ଅପରଃ ସ୍ଥାପ୍ଯତାଂ ସ୍ଵର୍ଗେଯତ୍ର ଭୋଗା ହ୍ଯନୁତ୍ତମାଃ । କୃତାଂତାଜ୍ଞାଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତୈଶ୍ଚ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଭିଃ
'ଅନ୍ୟଜଣକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।' ମୃତ୍ୟୁର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ତାହା କରିଦେଲେ।
ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ରୌରଵେ ଘୋରେ ଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ହି ନରାଧିପ । ତେଷାଂ ଦୂତଵରଃ କଶ୍ଚିଦୁଵାଚ ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ହେ ନରପତି, ବଡ଼ଭାଇଟିଏ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଲେ; ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ଦୂତ ମିଠା କଥା କହିଲେ।
ଵିକୁଂଡଲ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧମେହି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦଦାମି ତେ । ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ସୁଦିଵ୍ଯାଂସ୍ତ୍ଵମର୍ଜିତାନ୍ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
'ବିକୁଣ୍ଡଳ, ମୋ ସହିତ ଚଳ; ମୁଁ ତୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଉଛି। ତୁମେ ନିଜ କର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର।'
ନାରଦଉଵାଚ- ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନାଃ ସୋଽଥ ଦୂତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ପଥି । ସଂଦେହଂ ହୃଦି କୃତ୍ଵା ତୁ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ । ଵିଚାରଯନ୍ହୃଦି ସ୍ଵର୍ଗଃ କସ୍ଯ ହେତୋଃ ଫଲଂ ମମ
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସେ ଦୂତକୁ ରାସ୍ତାରେ ପଚାରିଲେ; ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଧରି, ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ କିଏଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ ହେଲା?'
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ହେ ଦୂତଵର ପୃଚ୍ଛାମି ସଂଶଯଂ ତ୍ଵାମହଂ ପରମ୍ । ଆଵାଂ ଜାତୌ କୁଲେ ତୁଲ୍ଯେ ତୁଲ୍ଯଂ କର୍ମ ତଥା କୃତମ୍
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ—'ହେ ମୁଖ୍ୟ ଦୂତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ପଚାରୁଛି। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏକେ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲୁ, ଏକେପରି କର୍ମ କରିଥିଲୁ।'
ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁରପି ତୁଲ୍ଯୋଭୂତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଯମସ୍ତଥା । କଥଂ ସ ନରକେ କ୍ଷିପ୍ତସ୍ତୁଲ୍ଯକର୍ମ୍ମା ମମାଗ୍ରଜଃ
'ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏକେପରି ହେଲା, ଯମଙ୍କ ଦେଖା ମଧ୍ୟ ସମାନ; ତେବେ, ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ଏକେ କର୍ମ କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ନରକକୁ ପଡ଼ିଲେ?'
ମମାଭଵତ୍କଥଂ ନାକମିତି ମେ ଛିଂଧି ସଂଶଯମ୍ । ଦେଵଦୂତ ନ ପଶ୍ଯାମି ମମ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ କାରଣମ୍
'ମୋ ପାଖରେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଆସିଲା? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଦୈବ ଦୂତ, ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବାର କାରଣ ଦେଖୁନି।'
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ମାତା ପିତା ସୁତୋ ଜାଯା ସ୍ଵସା ଭ୍ରାତା ଵିକୁଂଡଲ । ଜନ୍ମହେତୋରିଯଂ ସଂଜ୍ଞା ଜଂତୋଃ କର୍ମ୍ମୋପଭୁକ୍ତଯେ
ଦୈବ ଦୂତ କହିଲେ—'ମା, ବାପା, ପୁଅ, ଝିଅ, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ବିକୁଣ୍ଡଳ—ଏହା ସବୁ ଜନ୍ମରୁ ହୋଇଥିବା ନାମ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ।'
ଏକସ୍ମିନ୍ପାଦପେ ଯଦ୍ଵଚ୍ଛକୁନାନାଂ ସମାଗମଃ । ଯଦ୍ଯତ୍ସମୀହିତଂ କର୍ମ କୁରୁତେ ପୂର୍ଵଭାଵିତଃ
'ଯେପରି ଗଛ ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକଠି ହୁଏ, ସେପରି ପୂର୍ବ ଦିନର କାରଣରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ କର୍ମ୍ମଣଃ ପୁରୁଷଃ ସଦା । ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ତେ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନରୈଃ କର୍ମ୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
'ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ସେମାନଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ନିଜେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ନେହରେ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ମଣିଷମାନେ ଯେ କର୍ମ କରନ୍ତି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।'
ସ୍ଵକୃତଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କାଲେକାଲେ ପୁନଃପୁନଃ । ଏକଃ କରୋତି କର୍ମାଣି ଏକସ୍ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ
'ବ୍ୟାପାରୀ, ନିଜେ କରିଥିବା କର୍ମର ଫଳ ସମୟ ସମୟରେ ପୁଣିପୁଣି ଭୋଗ କରିଥାଏ; ଜଣେ କର୍ମ କରେ, ସେଇ ଏକା ତାହାର ଫଳ ପାଏ।'
ଅନ୍ଯୋ ନ ଲିପ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କର୍ମଣାନ୍ଯସ୍ଯ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଅପତନ୍ନରକେ ପାପୈସ୍ତଵଭ୍ରାତା ସୁଦାରୁଣୈଃ । ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍
'ବ୍ୟାପାରୀ, ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ କର୍ମରେ କେହି କେବେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି; ତୁମ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ନରକକୁ ଗଲେ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିବାରୁ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଉଛ।'
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଆବାଲ୍ଯାନ୍ମମ ପାପେଷୁ ନ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ରତଂ ମନଃ । ଅସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନି ହେ ଦୂତ ଦୁଷ୍କୃତଂ ହି କୃତଂ ମଯା
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ—'ମୋର ଛୁଆବେଳୁ ମନ କେବେ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିନଥିଲା, ସବୁବେଳେ ପାପରେ ଲାଗିଥିଲା; ଏହି ଜନ୍ମରେ, ଦୂତ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି।'
ଦେଵଦୂତ ନ ଜାନାମି ସୁକୃତଂ କର୍ମ ଚାତ୍ମନଃ । ଯଦି ଜାନାସି ମତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
'ଦୈବ ଦୂତ, ମୁଁ ମୋର କୌଣସି ଭଲ କାମ ଜାଣେନି; ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପୁଣ୍ୟ କିଛି ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।'
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୁଣ୍ଯମର୍ଜିତମ୍ । ଜାନାମି ତଦହଂ ସର୍ଵଂ ନ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— ଶୁଣ, ବଣିକ, ତୁମେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ କରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସବୁ ଜାଣନାହା।
ହରିମିତ୍ରସୁତୋ ଵିପ୍ରଃ ସୁମିତ୍ରୋ ଵେଦପାରଗଃ । ଆସୀତ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେତଟେ
ହରିମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁମିତ୍ର ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଯମୁନା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଥିଲା।
ତେନ ସଖ୍ଯଂ ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଵ ଜାତଂ ଵିଶାଂଵର । ତତ୍ସଂଗେନ ତ୍ଵଯା ସ୍ନାତଂ ମାଘମାସଦ୍ଵଯଂ ତଥା
ହେ ବର, ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମର ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ମିତ୍ରତା ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିବାରୁ ତୁମେ ଦୁଇ ମାସ ମାଘରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲ।
କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯପାନୀଯେ ସର୍ଵପାପହରେ ଵରେ । ତତ୍ତୀର୍ଥେ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତେ ନାମ୍ନା ପାପପ୍ରଣାଶନେ
କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀରେ, ଯାହାକୁ ପାପ ନାଶକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏକେନ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ । ଦ୍ଵିତୀଯମାଘପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯାନଘ
ଏମିତି ଏକଥର ସ୍ନାନ କରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମାଘର ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ।
ତ୍ଵଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ମୋଦସ୍ଵ ସତତଂ ଦିଵି । ନରକେଷୁ ତଵ ଭ୍ରାତା ମହତୀଂ ପାପଯାତନାମ୍
ସେଇ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ କର, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭାଇ ନରକରେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
ଛିଦ୍ଯମାନୋଽସିପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭିଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମୁଦ୍ଗରୈଃ । ଚୂର୍ଣ୍ଯମାନଃ ଶିଲାପୃଷ୍ଠେ ତପ୍ତାଂଗାରେଷୁ ଭର୍ଜିତଃ
ସେ ତଳୱାରରେ କଟାଯାଉଛି, ମୁସଳରେ ପିଟାଯାଉଛି, ପାଥର ଉପରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି, ତାପିତ କୋଇଳା ଉପରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଛି।
ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ । ପୁଲକାଂକିତ ସର୍ଵାଂଗୋ ଦୀନୋଽସୌ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସମଗ୍ର ଶରୀର କୁଁପିଲା, ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିନୟଶୀଳ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ତଂ ଦେଵଦୂତଂ ମଧୁରଂ ନିପୁଣଂ ଵଚଃ । ମୈତ୍ରୀ ସପ୍ତପଦୀ ସାଧୋ ସତାଂ ଭଵତି ସତ୍ଫଲା
ସେ ଦେବଦୂତଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ଚତୁର କଥା କହିଲେ— 'ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସାତ ପଦ ମିତ୍ରତା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ଫଳ ଦିଏ।'
ମିତ୍ରଭାଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମାମୁପାକର୍ତୁମର୍ହସି । ତତୋ ହି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ
ମିତ୍ରତାର ଭାବ ଭାବି, ତୁମେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଜଣା ଭାବି ମାନେ।
ଯମଲୋକଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି କର୍ମଣା କେନ ମାନଵାଃ । ଗଚ୍ଛଂତି ନିରଯଂ ଯେନ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
ମଣିଷେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯମଲୋକ ଦେଖନାହାନ୍ତି, କେଉଁ କାରଣରେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵୈଶ୍ଯ ନଷ୍ଟପାପୋଽସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧେ ହୃଦଯେ ପୁଂସାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶ୍ରେଯସି ଜାଯତେ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— ବଣିକ, ତୁମେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଏବେ ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥାଏ।
ଯଦ୍ଯପ୍ଯଵସରୋନାସ୍ତି ମମ ସେଵାପରସ୍ଯ ଵୈ । ତଥାପି ଚ ତଵ ସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାମତି
ମୋର ସମୟ ନାହିଁ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ସେବାରେ ଲାଗି ରହିଛି, ତଥାପି ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୋ ସାଧ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମୁଁ କହିବି।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା । ପରପୀଡାଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ନ ତେ ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ କାମରେ, ମନରେ, କିମ୍ବା କଥାରେ, କେବେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ଵେଦୈର୍ନ ଚ ଦାନୈଶ୍ଚ ନ ତପୋଭିର୍ନ ଚାଧ୍ଵରୈଃ । କଥଂଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଯାଂତି ପୁରୁଷାଃ ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ
ବେଦ ପଢିଲେ, ଦାନ କଲେ, କଷ୍ଟ ସହିଲେ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ହିଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯହିଂସୈଵ ପରଂ ତପଃ । ଅହିଂସା ପରମଂ ଦାନମିତ୍ଯାହୁର୍ମୁନଯଃ ସଦା
ଅହିଂସା ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଅହିଂସା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପ, ଅହିଂସା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ— ଏହି କଥା ମୁନିମାନେ ସଦା କହନ୍ତି।