ତଯୋସ୍ତୁ ତିଷ୍ଠତୋର୍ଗେହେ ନାସ୍ତି ଯଦ୍ଭୁଜ୍ଯତେ ତଦା । ସ୍ଵଜନୈର୍ବାଂଧଵୈସ୍ସର୍ଵୈଃ ସେଵକୈରୁପଜୀଵିଭିଃ
ସେମାନେ ଘରେ ରହିଥିବାବେଳେ, ଖାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଥିଲାନି। ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ଚାକର, ଓ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଲୋକମାନେ ସେମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଦ୍ରଵ୍ଯାଭାଵେ ପରିତ୍ଯକ୍ତୌ ଚିଂତ୍ଯମାନୌ ତତଃ ପୁରେ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚୌର୍ଯ୍ଯଂ ସମାରବ୍ଧଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଚ ନଗରେ ନୃପ
ଧନ ନଥିବାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ ଓ ସହରରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପରେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ସହରରେ ଚୋରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାଜତୋ ଲୋକତୋ ଭୀତୌ ସ୍ଵପୁରାନ୍ନିଃସୃତୌ ତଦା । ଚକ୍ରତୁର୍ଵନଵାସଂ ତୌ ସର୍ଵେଷାମୁପପୀଡିତୌ
ରାଜା ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଡରି, ସେମାନେ ନିଜ ସହର ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଜଘ୍ନତୁଃ ସତତଂ ମୂଢୌ ଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଵିଷାର୍ପିତୈଃ । ନାନାପକ୍ଷିଵରାହାଂଶ୍ଚ ହରିଣାନ୍ରୋହିତାଂସ୍ତଥା
ସେ ଦୁଇ ମୂର୍ଖ ସଦା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଷ ଲାଗିଥିବା ତୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ, ବନ ଶୁଆର, ହରିଣ ଓ ଲାଲ ମୃଗକୁ ମାରୁଥିଲେ।
ଶଶକାଞ୍ଛଲ୍ଲକାନ୍ଗୋଧାନ୍ଶ୍ଵାପଦାଂଶ୍ଚେତରାନ୍ବହୂନ୍ । ମହାବଲୌ ଭିଲ୍ଲସଂଗାଵାଖେଟକଭୁଜୌ ସଦା
ସେମାନେ ଖରା, ଚିଟି, ଗୋଧି, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ଅନେକ ପଶୁମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଶିକାରୀଙ୍କ ସହିତ ଧନୁଷ ଧରି ଘୁରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ମାଂସମଯାହାରୌ ପାପାହାରୌ ପରଂତପ । କଦାଚିଦ୍ଭୂଧରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ହ୍ଯେକୋଽନ୍ଯଶ୍ଚ ଵନଂ ଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ପାପ ଭୋଜନ ଅର୍ଥାତ୍ ମାଂସ ଖାଇ ରହୁଥିଲେ। ଏକଥର, ତାଙ୍କମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ବନକୁ ଗଲେ।
ଶାର୍ଦୂଲେନ ହତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କନିଷ୍ଠଃ ସର୍ପଦଂଶିତଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ରାଜନ୍ପାପିଷ୍ଠୌ ନିଧନଂ ଗତୌ
ଏକଦିନରେ, ରାଜା, ବଡ଼ଭାଇଟିଏ ବାଘର ଦ଼ଢ଼ରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଛୋଟଭାଇଟିଏ ସାପର କାଟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ସେଇ ଦିନେ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଦେଖିଲେ।
ଯମଦୂତୈସ୍ତତୋବଦ୍ଧ୍ଵା ପାପୈର୍ନୀତୌ ଯମାଲଯମ୍ । ଗତ୍ଵାଭିଜଗଦୁଃସର୍ଵେ ତେ ଦୂତାଃ ପାପିନାଵୁଭୌ
ତାପରେ, ଯମର ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଇ, ପାପର ଫଳରେ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ କହିଲେ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅପରାଧୀ।
ଧର୍ମରାଜ ନରାଵେତାଵାନୀତୌ ତଵ ଶାସନାତ୍ । ଆଜ୍ଞାଂ ଦେହି ସ୍ଵଭୃତ୍ଯେଷୁ ପ୍ରସୀଦ କରଵାମ କିମ୍
ଧର୍ମରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଦୁଇଜଣକୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି; ଆମ ପ୍ରତି ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଆମକୁ କଣ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଆଲୋଚ୍ଯ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତେନ ତଦା ଦୂତାଞ୍ଜଗୌ ଯମଃ । ଏକସ୍ତୁ ନୀଯତାଂ ଵୀର ନିରଯଂ ତୀଵ୍ରଵେଦନମ୍
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସହ ବିଚାର କରି, ତାପରେ ଯମ ଦୂତମାନେ କୁହିଲେ—'ଏଠାରୁ ଜଣେ ନରକକୁ ନେଉ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି।'
ଅପରଃ ସ୍ଥାପ୍ଯତାଂ ସ୍ଵର୍ଗେଯତ୍ର ଭୋଗା ହ୍ଯନୁତ୍ତମାଃ । କୃତାଂତାଜ୍ଞାଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତୈଶ୍ଚ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଭିଃ
'ଅନ୍ୟଜଣକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।' ମୃତ୍ୟୁର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ତାହା କରିଦେଲେ।
ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ରୌରଵେ ଘୋରେ ଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ହି ନରାଧିପ । ତେଷାଂ ଦୂତଵରଃ କଶ୍ଚିଦୁଵାଚ ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ହେ ନରପତି, ବଡ଼ଭାଇଟିଏ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଲେ; ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ଦୂତ ମିଠା କଥା କହିଲେ।
ଵିକୁଂଡଲ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧମେହି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦଦାମି ତେ । ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ସୁଦିଵ୍ଯାଂସ୍ତ୍ଵମର୍ଜିତାନ୍ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
'ବିକୁଣ୍ଡଳ, ମୋ ସହିତ ଚଳ; ମୁଁ ତୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଉଛି। ତୁମେ ନିଜ କର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର।'
ନାରଦଉଵାଚ- ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନାଃ ସୋଽଥ ଦୂତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ପଥି । ସଂଦେହଂ ହୃଦି କୃତ୍ଵା ତୁ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ । ଵିଚାରଯନ୍ହୃଦି ସ୍ଵର୍ଗଃ କସ୍ଯ ହେତୋଃ ଫଲଂ ମମ
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସେ ଦୂତକୁ ରାସ୍ତାରେ ପଚାରିଲେ; ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଧରି, ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ କିଏଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ ହେଲା?'
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ହେ ଦୂତଵର ପୃଚ୍ଛାମି ସଂଶଯଂ ତ୍ଵାମହଂ ପରମ୍ । ଆଵାଂ ଜାତୌ କୁଲେ ତୁଲ୍ଯେ ତୁଲ୍ଯଂ କର୍ମ ତଥା କୃତମ୍
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ—'ହେ ମୁଖ୍ୟ ଦୂତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ପଚାରୁଛି। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏକେ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲୁ, ଏକେପରି କର୍ମ କରିଥିଲୁ।'
ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁରପି ତୁଲ୍ଯୋଭୂତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଯମସ୍ତଥା । କଥଂ ସ ନରକେ କ୍ଷିପ୍ତସ୍ତୁଲ୍ଯକର୍ମ୍ମା ମମାଗ୍ରଜଃ
'ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏକେପରି ହେଲା, ଯମଙ୍କ ଦେଖା ମଧ୍ୟ ସମାନ; ତେବେ, ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ଏକେ କର୍ମ କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ନରକକୁ ପଡ଼ିଲେ?'
ମମାଭଵତ୍କଥଂ ନାକମିତି ମେ ଛିଂଧି ସଂଶଯମ୍ । ଦେଵଦୂତ ନ ପଶ୍ଯାମି ମମ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ କାରଣମ୍
'ମୋ ପାଖରେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଆସିଲା? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଦୈବ ଦୂତ, ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବାର କାରଣ ଦେଖୁନି।'
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ମାତା ପିତା ସୁତୋ ଜାଯା ସ୍ଵସା ଭ୍ରାତା ଵିକୁଂଡଲ । ଜନ୍ମହେତୋରିଯଂ ସଂଜ୍ଞା ଜଂତୋଃ କର୍ମ୍ମୋପଭୁକ୍ତଯେ
ଦୈବ ଦୂତ କହିଲେ—'ମା, ବାପା, ପୁଅ, ଝିଅ, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ବିକୁଣ୍ଡଳ—ଏହା ସବୁ ଜନ୍ମରୁ ହୋଇଥିବା ନାମ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ।'
ଏକସ୍ମିନ୍ପାଦପେ ଯଦ୍ଵଚ୍ଛକୁନାନାଂ ସମାଗମଃ । ଯଦ୍ଯତ୍ସମୀହିତଂ କର୍ମ କୁରୁତେ ପୂର୍ଵଭାଵିତଃ
'ଯେପରି ଗଛ ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକଠି ହୁଏ, ସେପରି ପୂର୍ବ ଦିନର କାରଣରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ କର୍ମ୍ମଣଃ ପୁରୁଷଃ ସଦା । ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ତେ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନରୈଃ କର୍ମ୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
'ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ସେମାନଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ନିଜେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ନେହରେ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ମଣିଷମାନେ ଯେ କର୍ମ କରନ୍ତି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।'
ସ୍ଵକୃତଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କାଲେକାଲେ ପୁନଃପୁନଃ । ଏକଃ କରୋତି କର୍ମାଣି ଏକସ୍ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ
'ବ୍ୟାପାରୀ, ନିଜେ କରିଥିବା କର୍ମର ଫଳ ସମୟ ସମୟରେ ପୁଣିପୁଣି ଭୋଗ କରିଥାଏ; ଜଣେ କର୍ମ କରେ, ସେଇ ଏକା ତାହାର ଫଳ ପାଏ।'
ଅନ୍ଯୋ ନ ଲିପ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କର୍ମଣାନ୍ଯସ୍ଯ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଅପତନ୍ନରକେ ପାପୈସ୍ତଵଭ୍ରାତା ସୁଦାରୁଣୈଃ । ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍
'ବ୍ୟାପାରୀ, ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ କର୍ମରେ କେହି କେବେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି; ତୁମ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ନରକକୁ ଗଲେ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିବାରୁ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଉଛ।'
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଆବାଲ୍ଯାନ୍ମମ ପାପେଷୁ ନ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ରତଂ ମନଃ । ଅସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନି ହେ ଦୂତ ଦୁଷ୍କୃତଂ ହି କୃତଂ ମଯା
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ—'ମୋର ଛୁଆବେଳୁ ମନ କେବେ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିନଥିଲା, ସବୁବେଳେ ପାପରେ ଲାଗିଥିଲା; ଏହି ଜନ୍ମରେ, ଦୂତ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି।'
ଦେଵଦୂତ ନ ଜାନାମି ସୁକୃତଂ କର୍ମ ଚାତ୍ମନଃ । ଯଦି ଜାନାସି ମତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
'ଦୈବ ଦୂତ, ମୁଁ ମୋର କୌଣସି ଭଲ କାମ ଜାଣେନି; ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପୁଣ୍ୟ କିଛି ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।'
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୁଣ୍ଯମର୍ଜିତମ୍ । ଜାନାମି ତଦହଂ ସର୍ଵଂ ନ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— ଶୁଣ, ବଣିକ, ତୁମେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ କରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସବୁ ଜାଣନାହା।
ହରିମିତ୍ରସୁତୋ ଵିପ୍ରଃ ସୁମିତ୍ରୋ ଵେଦପାରଗଃ । ଆସୀତ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେତଟେ
ହରିମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁମିତ୍ର ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଯମୁନା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଥିଲା।
ତେନ ସଖ୍ଯଂ ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଵ ଜାତଂ ଵିଶାଂଵର । ତତ୍ସଂଗେନ ତ୍ଵଯା ସ୍ନାତଂ ମାଘମାସଦ୍ଵଯଂ ତଥା
ହେ ବର, ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମର ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ମିତ୍ରତା ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିବାରୁ ତୁମେ ଦୁଇ ମାସ ମାଘରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲ।
କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯପାନୀଯେ ସର୍ଵପାପହରେ ଵରେ । ତତ୍ତୀର୍ଥେ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତେ ନାମ୍ନା ପାପପ୍ରଣାଶନେ
କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀରେ, ଯାହାକୁ ପାପ ନାଶକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏକେନ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ । ଦ୍ଵିତୀଯମାଘପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯାନଘ
ଏମିତି ଏକଥର ସ୍ନାନ କରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମାଘର ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ।
ତ୍ଵଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ମୋଦସ୍ଵ ସତତଂ ଦିଵି । ନରକେଷୁ ତଵ ଭ୍ରାତା ମହତୀଂ ପାପଯାତନାମ୍
ସେଇ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ କର, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭାଇ ନରକରେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।