କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସ କୁଲେ ଜାତୋ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତାନାଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ । ଭଵାଂତରାନୁଵର୍ତିନ୍ଯା ଵିଦ୍ଯଯା ସ ପୁରସ୍କୃତଃ
କିଛି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲା।
ଉପଯେମେ ଦୁରାଧର୍ଷାଂ କନ୍ଯକାମଧମେ କୁଲେ । କାଲେନ ସା ଵଯୋ ହିତ୍ଵା ଶୈଶଵଂ ଯୌଵନଂ ଯଯୌ
ସେ ଏକ ନିମ୍ନ ପରିବାରର ଦୁର୍ଲଭ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ଶିଶୁବାସ୍ଥା ଛାଡି ଯୁବତୀ ହେଲେ।
ପୀନସ୍ତନୀ ଚ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ମଦଵିହ୍ଵଲଲୋଚନା । ପତିଂ ନ ସେହେ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଚକମେ ସ୍ଵପତୀନ୍ପରାନ୍
ସେ ଗୋଲା ଅଂଶ, ସୁନ୍ଦର କମର ଓ ମଦରେ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ। ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ପତିକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ଵୃତ୍ତିମାହର୍ତୁକାମସ୍ମିନ୍ନିର୍ଗତା ସା ପୁରାଦ୍ବହିଃ । ସଂଗତା କାମୁକେନାସୌ ଚିରଂ ଚାଂଡାଲଜନ୍ମନା
ଜୀବିକା ଲାଗି ସେ ଘର ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ପ୍ରେମିକ ସହିତ ରହିଲେ।
ଦଧେ ଗର୍ଭମସୌ ତସ୍ମାତ୍ସା ଚ କନ୍ଯୋପପଦ୍ଯତେ । ସୈଵ ଭାର୍ଯାପି ତସ୍ଯାସୀତ୍ପୂର୍ଵପାପପ୍ରସଂଗତଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା। ପୂର୍ବପାପର ପ୍ରଭାବରୁ ସେ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।
ସୈଵ ଵୃଦ୍ଧା ତତଃ କାଲେ ଡାକିନୀ ସମଜାଯତ । କୁସଂଗାତ୍କୁମତିର୍ଜାତା ଦୁଷ୍ଟନାରୀପ୍ରସଂଗତଃ
ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ବୃଦ୍ଧା ହେଇ ଡାକିନୀ ହେଲେ। ଖରାପ ସଙ୍ଗରୁ ମନ ଖରାପ ହେଲା, ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀ ସଙ୍ଗରୁ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା।
ଚଖାଦ ଵ୍ଯାଧିତଂ ଵ୍ଯାଧମସୃଗାସ୍ଵାଦଲାଲସା । ଭ୍ରମଂତୀ ଵିପିନେ ଘୋରେ ଜନୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହିଷ୍କୃତା
ରକ୍ତର ସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ସେ ରୋଗୀ ଓ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ଖାଇଲେ। ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଲୋକେ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ତାଲି ଦେଲେ।
ପରେତଲୋକମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯାଧୌ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋଽଭ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ନରକାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜୀଵହିଂସା ପ୍ରଭାଵତଃ
ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶିକାରୀ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଜୀବ ହିଂସାର ପ୍ରଭାବରୁ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଭୋଗ କରିଥିଲେ।
ସାପି କାଲେନ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମୃତ୍ଯୁଵେଗମୁପାଗତା । ନିରଯାନେତ୍ଯ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷାନଜାଜାଯତ ମଦ୍ଗୃହେ
ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ମୃତ୍ୟୁର ଗତିରେ ଆସି, ନରକ ଛାଡି ମୋ ଘରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାକୁ ଅନେକ କଷ୍ଟରେ ଦମନ କରିପାରିବା ଯାଞ୍ଚିଲା।
ତାମନ୍ଯା ଅପ୍ଯହଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ପାଲଯନ୍କାନନାଂତରେ । ଅପଶ୍ଯନ୍ଦ୍ଵୀପିନଂ ଘୋରଂ ଜିଘାଂସଂତମିଵାଖିଲମ୍
ବିଦ୍ୱାନ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖିବା ସମୟରେ ଦୟାରେ ରଖୁଥିଲି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆଉ ଦ୍ୱୀପିନ୍ ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଠି ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଥିଲା।
ସମାଲୋକ୍ଯ ତମାଯାଂତଂ ଭଯେନ ପ୍ରପଲାଯିତମ୍ । ଅଜାଯୂଥଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମଯା ମରଣଭୀରୁଣା
ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଆଜା ଦଳକୁ ଛାଡି ଭଗିଗଲି।
ଉପଦୁଦ୍ରାଵ ସ ଦ୍ଵୀପୀ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ଅଜା ତୁ ତତ୍ସମୀପେଽଗାତ୍ସତ୍ଵରଂ ସରିଦଂତିକେ
ସେ ଦ୍ୱୀପିନ୍ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେ କରି ଦୌଡିଲେ, ଆଜା ତୁରନ୍ତ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲା।
ତତ୍ର ସା ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ହିତ୍ଵା ଵୈରମନର୍ଗଲା । ଅଵତସ୍ଥେ ସ ଚ ଦ୍ଵୀପୀ ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଦମତ୍ସରଃ
ସେଠାରେ, ସେ ଭୟ ଛାଡି ଶତ୍ରୁତାକୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ଭାବିନାହିଁ ଛାଡି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଉଡିଲେ, ଦ୍ୱୀପିନ୍ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି ବସିଗଲେ।
ତଂ ତଥାଵିଧମାଲୋକ୍ଯ ସା ଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ । ଦ୍ଵୀପିନ୍ନଭୀପ୍ସିତଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ମାଂସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସାଦରଃ
ସେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ଦ୍ୱୀପିନ୍, ତୁମେ ଚାହିଲେ ମନରେ ଆଦର ସହିତ ମାଂସ ଖାଅ।"
ନେଯଂ ଭଵତି ତେ ବୁଦ୍ଧିଃ କଥଂ ଵୈରମତିଂ ତ୍ଯଜଃ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାହ ଦ୍ଵୀପୀ ଵିମତ୍ସରଃ
"ଏହି ତୁମର ସ୍ଭାଭାବ ନୁହେଁ, ତେଣୁ କାହିଁକି ଶତ୍ରୁତା ଭାବ ଛାଡୁନାହିଁ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱୀପିନ୍ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ସ୍ଥାନେଽସ୍ମିନ୍ମେ ଗତୋ ଦ୍ଵେଷଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ଚ ନିର୍ଯଯୌ । ନ ପ୍ରାର୍ଥଯାମି ତେନ ତ୍ଵାଂ ସମୀପେ ସମୁପସ୍ଥିତାମ୍
"ଏଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱେଷ ଚାଲିଗଲା, ଖାଇବା ଓ ପିବା ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ହରାଇଗଲା। ତୁମେ ନିକଟରେ ଅଛ, ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ।"
ସୈଵମୁକ୍ତା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଜାତାହଂ ନିର୍ଭଯା କଥମ୍ । କିମତ୍ର କାରଣଂ ଵେତ୍ସି ଯଦି ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ପୁନି କହିଲି: 'ମୁଁ କିପରି ନିର୍ଭୟ ହେଲି? ଏହାର କାରଣ ତୁମେ ଜାଣୁଛ କି? ଜାଣିଥିଲେ ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଦ୍ଵୀପୀ ତାମାହାଜାଂ ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯହମ୍ । ପୁରୋଗତମିମଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହାଂତମିତି ନିର୍ଗତୌ
ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ପରେ ଦ୍ବୀପବାସୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିନି, ମା। ଆମେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଚାରିବା।' ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାମାଗତ୍ଯ ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ବହୁଵିସ୍ମଯଃ । ଅହଂ ଚ ସହିତସ୍ତାଭ୍ଯାମପୃଚ୍ଛଂ ଵାନରେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆସିଲାପରେ, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରାଯାଇଲି; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ବାନର ମହାରାଜଙ୍କୁ ପଚାରିଲି।
ମଯା ପୃଷ୍ଟଃ ସ ଵିପ୍ରେଦମବ୍ରଵୀତ୍ସାଦରଂ କପିଃ । ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଜାପାଲ ଵୃତ୍ତମତ୍ର ପୁରାତନମ୍
ମୋ ପଚାରାପରେ, ବିଦ୍ୱାନ ବାନର ଆଦର ସହ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ଛାଗ ଚରାଇବା, ଏଠାରେ ପୁରାତନ ଘଟଣା କୁହିବି।'
ଇଦମାଯତନଂ ପଶ୍ଯ ପୁରୋଵନଗତଂ ମହତ୍ । ଅତ୍ର ତ୍ର୍ଯଂବକଲିଂଗଂ ହି ଦ୍ରୁହିଣେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବଡ଼ ଦେବଳୟକୁ ଦେଖ; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିନେତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ସୁକର୍ମାନାମ ମେଧାଵୀ ପର୍ଯୁପାସ୍ତେ ତପଶ୍ଚରନ୍ । ଵନପୁଷ୍ପାଣ୍ଯପାହୃତ୍ଯ ସୁରପୂଜ୍ଯଂ ପୁରୋଭଵମ୍
ସୁକର୍ମା ଏଠି ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ସେ ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲ ଆଣି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ସରିଦଂଭୋଭିଃ କେଵଲଂ କର୍ମଣା ଵସନ୍ । କାଲେ ମହତି ତସ୍ଯାଗାଦତିଥିଃ କଶ୍ଚିଦଂତିକମ୍
ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ନଦୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, କେବଳ କର୍ମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଥିଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏକ ଅତିଥି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଉପାହୃତ୍ଯ ଫଲାହାରଂ ସ ତସ୍ମୈ ପର୍ଯକଲ୍ପଯତ୍ । ତେନାତିଥ୍ଯେନ ସଂପ୍ରୀତଃ ସୁକର୍ମାଣମଭାଷତ
ସେ ଫଳ ଆଣି ଅତିଥିଙ୍କୁ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଲେ; ଅତିଥି ଏହି ଆତିଥ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମିଦଂ କର୍ମଣୋ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତିଷ୍ଠସି । ଗତାନୁଗତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା କିଂ ଵା କେଵଲମୀହସେ
'ଏହି କର୍ମର ମୂଳ କଣ? ଫଳ ଭୋଗ କରି ପରେ କାହିଁକି ଏଠି ରହୁଛ? ପୁରୁଣା ଆଦତରେ କରୁଛ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହୁଛ?'
ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରୀତେନାତ୍ମଵିଦା ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵଚଃ ସ୍ପଷ୍ଟମାତ୍ମନୋ ହିତମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ପରେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଖୁସି ହୋଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ନିଜ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଉପକାରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଦ୍ଵନ୍ନ ଵେଦ୍ମି ତତ୍ଵେନ ଫଲମେତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । ବୁଭୁତ୍ସଯା ପରଃ ଶଂଭୁଃ ସେଵ୍ଯତେ କେଵଲଂ ଯଯା
'ବିଦ୍ୱାନ, ମୁଁ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିନି; କେବଳ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି।'
ଫଲମେତସ୍ଯ ସେଵାଯାଃ ପରିପାକଂ କପର୍ଦିନଃ । ଯନ୍ମାଂସମନୁଗୃହ୍ଣାସି ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାତ୍ମମନୋରଥମ୍ 6.176.
'କପର୍ଦ୍ଧୀଙ୍କୁ ସେବା କରିବାର ଫଳ ତୁମେ ମୋତେ କୃପା କରି, ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପକେଇ ଦେଉଛ।'
ତସ୍ଯୈଵଂ ସୂନୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତସ୍ତପୋଧନଃ । ଦ୍ଵିତୀଯମାଲିଲେଖାଽସୌ ଗୀତାଧ୍ଯାଯଂ ଶିଲାତଲେ
ତାଙ୍କର ଏପରି ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ପଥର ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୀତ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିଲେ।
ଆଦିଦେଶାଶୁ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପଠନାଭ୍ଯସନାଯ ଚ । ଫଲିଷ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମନଃ ସ୍ଵୈରଂ ପରିତସ୍ତେ ମନୋରଥଃ
ସେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଠିବା ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପୂରଣ ହେବ।