ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପଶତଂ ଦିଵି । ଯେ ପିବଂତି ନରା ନିତ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଜଲମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ପିଉନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ସଂଖ୍ୟାହୀନ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
ପଂଚଗଵ୍ଯସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । କୋଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ପଞ୍ଚଗବ୍ୟର ହଜାର ଅର୍ପଣ କିମ୍ବା କୋଟି ତୀର୍ଥର ହଜାର ଯାତ୍ରା କରିବାର କଣ ଉପକାର?
ତୋଯଂ ଯଦି ପିବେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂଗଜମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମ ଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯୋଜନତ୍ରଯମ୍
ଯଦି କେହି ପୁଣ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ସଂସ୍ପର୍ଶିତ ଜଳ ପିଉନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ତିନି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ହୋମଂ ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ତୋଯଂ ଯଃ ପିବେଦ୍ବିଂଦୁନା ସମମ୍
ସେଠି ଦାନ କିମ୍ବା ହୋମ କରିଲେ ସେମାନେ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ପାନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ପିଉନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ମାତୃସ୍ତନ୍ଯଂ ପୁନର୍ନୈଵ ସ ପିବେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଭାଙ୍ନରଃ । ଶାଲଗ୍ରାମ ସମୀପେ ତୁ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସମଂତତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ନିକଟରେ, ଏକ କ୍ରୋଶ ଚାରିପାଖରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନି ମାଆର ଦୁଧ ପିଉନ୍ତି ନାହିଁ।
କୀଟକୋପି ମୃତୋ ଯାତି ଵୈକୁଂଠଂ ଭଵନଂ ପରମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଚକ୍ରଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠି ମରିଥିବା ଏକ କୀଟ ମଧ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠର ପରମ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଚକ୍ରକୁ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଭାବରେ ଦେଇଥାଏ—
ଭୂଚକ୍ରଂ ତେନ ଦତ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ସଶୈଲଵନକାନନମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯା ଯୋ ମୂଲ୍ଯମୁତ୍ପାଦଯେନ୍ନରଃ
ସେ ଦାନ ଦେଇଥିବାରେ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ କାନନ ସହିତ ଦିଆଯାଏ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ—
ଵିକ୍ରେତା ଚାନୁମଂତା ଯଃ ପରୀକ୍ଷାସୁ ଚ ମୋଦତେ । ତେ ସର୍ଵେ ନରକଂ ଯାଂତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ବିକ୍ରି କରେ, ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା କରି ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ତତଃ ସଂଵର୍ଜଯେଦ୍ଵୈଶ୍ଯ ଚକ୍ରସ୍ଯ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯମ୍ । ବହୁନୋକ୍ତେନ କିଂ ଵୈଶ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପାପଭୀରୁଣା
ଏହିପରି ଦେଖି ବ୍ୟବସାୟୀ ଚକ୍ରର କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ଅଧିକ କଥା କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ବ୍ୟବସାୟୀ ପାପକୁ ଭୟ କରି କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ମରଣଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵପାପହରଂ ହରେଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ନରୋ ଘୋରମରଣ୍ଯେ ନିଯତେଂଦ୍ରିଯଃ
ବାସୁଦେବ, ହରିଙ୍କର ସ୍ମରଣ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତପ କରନ୍ତି—
ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତନ୍ନତ୍ଵା ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । କୃତ୍ଵାପି ବହୁଶଃ ପାପଂ ନରୋ ମୋହସମନ୍ଵିତଃ
ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ମୋହରେ ଅନେକ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ।
ନ ଯାତି ନରକଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଆୟତନ ଅଛି—
ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମାନୁକୀର୍ତନାତ୍ । ଦେଵଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯେ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ପରାଯଣାଃ
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମ ଜପ କରିବାରେ ସମସ୍ତ ଲାଭ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଦେବ ଶାର୍ଙ୍ଗଧର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି—
ନ ତେଷାଂ ଯମସାଲୋକ୍ଯଂ ନ ତେ ସ୍ଯୁର୍ନରକୌକସଃ । ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପୁରୁଷୋ ଵୈଶ୍ଯ ଶିଵନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ସେମାନେ ଯମଙ୍କର ଲୋକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ନରକରେ ବସନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ—
ନ ଵିଂଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ସ ଯାତି ନରକଂ ମହତ୍ । ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀମେକାଂ ପ୍ରସଂଗେନାପି ମାନଵଃ
ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ପାଏ ନାହିଁ, ବଡ଼ ନରକକୁ ଯାଏ। ଏକ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଅନ୍ୟଥା କରିଲେ ମଧ୍ୟ—
ନ ଯାତି ଯାତନାଂ ଯାମୀମିତି ଲୋମଶତଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ନେଦୃଶଂ ପାଵନଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ
ଲୋକ ଯମଙ୍କର ଯାତନା ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଲୋମଶ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଣିଛି। ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ।
ଉଭଯଂ ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ଦିନଂ ପାତକନାଶନମ୍ । ତାଵତ୍ପାପାନି ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ଵସଂତୀହ ଵିଶାଂଵର
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ଦୁଇ ଦିନ ପାପ ନାଶ କରେ; ବିଶାଂବର, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ଶୁଭ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ଏହି ଦେହରେ ରହିଥାଏ।
ଯାଵନ୍ନୋପଵସେଜ୍ଜଂତୁଃ ପଦ୍ମନାଭଦିନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ରାଜସୂଯଶତାନି ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ଶୁଭ ଦିନରେ ଉପବାସ କରି ନାହିଁ, ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ—
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏକାଦଶେଂଦ୍ରିଯୈଃ ପାପଂ ଯତ୍କୃତଂ ଵୈଶ୍ଯ ମାନଵୈଃ
ଏକାଦଶୀର ଉପବାସର ଉପରେ ଷୋଳ ଭାଗର ମଧ୍ୟ ତୁଳନା କରିହେବ ନାହିଁ; ଏକାଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ ମାନବ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀ କରିଥାନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ଏହି ଉପବାସରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଏକାଦଶୀସମଂ କିଂଚିତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲୋକେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏକାଦଶୀର ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଲୋକରେ ଏକାଦଶୀପରି ଉପବାସର ମହିମା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଜେନାପି କୃତା ଯୈସ୍ତୁ ଵଶଂ ଯାଂତି ନ ଭାସ୍କରେଃ । ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଶରୀରାରୋଗ୍ଯଦାଯିନୀ
ଯଦି କିଛି ଉପଲକ୍ଷେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପବାସ କରାଯାଏ, ଏହା ଜଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଧୀନ କରେ; ଏହି ବ୍ରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସୁକଲତ୍ରପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଜୀଵତ୍ପୁତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀ । ନ ଗଂଗା ନ ଗଯା ଵୈଶ୍ଯ ନ କାଶୀ ନ ଚ ପୁଷ୍କରମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଭଲ ଜୀବନସଙ୍ଗୀ ଓ ଜୀବନ୍ତ ପୁତ୍ର ଦେଇଥାଏ; ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କାଶୀ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ନୁହେଁ।
ନ ଚାପି ଵୈଷ୍ଣଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁଲ୍ଯଂ ହରିଦିନେନ ତୁ । ଯମୁନା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନ ତୁଲ୍ଯା ହରିଦିନେନ ତୁ
କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ପବିତ୍ର ଥାନ ମଧ୍ୟ ହରିର ଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ; ଯମୁନା କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମଧ୍ୟ ହରିର ଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଅନାଯାସେନ ଯେନାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ସମୁପୋଷ୍ଯ ହରେର୍ଦିନେ
ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଛଡ଼ା ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ହରିର ଦିନରେ ଉପବାସ କରି ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗିଲେ।
ଦଶ ଵୈ ପୈତୃକେ ପକ୍ଷେ ମାତୃକେ ଦଶ ପୂର୍ଵଜାଃ । ପ୍ରିଯାଯା ଦଶ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ତାନୁଦ୍ଧରତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପିତୃପକ୍ଷର ଦଶଜଣ, ମାତୃପକ୍ଷର ଦଶଜଣ ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୂର୍ବଜ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ଦ୍ଵଂଦ୍ଵସଂଗ ପରିତ୍ଯକ୍ତା ନାଗାରି କୃତକେତନାଃ । ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପୀତଵସନାଃ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସଂଗ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ନିଜ ଘର ଅନ୍ୟଠାରେ କରିଛନ୍ତି, ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଓ ପିତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାନ୍ତି।
ବାଲତ୍ଵେ ଯୌଵନେ ଵାପି ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଵା ଵିଶାଂଵର । ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀଂ ନୂନଂ ନୈତି ପାପୋଽତିଦୁର୍ଗତିମ୍
ଶିଶୁବୟସ, ଯୁବାବୟସ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଦଶୀର ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖଦ ଗତିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ଉପୋଷ୍ଯେହ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି କୃତ୍ଵା ଵା ତୀର୍ଥମଜ୍ଜନମ୍ । ଦତ୍ଵା ହେମତିଲାନ୍ଗାଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାଂତୀହ ମାନଵାଃ
ଏଠାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୁନା ଓ ତିଳ ଦାନ କଲେ, ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାଂତି ନ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ଦତ୍ତଂ କାଂଚନଂ ଚ ଯୈଃ । ନୈଵ ତପ୍ତଂ ତପଃ କିଂଚିତ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୁଃଖିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସୁନା ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ତପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁଠି ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ କଥିତଂ ଧର୍ମ୍ମଂ ନରକସ୍ଯ ନିରୂପଣମ୍ । ଅଦ୍ରୋହଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯ କର୍ମଭିଃ
ସଂକ୍ଷେପରେ ଧର୍ମ ଓ ନରକର ବିବରଣୀ କହାଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଥା, ମନ, ଶରୀର ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ଦେବା ନାହିଁ।