୟ।
ପିଂଗଲୋ ନାମ ଭଦ୍ରେଷୁ ପୁରୁକୁତ୍ସପୁରେ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅଵଦାତେ କୁଲେ ଜାତୋ ଵିଶ୍ରୁତେ ଵେଦଵାଦିନାମ୍
ପୁରୁକୁତ୍ସା ନଗରରେ ପିଙ୍ଗଳ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଓ ବେଦଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କୁଲୋଚିତାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତଥା ଵେଦାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ ସଃ । ତୌର୍ଯତ୍ରିକେ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ଵାଦଯନ୍ମୁରଜାଦିକମ୍
ସେ ନିଜ କୁଳ ଅନୁକୂଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦକୁ ଛାଡି, ସଙ୍ଗୀତରେ ମନ ଲଗାଇ, ମୁରଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନା ବାଦ୍ୟ ଚାଳାଇବାରେ ଲଗିଥିଲେ।
କୃତଶ୍ରମସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଗୀତେ ନୃତ୍ଯେ ଚ ଵାଦନେ । ପରାଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧିମାସାଦ୍ଯ ନୃପସଦ୍ମ ଵିଵେଶ ସଃ
ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ପାଇଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଅଟାଳିକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମାତସ୍ଥେ ସ ତେନାସୌ ପୁରା ଭୂମିଭୁଜା ସହ । ପରଦାରାନୁପାହୃତ୍ଯ ବୁଭୁଜେ ତା ଅନନ୍ଯଧୀଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହି, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜନାନୀମାନେକୁ ଆଣି, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସେମାନେ ସହିତ ଭୋଗ କଲେ।
ତତ ଉତ୍ସିକ୍ତଗର୍ଵୋଽଯଂ ସୂଚମାନୋ ନିରଂକୁଶଃ । ପରଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ଚାମୁଷ୍ମୈ ଵିଵିକ୍ତେ ସ ନିରଂତରମ୍
ତାପରେ, ଅତି ଅହଂକାରରେ ଭରି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖାଇ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ତ୍ରୁଟି ସବୁକୁ ସେ ଗୁପ୍ତରେ ସଦା ଦେଖାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସୀଦରୁଣା ନାମ ଭାର୍ଯା ହୀନକୁଲୋଦ୍ଭଵା
ତାଙ୍କର ଏକ ଜନାନୀ ଥିଲେ, ନାମ ଅରୁଣା, ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା।
ଭ୍ରମତ୍ଯନ୍ଵେଷଯଂତୀ ସା କାମୁକେନ ଵିହାରିଣୀ । ତମଂତରାଯଂ ମନ୍ଵାନା ନିଶୀଥିନ୍ଯାଂ ନିଜାଲଯେ
ସେ, ନିଜ ପ୍ରେମିକ ସହିତ ଘୁରୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ବାଧା ବିଚାର କରି, ନିଜ ଘରରେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ।
ନିଜଘାନ ଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ନିଚଖାନ ମହୀତଲେ । ଵିଯୋଜିତସ୍ତଃ ପ୍ରାଣୈରୁପେତ୍ଯ ଯମସାଦନମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ହତ୍ୟା କରି, ଭୂମିରେ ପୁତିଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ହରାଇ, ସେ ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।