ଇଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ନିରୋଧଶ୍ଚ ଦାନଂ ଚ ହରିସେଵନମ୍ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମକ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପାଲନଂ ଵିଧିତଃ ସଦା
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଦାନ, ହରିଙ୍କ ସେବା, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ଯଥାବିଧି ନିର୍ବାହ କରିବା।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୀ ସର୍ଵଦା ଵୈଶ୍ଯ ତପୋଦାନଂ ନ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଯଥାଶକ୍ତି ତଥା ଦଦ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତପ ଓ ଦାନର ଗାଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉପାନଦ୍ଵସ୍ତ୍ରମନ୍ନାନି ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଜଲମ୍ । ଅଵଂଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ରେଣାପି ଵୈଶ୍ଯକ
ପାଉଁଜି, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ, ଜଳ—ଏହି ସବୁ ଦାନ କରି ଦିନକୁ ଫଳବାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଇହଲୋକେ ପରେ ଚୈଵ ନ ଦତ୍ତଂ ନୋପତିଷ୍ଠତେ । ଦାତାରୋ ନୈଵ ପଶ୍ଯଂତି ତାଂ ତାଂ ଵୈ ଯମଯାତନାମ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ପରଲୋକରେ ସାଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ; ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଯମର ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ଧନାଢ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଵଂତୀହ ପୁନଃପୁନଃ । କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯାଂତ୍ଯଧର୍ମେଣ ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନୀ, ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଏଠାରେ ଏଭଳି ହୋଇଥାନ୍ତି; ଅଧର୍ମ କରିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଆରୋହଂତି ଦିଵଂ ଧର୍ମ୍ମେ ନରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସବୁଠି ସବୁବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠନ୍ତି।
ତେନ ବାଲତ୍ଵମାରଭ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ତେଣୁ, ଛୁଆଁବେଳୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଦ୍ଵଚନଂ ସୌମ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚିତ୍ତମେଵ ମେ । ଗଂଗୋଦଂ ପାପହଂ ସଦ୍ଯଃ ପାପହାରି ସତାଂ ଵଚଃ
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ — ହେ ସୁମଧୁର, ତୁମ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମୋର ମନ ଖୁସି ହୋଇଯାଇଛି। ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ତୁରନ୍ତ ଦୂର କରେ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମିଠା କଥା ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ହଟାଏ।
ଉପକର୍ତୁଂ ପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଗୁଣୋ ନୈସର୍ଗିକଃ ସତାମ୍ । ଶୀତାଂଶୁଃ କ୍ରିଯତେ କେନ ଶୀତଲୋଽମୃତମଂଡଲଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଓ ଭଲ କଥା କହିବା, ଏହି ଗୁଣ ସଦା ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ। ଚାନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୀତଳତା କିଏ ଦେଇଛି? ସେଠାରେ ତ ଅମୃତର ମଣ୍ଡଳ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଶୀତଳ।
ଦେଵଦୂତ ତତୋ ବ୍ରୂହି କାରୁଣ୍ଯାନ୍ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ । ନରକାନ୍ନିଷ୍କୃତିଃ ସଦ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୁର୍ମେ ଜାଯତେ କଥମ୍
ହେ ଦେବଦୂତ, ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ — କିପରି ମୋ ଭାଇଙ୍କର ନରକରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଓ ପାପମୋଚନ ହୁଏ?
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଦୂତୋ ଜଗାଦ ହ । ଧ୍ଯାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତନ୍ମୈତ୍ରୀ ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦେବଦୂତ କହିଲେ — ଧ୍ୟାନକୁ ଦେଖି, କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ମୌତ୍ରୀ ଏମିତି ଏକ ରଶି ଯାହା ବନ୍ଧି ରଖେ।
ଯତ୍ତେ ଵୈଶ୍ଯାଷ୍ଟମେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଜନ୍ମନି ସଂଚିତମ୍ । ତଦ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ ଦୀଯତାଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତସ୍ଯ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ବୈଶ୍ୟ ଭାବେ ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ତୁମର ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଉ। ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଦିଅ।
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- କିଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କଥଂ ଜାତଂ କିଂ ଜନ୍ମ ଚ ପୁରାତନମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥ୍ଯତାଂ ଦୂତ ତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ସତ୍ଵରମ୍
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ — ସେହି ପୁଣ୍ୟ କଣ, କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ କଣ ଥିଲା? ଦୂତ, ଏହା ସବୁ ମୋତେ କୁହ, ତାପରେ ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୱର ଦେଇଦେବି।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ସହେତୁକମ୍ । ପୁରା ମଧୁଵନେ ପୁଣ୍ଯେ ଋଷିରାସୀଚ୍ଚ ଶାକୁନିଃ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ — ବୈଶ୍ୟ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ କହିବି। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନରେ ଶାକୁନି ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ।
ତପୋଽଧ୍ଯଯନ ସଂପନ୍ନସ୍ତେଜସାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମଃ । ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ରେଵତ୍ଯାଂ ନଵ ପୁତ୍ରା ଗ୍ରହା ଇଵ
ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ରେବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କର ନଉଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଗ୍ରହମାନେ ପରି ଥିଲେ।
ଧ୍ରୁଵଃ ଶୀଲୋ ବୁଧସ୍ତାରୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନୁତ ପଂଚମଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ହ୍ଯେତେ ଗୃହଧର୍ମେଷୁ ରେମିରେ
ଧ୍ରୁବ, ଶୀଳ, ବୁଧ, ତାରା, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ — ଏହିମାନେ ସବୁବେଳେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ନିର୍ମୋହୋ ଜିତକାମଶ୍ଚ ଧ୍ଯାନକୋଶୋ ଗୁଣାଧିକଃ । ଏତେ ଗୃହଵିରକ୍ତାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଦ୍ଵିଜସୂନଵଃ
ନିର୍ମୋହ, ଜିତକାମ, ଧ୍ୟାନକୋଶ ଏବଂ ଗୁଣାଧିକ — ଏହି ଚାରିଜଣ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରୁ ଅଲଗା ଓ ନିରାସକ୍ତ ଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଥାଶ୍ରମମାପନ୍ନାଃ ସର୍ଵକାମଵିନିସ୍ପୃହାଃ । ଗ୍ରାମୈକଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ନିଃସଂଗା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଗାଁରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ, କୌଣସି ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ସଂପତ୍ତି ନଥିଲା।
ନିରାଶା ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନାଶ୍ଚ ସମ ଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନାଃ । ଯେନକେନଚିଦାଚ୍ଛନ୍ନା ଯେନକେନଚିଦାଶିତାଃ
ସେମାନେ ଆଶାହୀନ, ଚେଷ୍ଟାହୀନ ଏବଂ ମାଟି, ପାଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁଭଳି ଆଡ଼ ମିଳୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁଭଳି ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା, ତାହିଁ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ସାଯଂଗ୍ରହାସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ । ଜିତନିଦ୍ରା ଜିତାହାରା ଵାତଶୀତସହିଷ୍ଣଵଃ
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହୁଥିଲେ, ନିଦ୍ରା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଜିତ ପାଇଥିଲେ, ପବନ ଓ ଶୀତକୁ ସହି ପାରୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଯଂତୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପେଣ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍ । ଚରଂତି ଲୀଲଯା ପୃଥ୍ଵଦ୍ଯଂତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୌନମାସ୍ଥିତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୃଦୁ ହସରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ପରସ୍ପର ମୌନ ରଖିଥିଲେ।
ନ କୁର୍ଵଂତି କ୍ରିଯାଂ କାଂଚିଦର୍ଥମାତ୍ରଂ ହି ଯୋଗିନଃ । ଦୃଷ୍ଟଜ୍ଞାନା ଅସଂଦେହାଶ୍ଚିଦ୍ଵିକାର ଵିଶାରଦାଃ
ଏହି ଯୋଗୀମାନେ କେବେ ମାନସିକ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି କାମ କରୁନଥିଲେ, ସିଧାସଳଖ ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିଲେ, ସନ୍ଦେହ ନଥିଲା, ଚେତନାର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ତଵ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵମଷ୍ଟମଜନ୍ମନି । ତିଷ୍ଠତୋ ମଧ୍ଯଦେଶେଷୁ ପୁତ୍ରଦାରକୁଟୁଂବିନଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ତୁମ ପୂର୍ବ ଏଠର ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ମଧ୍ୟଦେଶରେ ବସିଥିଲେ, ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପରିବାର ଥିଲା।
ଗେହଂ ତାଵକମାଜଗ୍ମୁର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସିତାଃ । ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂତରେ କାଲେ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ଗୃହାଂଗଣେ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ସେମାନେ ତୁମ ଘରକୁ ଭିତରକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଖାଇବାକୁ ଏବଂ ପିଇବାକୁ ଖୁବ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ। ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସେମାନେକୁ ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ ଦେଖିଥିଲେ।
ସଗଦ୍ଗଦଂ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଂ ସହର୍ଷଂ ଚ ସସଂଭ୍ରମମ୍ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତେନ ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍
କମ୍ପିଥିବା କଣ୍ଠରେ, ଅଶୁନେତ୍ରରେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ, ସେ ଗଭୀର ଆଦର ସହିତ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚରଣୌ ମୂର୍ଧ୍ନା କୃତ୍ଵା ପାଣିଯୁଗାଞ୍ଜଲିମ୍ । ତଦାଭିନନ୍ଦିତାଃ ସର୍ଵେ ତଯା ସୂନୃତଯା ଗିରା
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚରଣ ଛୁଇଁ, ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ମିଠା କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵିତଂ ସଫଲଂ ତଥା । ଅଦ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ମେ ସନାଥୋଽଦ୍ଯାସ୍ମି ପାଵନଃ
ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଜୀବନ ସାର୍ଥକ; ଆଜି ବିଷ୍ଣୁ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଆଜି ମୁଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ପବିତ୍ର।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଗୃହଂ ଧନ୍ଯଂ ଧନ୍ଯା ଅଦ୍ଯ କୁଟୁଂବିନଃ । ମମାଦ୍ଯ ପିତରୋ ଧନ୍ଯା ଧନ୍ଯା ଗାଵଃ ଶ୍ରୁତଂ ଧନମ୍
ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଘର ଧନ୍ୟ, ମୋ ପରିବାର ଧନ୍ୟ; ଆଜି ମୋ ପିତୃପୁରୁଷ ଧନ୍ୟ, ଧନ୍ୟ ମୋ ଗାଁଁ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଧନ।
ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୌ ଭଵତାଂ ପାଦୌ ତାପତ୍ରଯହରୌ ମଯା । ଭଵତାଂ ଦର୍ଶନଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଧନ୍ଯସ୍ଯୈଵ ହରେରିଵ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେତୁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ଯେପରି ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଧନ୍ୟତା ମିଳେ।
ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ କୃତ୍ଵା ତୁ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ତଥା । ଧୃତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିଶାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ତଦା
ଏପରି ସମ୍ମାନ କରି, ପାଦ ଧୋଇ, ସେ ସମୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ପାଦଜଳ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ।