ସମାଲୋକ୍ଯ ତମାଯାଂତଂ ଭଯେନ ପ୍ରପଲାଯିତମ୍ । ଅଜାଯୂଥଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମଯା ମରଣଭୀରୁଣା
ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଆଜା ଦଳକୁ ଛାଡି ଭଗିଗଲି।
ଉପଦୁଦ୍ରାଵ ସ ଦ୍ଵୀପୀ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ଅଜା ତୁ ତତ୍ସମୀପେଽଗାତ୍ସତ୍ଵରଂ ସରିଦଂତିକେ
ସେ ଦ୍ୱୀପିନ୍ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେ କରି ଦୌଡିଲେ, ଆଜା ତୁରନ୍ତ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲା।
ତତ୍ର ସା ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ହିତ୍ଵା ଵୈରମନର୍ଗଲା । ଅଵତସ୍ଥେ ସ ଚ ଦ୍ଵୀପୀ ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଦମତ୍ସରଃ
ସେଠାରେ, ସେ ଭୟ ଛାଡି ଶତ୍ରୁତାକୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ଭାବିନାହିଁ ଛାଡି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଉଡିଲେ, ଦ୍ୱୀପିନ୍ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି ବସିଗଲେ।
ତଂ ତଥାଵିଧମାଲୋକ୍ଯ ସା ଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ । ଦ୍ଵୀପିନ୍ନଭୀପ୍ସିତଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ମାଂସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସାଦରଃ
ସେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ଦ୍ୱୀପିନ୍, ତୁମେ ଚାହିଲେ ମନରେ ଆଦର ସହିତ ମାଂସ ଖାଅ।"
ନେଯଂ ଭଵତି ତେ ବୁଦ୍ଧିଃ କଥଂ ଵୈରମତିଂ ତ୍ଯଜଃ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାହ ଦ୍ଵୀପୀ ଵିମତ୍ସରଃ
"ଏହି ତୁମର ସ୍ଭାଭାବ ନୁହେଁ, ତେଣୁ କାହିଁକି ଶତ୍ରୁତା ଭାବ ଛାଡୁନାହିଁ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱୀପିନ୍ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ସ୍ଥାନେଽସ୍ମିନ୍ମେ ଗତୋ ଦ୍ଵେଷଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ଚ ନିର୍ଯଯୌ । ନ ପ୍ରାର୍ଥଯାମି ତେନ ତ୍ଵାଂ ସମୀପେ ସମୁପସ୍ଥିତାମ୍
"ଏଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱେଷ ଚାଲିଗଲା, ଖାଇବା ଓ ପିବା ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ହରାଇଗଲା। ତୁମେ ନିକଟରେ ଅଛ, ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ।"
ସୈଵମୁକ୍ତା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଜାତାହଂ ନିର୍ଭଯା କଥମ୍ । କିମତ୍ର କାରଣଂ ଵେତ୍ସି ଯଦି ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ପୁନି କହିଲି: 'ମୁଁ କିପରି ନିର୍ଭୟ ହେଲି? ଏହାର କାରଣ ତୁମେ ଜାଣୁଛ କି? ଜାଣିଥିଲେ ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଦ୍ଵୀପୀ ତାମାହାଜାଂ ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯହମ୍ । ପୁରୋଗତମିମଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହାଂତମିତି ନିର୍ଗତୌ
ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ପରେ ଦ୍ବୀପବାସୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିନି, ମା। ଆମେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଚାରିବା।' ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାମାଗତ୍ଯ ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ବହୁଵିସ୍ମଯଃ । ଅହଂ ଚ ସହିତସ୍ତାଭ୍ଯାମପୃଚ୍ଛଂ ଵାନରେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆସିଲାପରେ, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରାଯାଇଲି; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ବାନର ମହାରାଜଙ୍କୁ ପଚାରିଲି।
ମଯା ପୃଷ୍ଟଃ ସ ଵିପ୍ରେଦମବ୍ରଵୀତ୍ସାଦରଂ କପିଃ । ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଜାପାଲ ଵୃତ୍ତମତ୍ର ପୁରାତନମ୍
ମୋ ପଚାରାପରେ, ବିଦ୍ୱାନ ବାନର ଆଦର ସହ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ଛାଗ ଚରାଇବା, ଏଠାରେ ପୁରାତନ ଘଟଣା କୁହିବି।'
ଇଦମାଯତନଂ ପଶ୍ଯ ପୁରୋଵନଗତଂ ମହତ୍ । ଅତ୍ର ତ୍ର୍ଯଂବକଲିଂଗଂ ହି ଦ୍ରୁହିଣେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବଡ଼ ଦେବଳୟକୁ ଦେଖ; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିନେତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ସୁକର୍ମାନାମ ମେଧାଵୀ ପର୍ଯୁପାସ୍ତେ ତପଶ୍ଚରନ୍ । ଵନପୁଷ୍ପାଣ୍ଯପାହୃତ୍ଯ ସୁରପୂଜ୍ଯଂ ପୁରୋଭଵମ୍
ସୁକର୍ମା ଏଠି ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ସେ ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲ ଆଣି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ସରିଦଂଭୋଭିଃ କେଵଲଂ କର୍ମଣା ଵସନ୍ । କାଲେ ମହତି ତସ୍ଯାଗାଦତିଥିଃ କଶ୍ଚିଦଂତିକମ୍
ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ନଦୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, କେବଳ କର୍ମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଥିଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏକ ଅତିଥି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଉପାହୃତ୍ଯ ଫଲାହାରଂ ସ ତସ୍ମୈ ପର୍ଯକଲ୍ପଯତ୍ । ତେନାତିଥ୍ଯେନ ସଂପ୍ରୀତଃ ସୁକର୍ମାଣମଭାଷତ
ସେ ଫଳ ଆଣି ଅତିଥିଙ୍କୁ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଲେ; ଅତିଥି ଏହି ଆତିଥ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମିଦଂ କର୍ମଣୋ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତିଷ୍ଠସି । ଗତାନୁଗତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା କିଂ ଵା କେଵଲମୀହସେ
'ଏହି କର୍ମର ମୂଳ କଣ? ଫଳ ଭୋଗ କରି ପରେ କାହିଁକି ଏଠି ରହୁଛ? ପୁରୁଣା ଆଦତରେ କରୁଛ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହୁଛ?'
ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରୀତେନାତ୍ମଵିଦା ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵଚଃ ସ୍ପଷ୍ଟମାତ୍ମନୋ ହିତମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ପରେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଖୁସି ହୋଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ନିଜ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଉପକାରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଦ୍ଵନ୍ନ ଵେଦ୍ମି ତତ୍ଵେନ ଫଲମେତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । ବୁଭୁତ୍ସଯା ପରଃ ଶଂଭୁଃ ସେଵ୍ଯତେ କେଵଲଂ ଯଯା
'ବିଦ୍ୱାନ, ମୁଁ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିନି; କେବଳ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି।'
ଫଲମେତସ୍ଯ ସେଵାଯାଃ ପରିପାକଂ କପର୍ଦିନଃ । ଯନ୍ମାଂସମନୁଗୃହ୍ଣାସି ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାତ୍ମମନୋରଥମ୍ 6.176.
'କପର୍ଦ୍ଧୀଙ୍କୁ ସେବା କରିବାର ଫଳ ତୁମେ ମୋତେ କୃପା କରି, ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପକେଇ ଦେଉଛ।'
ତସ୍ଯୈଵଂ ସୂନୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତସ୍ତପୋଧନଃ । ଦ୍ଵିତୀଯମାଲିଲେଖାଽସୌ ଗୀତାଧ୍ଯାଯଂ ଶିଲାତଲେ
ତାଙ୍କର ଏପରି ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ପଥର ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୀତ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିଲେ।
ଆଦିଦେଶାଶୁ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପଠନାଭ୍ଯସନାଯ ଚ । ଫଲିଷ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମନଃ ସ୍ଵୈରଂ ପରିତସ୍ତେ ମନୋରଥଃ
ସେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଠିବା ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପୂରଣ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଧୀମାନ୍ପୁରତସ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ଵିସ୍ମିତସ୍ତସ୍ଯ ଚାଦେଶାତ୍ସୋଽନ୍ଵତିଷ୍ଠଦନାରତମ୍
ଏପରି କହି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେ ତାଙ୍କର ଆଗରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସରି ନିରନ୍ତର କରିଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ଭାଵିତାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଚଚାରାସୌ ଶାଂତଂ ତତ୍ତତ୍ତପୋଵନମ୍
ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିକ୍ରମିଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସେ ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେଠି ସବୁ ତପୋବନ ଶାନ୍ତ ଥିଲା।
ନ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵବାଧା ନୈଵ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ନ ଚ ଵା ଭଯମ୍ । ତପସା ତସ୍ଯ ଜାନୀହି ଦ୍ଵିତୀଯାଧ୍ଯାଯଜାପିନଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୁଃଖ, ଭୋକ, ପିପାସା କିମ୍ବା ଭୟ କିଛି ଥିଲାନି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ପଠିଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଜାଣ।
ମିତ୍ରଵାନୁଵାଚ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେନାଽହଂ ଖ୍ଯାପଯିତ୍ଵା ପରାଂ କଥାମ୍ । ଅନୁଜ୍ଞାତପ୍ରସଂନେନ ଚ୍ଛାଗୀଵ୍ଯାଘ୍ରଯୁତୋଗମମ୍
ମିତ୍ରବନ କହିଲେ: 'ସେ ମୋତେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଖୋଲିଦେଲି; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ଓ କୃପାରେ, ମୁଁ ଛାଗ ଓ ବାଘ ସହିତ ଚାଲିଗଲି।'
ଗତ୍ଵା ଶିଲାତଲେ ପଶ୍ଯମଧ୍ଯାଯଂ ଲିଖିତଂ ପଠେତ୍ । ତସ୍ଯୈଵାଵର୍ତ୍ତନାଦାପ୍ତଂ ତପସଃ ପାରମୁତ୍ତମମ୍
ପଥର ତଳେ ଯାଇ, ଲେଖାଯାଇଥିବା ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଢିଲେ, ସେ ତପସ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୀମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ତେନ ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣ ନିତ୍ଯମାହର୍ତୁମର୍ହସି । ଅଧ୍ଯାଯଂ ତେନ ତେ ମୁକ୍ତିରଦୂରସ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଧ୍ୟାୟଟିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ତୁମଠାରେ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ।
ଦେଵଶର୍ମା ସମାଦିଷ୍ଟସ୍ତେନ ମିତ୍ରଵତା ସ୍ଵଯମ୍ । ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁରଂଦରପୁରଂ ଯଯୌ
ମିତ୍ରଙ୍କର ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଦେବଶର୍ମା ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରି, ଶିର ନମାଇ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପୁରକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ରାତ୍ମଵିଦମାସାଦ୍ଯ ଦେଵତାଯତନେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵୃତ୍ତମେତନ୍ନିଵେଦ୍ଯାଦାଵଧ୍ଯାଯମପଠତ୍ତତଃ
ସେଠାରେ, ଏକ ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଭେଟି, ପ୍ରଥମେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଜଣାଇଲେ, ତାପରେ ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିଲେ।
ଶିକ୍ଷିତସ୍ତେନ ପୂତାତ୍ମା ପଠନ୍ନଧ୍ଯାଯମାଦରାତ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯମାସସାଦୋଚ୍ଚୈର୍ନିରଵଦ୍ଯଂ ପରଂ ପଦମ୍
ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କଠାରେ ଶିଖି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଅଧ୍ୟାୟଟି ପଢିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସର ଶେଷରେ, ନିର୍ମଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯେଦମାଖ୍ଯାନଂ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ତୃତୀଯସ୍ଯାଥ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଚେଂଦିରେ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଏଠାରେ କହିଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟର ମହିମା ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ଇନ୍ଦିରା।