ଵ୍ଯାଜେନାପି କୃତା ଯୈସ୍ତୁ ଵଶଂ ଯାଂତି ନ ଭାସ୍କରେଃ । ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଶରୀରାରୋଗ୍ଯଦାଯିନୀ
ଯଦି କିଛି ଉପଲକ୍ଷେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପବାସ କରାଯାଏ, ଏହା ଜଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଧୀନ କରେ; ଏହି ବ୍ରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସୁକଲତ୍ରପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଜୀଵତ୍ପୁତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀ । ନ ଗଂଗା ନ ଗଯା ଵୈଶ୍ଯ ନ କାଶୀ ନ ଚ ପୁଷ୍କରମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଭଲ ଜୀବନସଙ୍ଗୀ ଓ ଜୀବନ୍ତ ପୁତ୍ର ଦେଇଥାଏ; ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କାଶୀ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ନୁହେଁ।
ନ ଚାପି ଵୈଷ୍ଣଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁଲ୍ଯଂ ହରିଦିନେନ ତୁ । ଯମୁନା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନ ତୁଲ୍ଯା ହରିଦିନେନ ତୁ
କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ପବିତ୍ର ଥାନ ମଧ୍ୟ ହରିର ଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ; ଯମୁନା କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମଧ୍ୟ ହରିର ଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଅନାଯାସେନ ଯେନାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ସମୁପୋଷ୍ଯ ହରେର୍ଦିନେ
ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଛଡ଼ା ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ହରିର ଦିନରେ ଉପବାସ କରି ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗିଲେ।
ଦଶ ଵୈ ପୈତୃକେ ପକ୍ଷେ ମାତୃକେ ଦଶ ପୂର୍ଵଜାଃ । ପ୍ରିଯାଯା ଦଶ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ତାନୁଦ୍ଧରତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପିତୃପକ୍ଷର ଦଶଜଣ, ମାତୃପକ୍ଷର ଦଶଜଣ ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୂର୍ବଜ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ଦ୍ଵଂଦ୍ଵସଂଗ ପରିତ୍ଯକ୍ତା ନାଗାରି କୃତକେତନାଃ । ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପୀତଵସନାଃ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସଂଗ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ନିଜ ଘର ଅନ୍ୟଠାରେ କରିଛନ୍ତି, ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଓ ପିତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାନ୍ତି।
ବାଲତ୍ଵେ ଯୌଵନେ ଵାପି ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଵା ଵିଶାଂଵର । ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀଂ ନୂନଂ ନୈତି ପାପୋଽତିଦୁର୍ଗତିମ୍
ଶିଶୁବୟସ, ଯୁବାବୟସ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଦଶୀର ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖଦ ଗତିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ଉପୋଷ୍ଯେହ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି କୃତ୍ଵା ଵା ତୀର୍ଥମଜ୍ଜନମ୍ । ଦତ୍ଵା ହେମତିଲାନ୍ଗାଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାଂତୀହ ମାନଵାଃ
ଏଠାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୁନା ଓ ତିଳ ଦାନ କଲେ, ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାଂତି ନ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ଦତ୍ତଂ କାଂଚନଂ ଚ ଯୈଃ । ନୈଵ ତପ୍ତଂ ତପଃ କିଂଚିତ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୁଃଖିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସୁନା ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ତପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁଠି ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ କଥିତଂ ଧର୍ମ୍ମଂ ନରକସ୍ଯ ନିରୂପଣମ୍ । ଅଦ୍ରୋହଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯ କର୍ମଭିଃ
ସଂକ୍ଷେପରେ ଧର୍ମ ଓ ନରକର ବିବରଣୀ କହାଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଥା, ମନ, ଶରୀର ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ଦେବା ନାହିଁ।
ଇଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ନିରୋଧଶ୍ଚ ଦାନଂ ଚ ହରିସେଵନମ୍ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମକ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପାଲନଂ ଵିଧିତଃ ସଦା
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଦାନ, ହରିଙ୍କ ସେବା, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ଯଥାବିଧି ନିର୍ବାହ କରିବା।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୀ ସର୍ଵଦା ଵୈଶ୍ଯ ତପୋଦାନଂ ନ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଯଥାଶକ୍ତି ତଥା ଦଦ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତପ ଓ ଦାନର ଗାଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉପାନଦ୍ଵସ୍ତ୍ରମନ୍ନାନି ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଜଲମ୍ । ଅଵଂଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ରେଣାପି ଵୈଶ୍ଯକ
ପାଉଁଜି, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ, ଜଳ—ଏହି ସବୁ ଦାନ କରି ଦିନକୁ ଫଳବାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଇହଲୋକେ ପରେ ଚୈଵ ନ ଦତ୍ତଂ ନୋପତିଷ୍ଠତେ । ଦାତାରୋ ନୈଵ ପଶ୍ଯଂତି ତାଂ ତାଂ ଵୈ ଯମଯାତନାମ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ପରଲୋକରେ ସାଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ; ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଯମର ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ଧନାଢ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଵଂତୀହ ପୁନଃପୁନଃ । କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯାଂତ୍ଯଧର୍ମେଣ ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନୀ, ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଏଠାରେ ଏଭଳି ହୋଇଥାନ୍ତି; ଅଧର୍ମ କରିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଆରୋହଂତି ଦିଵଂ ଧର୍ମ୍ମେ ନରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସବୁଠି ସବୁବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠନ୍ତି।
ତେନ ବାଲତ୍ଵମାରଭ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ତେଣୁ, ଛୁଆଁବେଳୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଦ୍ଵଚନଂ ସୌମ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚିତ୍ତମେଵ ମେ । ଗଂଗୋଦଂ ପାପହଂ ସଦ୍ଯଃ ପାପହାରି ସତାଂ ଵଚଃ
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ — ହେ ସୁମଧୁର, ତୁମ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମୋର ମନ ଖୁସି ହୋଇଯାଇଛି। ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ତୁରନ୍ତ ଦୂର କରେ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମିଠା କଥା ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ହଟାଏ।
ଉପକର୍ତୁଂ ପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଗୁଣୋ ନୈସର୍ଗିକଃ ସତାମ୍ । ଶୀତାଂଶୁଃ କ୍ରିଯତେ କେନ ଶୀତଲୋଽମୃତମଂଡଲଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଓ ଭଲ କଥା କହିବା, ଏହି ଗୁଣ ସଦା ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ। ଚାନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୀତଳତା କିଏ ଦେଇଛି? ସେଠାରେ ତ ଅମୃତର ମଣ୍ଡଳ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଶୀତଳ।
ଦେଵଦୂତ ତତୋ ବ୍ରୂହି କାରୁଣ୍ଯାନ୍ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ । ନରକାନ୍ନିଷ୍କୃତିଃ ସଦ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୁର୍ମେ ଜାଯତେ କଥମ୍
ହେ ଦେବଦୂତ, ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ — କିପରି ମୋ ଭାଇଙ୍କର ନରକରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଓ ପାପମୋଚନ ହୁଏ?
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଦୂତୋ ଜଗାଦ ହ । ଧ୍ଯାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତନ୍ମୈତ୍ରୀ ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦେବଦୂତ କହିଲେ — ଧ୍ୟାନକୁ ଦେଖି, କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ମୌତ୍ରୀ ଏମିତି ଏକ ରଶି ଯାହା ବନ୍ଧି ରଖେ।
ଯତ୍ତେ ଵୈଶ୍ଯାଷ୍ଟମେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଜନ୍ମନି ସଂଚିତମ୍ । ତଦ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ ଦୀଯତାଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତସ୍ଯ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ବୈଶ୍ୟ ଭାବେ ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ତୁମର ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଉ। ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଦିଅ।
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- କିଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କଥଂ ଜାତଂ କିଂ ଜନ୍ମ ଚ ପୁରାତନମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥ୍ଯତାଂ ଦୂତ ତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ସତ୍ଵରମ୍
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ — ସେହି ପୁଣ୍ୟ କଣ, କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ କଣ ଥିଲା? ଦୂତ, ଏହା ସବୁ ମୋତେ କୁହ, ତାପରେ ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୱର ଦେଇଦେବି।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ସହେତୁକମ୍ । ପୁରା ମଧୁଵନେ ପୁଣ୍ଯେ ଋଷିରାସୀଚ୍ଚ ଶାକୁନିଃ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ — ବୈଶ୍ୟ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ କହିବି। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନରେ ଶାକୁନି ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ।
ତପୋଽଧ୍ଯଯନ ସଂପନ୍ନସ୍ତେଜସାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମଃ । ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ରେଵତ୍ଯାଂ ନଵ ପୁତ୍ରା ଗ୍ରହା ଇଵ
ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ରେବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କର ନଉଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଗ୍ରହମାନେ ପରି ଥିଲେ।
ଧ୍ରୁଵଃ ଶୀଲୋ ବୁଧସ୍ତାରୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନୁତ ପଂଚମଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ହ୍ଯେତେ ଗୃହଧର୍ମେଷୁ ରେମିରେ
ଧ୍ରୁବ, ଶୀଳ, ବୁଧ, ତାରା, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ — ଏହିମାନେ ସବୁବେଳେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ନିର୍ମୋହୋ ଜିତକାମଶ୍ଚ ଧ୍ଯାନକୋଶୋ ଗୁଣାଧିକଃ । ଏତେ ଗୃହଵିରକ୍ତାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଦ୍ଵିଜସୂନଵଃ
ନିର୍ମୋହ, ଜିତକାମ, ଧ୍ୟାନକୋଶ ଏବଂ ଗୁଣାଧିକ — ଏହି ଚାରିଜଣ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରୁ ଅଲଗା ଓ ନିରାସକ୍ତ ଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଥାଶ୍ରମମାପନ୍ନାଃ ସର୍ଵକାମଵିନିସ୍ପୃହାଃ । ଗ୍ରାମୈକଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ନିଃସଂଗା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଗାଁରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ, କୌଣସି ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ସଂପତ୍ତି ନଥିଲା।
ନିରାଶା ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନାଶ୍ଚ ସମ ଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନାଃ । ଯେନକେନଚିଦାଚ୍ଛନ୍ନା ଯେନକେନଚିଦାଶିତାଃ
ସେମାନେ ଆଶାହୀନ, ଚେଷ୍ଟାହୀନ ଏବଂ ମାଟି, ପାଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁଭଳି ଆଡ଼ ମିଳୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁଭଳି ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା, ତାହିଁ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ସାଯଂଗ୍ରହାସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ । ଜିତନିଦ୍ରା ଜିତାହାରା ଵାତଶୀତସହିଷ୍ଣଵଃ
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହୁଥିଲେ, ନିଦ୍ରା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଜିତ ପାଇଥିଲେ, ପବନ ଓ ଶୀତକୁ ସହି ପାରୁଥିଲେ।