ନିଷ୍ପାପାସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯାଂତି ପାପିଷ୍ଠା ଯାଂତି ଶୁଦ୍ଧତାମ୍ । ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ନାନେ ଵୈ ଯମୁନାଜଲେ
ପାପୀମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ପବିତ୍ରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଯମୁନାର ଜଳରେ ସ୍ନାନର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେଽଧିକାରିଣୋ ହ୍ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୌ ତଥା ନୃପ । ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ଦେଵୀ ଯମୁନା ପାପନାଶିକା
ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ଅଧିକାରୀ। ଯମୁନା ଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ସବୁବେଳେ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଏଷ ଏଵ ପରୋ ମଂତ୍ର ଏତଚ୍ଚ ପରମଂ ତପଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ଚୈଵ ଯମୁନାସ୍ନାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏହିଠାରେ ଯମୁନାସ୍ନାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।
ନୃଣାଂ ଜନ୍ମାଂତରାଭ୍ଯାସାତ୍କାଲିଂଦୀ ମଜ୍ଜନେ ମତିଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନକୌଶଲ୍ଯଂ ଜନ୍ମାଭ୍ଯାସାଦ୍ଯଥା ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଲୋକମାନେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ମନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେପରି ଅନେକ ଜନ୍ମର ଅଭ୍ୟାସରୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର କୌଶଳ ଆସେ।
ସଂସାରକର୍ଦମାଲେପ ପ୍ରକ୍ଷାଲନ ଵିଶାରଦମ୍ । ପାଵନଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଯମୁନାସ୍ନାନମୁତ୍ତମମ୍
ଯମୁନାସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂସାରର ମଳ ଧୋଇଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ସ୍ନାତାସ୍ତତ୍ର ଚ ଯେ ରାଜନ୍ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦେ । ଶୁଭାଂଶ୍ଚ ଭୁଂଜତେ ଭୋଗାଂଶ୍ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯଗ୍ରହୋପମାନ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହମାନେ ପରି ଶୁଭ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯମୁନା ମୋକ୍ଷଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ମଥୁରାସଂଗତା ଯଦି । ମଥୁରାଯାଂ ଚ କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯାଧିକଵିଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ଯମୁନାକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ କୁହାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ମଥୁରା ସହ ଯୋଗ ହେଲେ। ମଥୁରାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଯମୁନା ପୁଣ୍ଯା ମହାପାତକହାରିଣୀ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ମଥୁରା ସଂଗତା ଭଵେତ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯମୁନା ପବିତ୍ର ଏବଂ ମହାପାପ ଦୂର କରେ; ମଥୁରା ସହ ଯୋଗ ହେଲେ, ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଭକ୍ତିଭାଵେନ ସଂଯୁକ୍ତା କାଲିଂଦ୍ଯାଂ ଯଦି ମଜ୍ଜଯେତ୍ । କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵସତେ ସନ୍ନିଧୌ ହରେଃ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ଡୁବିଯାଏ, ସେ ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ଧରି ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ବସିଥାଏ।
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାଂତି ମନୁଜାଃ ନୂନଂ ସାଂଖ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତାଃ । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପଶତୈର୍ଦିଵି
ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଶତାଧିକ କଳ୍ପ ଧରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯେ ପିବଂତି ନରା ରାଜନ୍ଯମୁନାସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍ । ପଂଚଗଵ୍ଯସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେମାନେ ରାଜସ୍ୱ ଯମୁନାର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଈର ପଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥର ହଜାର ହଜାର ନିବେଦନ କରିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା?
କୋଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କୋଟି କୋଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ହଜାର ହଜାର ଥର ଯିବାର କଣ ଦରକାର? ସେଠାରେ ଯେକୌଣସି ଦାନ ଓ ହୋମ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ନିଷଧେ ନଗରେ ଵରେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କହିବି। ପ୍ରାଚୀନ କୃତଯୁଗରେ, ରାଜା, ନିଷଧ ନଗରରେ—
ଆସୀଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ କୁବେରାଭୋ ନାମତୋ ହେମକୁଂଡଲଃ । କୁଲୀନଃ ସତ୍କ୍ରିଯୋ ଦେଵଦ୍ଵିଜପାଵକପୂଜକଃ
ସେଠାରେ ହେମକୁଣ୍ଡଳ ନାମକ ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ଧନରେ କୁବେର ସମାନ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ସଦା ନିକ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନିର ପୂଜାକାରୀ।
କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯକର୍ତ୍ତାସୌ ଵିଵିଧକ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ । ଗୋଘୋଟକମହିଷ୍ଯାଦି ପଶୁପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ସେ କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବା ଓ ବେଚିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ।
ପଯୋ ଦଧୀନି ତକ୍ରାଣି ଗୋମଯାନି ତୃଣାନି ଚ । କାଷ୍ଠାନି ଫଲମୂଲାନି ଲଵଣାଦ୍ରା ର୍!ଦିପିପ୍ପଲୀ
ସେ ସଦା ଦୁଧ, ଦହି, ତକର, ଗୋମୟ, ଘାସ, କାଠ, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଲୁଣ, ଅଦା ଓ ପିପ୍ପଳି ବେଚୁଥିଲେ।
ଧାନ୍ଯାନି ଶାକତୈଲାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଧାତୂନିକ୍ଷୁଵିକାରାଂଶ୍ଚ ଵିକ୍ରୀଣୀତେ ସ ସର୍ଵଦା
ସେ ସବୁବେଳେ ଧାନ୍ୟ, ଶାକ, ତେଲ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କପଡ଼ା, ଧାତୁ, ଅଖୁ ଓ ତାହାର ଉତ୍ପାଦ ବେଚୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ନାନାଵିଧୈର୍ଵୈଶ୍ଯ ଉପାଯୈରପରୈସ୍ତଥା । ଉପାର୍ଜଯାମାସ ସଦା ଅଷ୍ଟୌ ହାଟକକୋଟଯଃ
ଏଭଳି ବ୍ୟବସାୟୀ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସେ ସଦା ଆଠ କୋଟି ସୁନା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ମହାଧନଃ ସୋଥ ହାକର୍ଣପଲିତୋଭଵତ୍ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ସଂସାରକ୍ଷଣିକତ୍ଵଂ ସ୍ଵଚେତସି
ଏଭଳି ଅପାର ଧନୀ ହେବା ପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପକା କେଶ ହେଲେ; ପରେ ସେ ନିଜ ମନରେ ସଂସାରର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତଦ୍ଧନସ୍ଯ ଷଡଂଶେନ ଧର୍ମକାର୍ଯଂ ଚକାର ସଃ । ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନଂ ଚକ୍ରେ ଗୃହଂ ଚକ୍ରେ ଶିଵସ୍ଯ ଚ
ସେ ତାହାର ଧନର ଏକ ଷଷ୍ଠାଂଶ ଧର୍ମ କାମରେ ବ୍ୟୟ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ଓ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହ ତିଆରି କଲେ।
ତଡାଗଂ ଖାନଯାମାସ ଵିପୁଲଂ ସାଗରୋପମମ୍ । ଵାପ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯଶ୍ଚ ବହୁଧା ତେନ କାରିତାଃ
ସେ ସାଗର ସମାନ ବଡ଼ ଏକ ପୋଖରୀ ଖନନ କରିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ କୁଆଁ ଓ ପୋଖରୀ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ଵଟାଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ରକଂକୋଲ ଜଂବୂ ନିଂବାଦି କାନନମ୍ । ସ୍ଵସତ୍ଵେନ ତଦା ଚକ୍ରେ ତଥା ପୁଷ୍ପଵନଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ନିଜ ଧନରେ ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ଆମ୍ବ, ବେର, ଜାମୁ, ନିମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲବାଗିଚି ତିଆରି କଲେ।
ଉଦଯାସ୍ତମନଂ ଯାଵଦନ୍ନପାନଂ ଚକାର ସଃ । ପୁରାଦ୍ବହିଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରପାଂ ଚକ୍ରେଽତିଶୋଭନାମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଯାଏଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଉଥିଲେ; ଏବଂ ସହରର ବାହାରେ, ଚାରିଦିଗରେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ପ୍ରପା ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ଯାନି ଦାନାନି ଭୂପତେ । ଦଦୌ ତାନି ସଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଦାନପରସ୍ତଦା
ପୁରାଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦାନ ଅଛି, ହେ ରାଜା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସଦା ଦେଇଥିଲେ।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତେ ପାପେ ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତମଥାକରୋତ୍ । ଦେଵପୂଜାପରୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚାତିଥିପୂଜକଃ
ଜୀବନରେ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଥିଲେ; ସେ ସଦା ଦେବପୂଜାରେ ଏବଂ ଦିନେ ଦିନେ ଅତିଥିପୂଜାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ତସ୍ଯେତ୍ଥଂ ଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ ସଂଜାତୌ ଦ୍ଵୌ ସୁତୌ ନୃପ । ତୌ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମାନୌ ଶ୍ରୀକୁଂଡଲ ଵିକୁଂଡଲୌ
ଏଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରୀକୁଣ୍ଡଳ ଓ ବିକୁଣ୍ଡଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ତଯୋର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍ । ତତ୍ରାରାଧ୍ଯ ପରଂ ଦେଵଂ ଗୋଵିଂଦଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ସେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ପରମ ଦେବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ, ଦାତା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।
ତପଃକ୍ଲିଷ୍ଟ ଶରୀରୋଽସୌ ଵାସୁଦେଵମନାଃ ସଦା । ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ମନ ସଦା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲା; ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇଲେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଅଥ ତସ୍ଯ ସୁତୌ ରାଜନ୍ମହାମାନ ସମନ୍ଵିତୌ । ତରୁଣୌ ରୂପସଂପନ୍ନୌ ଧନଗର୍ଵେଣ ଗର୍ଵିତୌ
ତାପରେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଅତି ଅଭିମାନରେ ଭରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଯୁବକ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଧନର ଗର୍ବରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ।
ଦୁଃଶୀଲୌ ଵ୍ଯସନାସକ୍ତୌ ଧର୍ମକର୍ମାଦ୍ଯଦର୍ଶକୌ । ନ ଵାକ୍ଯଂ ଚାଗତୌ ମାତୁର୍ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଵଚନଂ ତଥା
ସେମାନେ ଖରାପ ଚରିତ୍ରର, ଦୁର୍ବ୍ୟସନରେ ଲିପ୍ତ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନଦେଖା କରୁଥିଲେ; ମାଁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର କଥାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ।