ଛିଦ୍ଯମାନୋଽସିପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭିଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମୁଦ୍ଗରୈଃ । ଚୂର୍ଣ୍ଯମାନଃ ଶିଲାପୃଷ୍ଠେ ତପ୍ତାଂଗାରେଷୁ ଭର୍ଜିତଃ
ସେ ତଳୱାରରେ କଟାଯାଉଛି, ମୁସଳରେ ପିଟାଯାଉଛି, ପାଥର ଉପରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି, ତାପିତ କୋଇଳା ଉପରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଛି।
ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ । ପୁଲକାଂକିତ ସର୍ଵାଂଗୋ ଦୀନୋଽସୌ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସମଗ୍ର ଶରୀର କୁଁପିଲା, ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିନୟଶୀଳ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ତଂ ଦେଵଦୂତଂ ମଧୁରଂ ନିପୁଣଂ ଵଚଃ । ମୈତ୍ରୀ ସପ୍ତପଦୀ ସାଧୋ ସତାଂ ଭଵତି ସତ୍ଫଲା
ସେ ଦେବଦୂତଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ଚତୁର କଥା କହିଲେ— 'ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସାତ ପଦ ମିତ୍ରତା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ଫଳ ଦିଏ।'
ମିତ୍ରଭାଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମାମୁପାକର୍ତୁମର୍ହସି । ତତୋ ହି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ
ମିତ୍ରତାର ଭାବ ଭାବି, ତୁମେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଜଣା ଭାବି ମାନେ।
ଯମଲୋକଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି କର୍ମଣା କେନ ମାନଵାଃ । ଗଚ୍ଛଂତି ନିରଯଂ ଯେନ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
ମଣିଷେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯମଲୋକ ଦେଖନାହାନ୍ତି, କେଉଁ କାରଣରେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵୈଶ୍ଯ ନଷ୍ଟପାପୋଽସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧେ ହୃଦଯେ ପୁଂସାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶ୍ରେଯସି ଜାଯତେ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— ବଣିକ, ତୁମେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଏବେ ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥାଏ।
ଯଦ୍ଯପ୍ଯଵସରୋନାସ୍ତି ମମ ସେଵାପରସ୍ଯ ଵୈ । ତଥାପି ଚ ତଵ ସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାମତି
ମୋର ସମୟ ନାହିଁ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ସେବାରେ ଲାଗି ରହିଛି, ତଥାପି ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୋ ସାଧ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମୁଁ କହିବି।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା । ପରପୀଡାଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ନ ତେ ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ କାମରେ, ମନରେ, କିମ୍ବା କଥାରେ, କେବେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ଵେଦୈର୍ନ ଚ ଦାନୈଶ୍ଚ ନ ତପୋଭିର୍ନ ଚାଧ୍ଵରୈଃ । କଥଂଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଯାଂତି ପୁରୁଷାଃ ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ
ବେଦ ପଢିଲେ, ଦାନ କଲେ, କଷ୍ଟ ସହିଲେ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ହିଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯହିଂସୈଵ ପରଂ ତପଃ । ଅହିଂସା ପରମଂ ଦାନମିତ୍ଯାହୁର୍ମୁନଯଃ ସଦା
ଅହିଂସା ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଅହିଂସା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପ, ଅହିଂସା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ— ଏହି କଥା ମୁନିମାନେ ସଦା କହନ୍ତି।
ମଶକାନ୍ସରୀସୃପାନ୍ଦଂଶାନ୍ଯୂକାଦ୍ଯାନ୍ମାନଵାଂସ୍ତଥା । ଆତ୍ମୌପମ୍ଯେନ ପଶ୍ଯଂତି ମାନଵା ଯେ ଦଯାଲଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୟାଳୁ, ସେମାନେ ମଶା, ସାପ, କିଟ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ତପ୍ତାଂଗାରମଯସ୍କୀଲଂ ମାଦଂପ୍ରେତରଂଗିଣୀମ୍ । ଦୁର୍ଗତିଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛଂତି କୃତାଂତସ୍ଯ ଚ ତେ ନରାଃ
ସେମାନେ ତାପିତ କୋଇଳା, ଲୋହା ଶଳା, ପିଶାଚିନୀ ମହିଳା, କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ କେବେ ପଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ— ସେମାନେ ଯମର ଅଞ୍ଚଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୂତାନି ଯେଽତ୍ର ହିଂସଂତି ଜଲସ୍ଥଲଚରାଣି ଚ । ଜୀଵନାର୍ଥଂ ଚ ତେ ଯାଂତି କାଲସୂତ୍ରଂ ଚ ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କେବଳ ନିଜ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ହିଁସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୟର ଦୂର୍ଗତିକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି।
ଶ୍ଵମାଂସଭୋଜନାସ୍ତତ୍ର ପୂଯଶୋଣିତପାଯିନଃ । ମଜ୍ଜଂତଶ୍ଚ ଵସାପଂକେ ଦଷ୍ଟାଃ କୀଟୈରଧୋମୁଖୈଃ
ସେଠାରେ ଯେମାନେ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ପିଆନ୍ତି, ଚର୍ବିର ଦଳିଆରେ ଡୁବିଯାଆନ୍ତି, ତଳକୁ ମୁହଁ ରଖିଥିବା କୀଟମାନେ ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଆନ୍ତି।
ପରସ୍ପରଂ ଚ ଖାଦଂତୋ ଧ୍ଵାଂତେ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯ ଘାତିନଃ । ଵସଂତି କଲ୍ପାନେକାଂସ୍ତେ ରୁଦଂତୋ ଦାରୁଣଂ ରଵମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ମାରିଥାନ୍ତି, ଅନେକ କଳ୍ପ ଯାଏଁ ଦୁଃଖର ସ୍ବରରେ କାନ୍ଦିକି ରହନ୍ତି।
କୃମିଯୋନି ଶତଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ଯୁଶ୍ଚିରଂ ତୁ ତେ । ତତୋଚ୍ଛଂତି ତେ କ୍ରୂରାସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନି ଶତେଷୁ ଚ
ସେମାନେ ଶତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୀଟ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଚଳ ହୋଇ ରହନ୍ତି; ତାପରେ ସେଇ କ୍ରୂରମାନେ ଶତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଶୁ ରୂପେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵଂତି ଜାତାଂଧାଃ କାଣାଃ କୁବ୍ଜାଶ୍ଚ ପଂଗଵଃ । ଦରିଦ୍ରାଶ୍ଚାଂଗହୀନାଶ୍ଚ ମାନୁଷାଃ ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ
ପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ଧ, ଏକ ଚକୁ, କୁବଡ଼, ଲଙ୍ଗଡ଼ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଦରିଦ୍ର, ଅଙ୍ଗହୀନ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ଯ ପରତ୍ରେହ କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା । ଲୋକଦ୍ଵଯସୁଖପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ନ ତଦାଚରେତ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଓ ବୈଶ୍ୟ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଯିଏ ଦୁଇଁ ଜଗତର ସୁଖ ଚାହେଁ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ସେ ଦେହ, ମନ ଓ କଥାରେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଲୋକଦ୍ଵଯେନ ଵିଂଦଂତି ସୁଖାନି ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ । ଯେନ ହିଂସନ୍ତି ଭୂତାନି ନ ତେ ବିଭ୍ଯତି କୁତ୍ରଚିତ୍
ଯେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ହିଁସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇଁ ଜଗତର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ହିଁସା କରନ୍ତି, କେଉଁଠିଓ ଭୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରଵିଶଂତି ଯଥା ନଦ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ରମୃଜୁଵକ୍ରଗାଃ । ସର୍ଵେ ଧର୍ମା ଅହିଂସାଯାଂ ପ୍ରଵିଶଂତି ତଥା ଦୃଢମ୍
ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସିଧା କିମ୍ବା ବାକା ହେଉ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅହିଁସାରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ଅଭଯଂ ଯେନ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତମତ୍ର ଵିଂଶାଂଵର
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଭୟ ମୁକ୍ତ କରିଛି, ଓ ବିଂଶାଂବର, ସେ ଏପରି।
ଯେ ନିଯୋଗାଂଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଧର୍ମାଧର୍ମ ଵିମିଶ୍ରିତାନ୍ । ପାଲଯଂତୀହ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ତେ ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍
ଯେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ମିଶ୍ରିତ ନିୟମମାନେକୁ ଏଠାରେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମର ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଯତିସ୍ତଥା । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଃ ସର୍ଵେ ନାକପୃଷ୍ଠେ ଵସଂତି ତେ
ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଏ ଶ୍ୱର୍ଗର ଶିଖରରେ ବସନ୍ତି।
ଯଥୋକ୍ତଚାରିଣଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମସମନ୍ଵିତାଃ । ନରା ଜିତେଂଦ୍ରିଯା ଯାଂତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତୁ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଯେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଚାରିଟିଏ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଅନୁଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତରତା ଯେ ଚ ପଂଚଯଜ୍ଞରତାଶ୍ଚ ଯେ । ଦଯାନ୍ଵିତାଶ୍ଚ ଯେ ନିତ୍ଯଂ ନେକ୍ଷଂତେ ତେ ଯମାଲଯମ୍
ଯେମାନେ ପୂଜା ଓ ଦାନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସଦା ଦୟାଶୀଳ, ସେମାନେ ଯମର ଗୃହ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇଂଦ୍ରିଯାର୍ଥନିଵୃତ୍ତା ଯେ ସମର୍ଥା ଵେଦଵାଦିନଃ । ଅଗ୍ନିପୂଜାରତା ନିତ୍ଯଂ ତେ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ
ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ବିରତ, ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଦା ଅଗ୍ନି ପୂଜାରେ ଲିନ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅଦୀନଵଦନାଃ ଶୂରାଃ ଶତ୍ରୁଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତାଃ । ଆହଵେଷୁ ଵିପନ୍ନା ଯେ ତେଷାଂ ମାର୍ଗୋ ଦିଵାକରଃ
ଯେମାନେ ଭୟହୀନ ମୁହଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଶୂର, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଅନାଥ ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ଵିଜାର୍ଥେ ଚ ଶରଣାଗତପାଲନେ । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜଂତି ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ଚ୍ଯଵଂତି ଦିଵସ୍ତୁ ତେ
ଯେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଅନାଥ, ଜନନୀ, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଶରଣ ନେଇଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ୱର୍ଗରୁ କେବେ ବି ଖସନ୍ତି ନାହିଁ।
ପଂଗ୍ଵଂଧବାଲଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ରୋଗ୍ଯନାଥଦରିଦ୍ରିତାନ୍ । ଯେ ପୁଷ୍ଣଂତି ସଦା ଵୈଶ୍ଯ ତେ ମୋଦଂତି ସଦା ଦିଵି
ଯେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ସଦା ଲଙ୍ଗଡ଼, ଅନ୍ଧ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ଅନାଥ ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଂକନିର୍ମଗ୍ନାଂ ରୋଗମଗ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜଂ ତଥା । ଉଦ୍ଧରଂତି ନରା ଯେ ଚ ତେଷାଂ ଲୋକୋଽଶ୍ଵମେଧିନାମ୍
ଯେ ମଣିଷମାନେ କାଉଁ ମାଟିରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦ୍ୱିଜକୁ ଦେଖି ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାଙ୍କ ପରି।