ଉପଜୀଵ୍ଯା ହତା କନ୍ଯା ସ୍ଵାର୍ଥେ ପାକକ୍ରିଯା ହତା । ଶୂଦ୍ର ଭକ୍ଷୋ ହତୋ ଯୋଗଃ କୃପଣସ୍ଯ ହତଂ ଧନମ୍
ଯିଏ ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କନ୍ୟା, ସେ ନଷ୍ଟ; ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଯୋଗ ନଷ୍ଟ; କଞ୍ଚନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ନଷ୍ଟ।
ଅନଭ୍ଯାସହତା ଵିଦ୍ଯା ହତୋ ବୋଧୋ ଵିରୋଧକୃତ୍ । ଜୀଵିତାର୍ଥଂ ହତଂ ତୀର୍ଥଂ ଜୀଵନାର୍ଥଂ ହତଂ ଵ୍ରତମ୍
ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲେ ଶିକ୍ଷା ନଷ୍ଟ, ବିରୋଧ କଲେ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ, ଜୀବିକା ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ନଷ୍ଟ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରତ ନଷ୍ଟ।
ଅସତ୍ଯା ଚ ହତା ଵାଣୀ ତଥା ପୈଶୁନ୍ଯଵାଦିନୀ । ଷଟ୍କର୍ଣଗୋ ହତୋ ମଂତ୍ରୋ ଵ୍ଯଗ୍ରଚିତ୍ତୋ ହତୋ ଜପଃ
ଯେଉଁ କଥା ମିଥ୍ୟା, ସେ କଥା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଯେଉଁ କଥା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ। ଯଦି ଗୁପ୍ତ କଥା ଛଅ ଜଣଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ, ସେ କଥା ରହିନଥାଏ। ମନ ଭିନ୍ନ ଥିଲେ ଜପ କରିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।
ହତମଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ଦାନଂ ହତୋ ଲୋକଶ୍ଚ ନାସ୍ତିକଃ । ଅଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍କୃତଂ ପାରଲୌକିକମ୍
ଯେଉଁ ଦାନ ଅଯୋଗ୍ୟକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନାସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପରଲୋକ ପାଇଁ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆସ୍ଥା ଛଡ଼ି, ସେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।
ଇହ ଲୋକୋ ହତୋ ନୄଣାଂ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ଯଥା ନୃପ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ହତଂ ଜନ୍ମ କାଲିଦୀମଜ୍ଜନଂ ଵିନା
ହେ ରାଜା, ଏହି ଜଗତରେ ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, ଯଦି କାଳିନ୍ଦୀରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଉପପାତକ ସର୍ଵାଣି ପାତକାନି ମହାଂତି ଚ । ଭସ୍ମୀ ଭଵଂତି ସର୍ଵାଣି ଯମୁନାମଜ୍ଜନାନ୍ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଛୋଟ ବଡ଼ ସମସ୍ତ ପାପ, କାଳିନ୍ଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯିବା ପରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଵେପଂତେ ସର୍ଵପାପାନି ଯମୁନାଯାଂ ଗତେ ନରେ । ନାଶକେ ସର୍ଵପାପାନାଂ ଯଦି ସ୍ନାସ୍ଯତି ଵାରିଣି
ଯେତେବେଳେ କେହି ଯମୁନାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ କମ୍ପିଉଥାଏ। ଯଦି ତାଙ୍କର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ପାଵକା ଇଵ ଦୀପ୍ଯଂତେ ଯମୁନାଯାଂ ନରୋତ୍ତମାଃ । ଵିମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମେଘେଭ୍ଯ ଇଵ ଚଂଦ୍ରମାଃ
ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ମେଘ ଛାଡ଼ି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
ଆର୍ଦ୍ର ଶୁଷ୍କଲଘୁସ୍ଥୂଲଂ ଵାଙ୍ମନଃ କର୍ମଭିଃ କୃତମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଦହେତ୍ପାପଂ ପାଵକଃ ସମିଧୋ ଯଥା
ବାକ୍ୟ, ମନ, କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କିଛି କରାଯାଏ—ଭିଜା କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା, ହଳୁକା କିମ୍ବା ଭାରୀ—ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇଦେଉଥିବା ଲକଡ଼ି ପରି, ସେ ପାପ ସବୁ ଦହିଯାଏ।
ପ୍ରାମାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ପାପଂ ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନକୃତଂ ଚ ଯତ୍ । ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ନଶ୍ଯେତ ଯମୁନାଯାଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଅଜାଣି କିମ୍ବା ଜାଣିସୁଣି, କିମ୍ବା ଅବଧାନ ନ ରଖି କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ, କେବଳ ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନିଷ୍ପାପାସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯାଂତି ପାପିଷ୍ଠା ଯାଂତି ଶୁଦ୍ଧତାମ୍ । ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ନାନେ ଵୈ ଯମୁନାଜଲେ
ପାପୀମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ପବିତ୍ରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଯମୁନାର ଜଳରେ ସ୍ନାନର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେଽଧିକାରିଣୋ ହ୍ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୌ ତଥା ନୃପ । ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ଦେଵୀ ଯମୁନା ପାପନାଶିକା
ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ଅଧିକାରୀ। ଯମୁନା ଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ସବୁବେଳେ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଏଷ ଏଵ ପରୋ ମଂତ୍ର ଏତଚ୍ଚ ପରମଂ ତପଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ଚୈଵ ଯମୁନାସ୍ନାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏହିଠାରେ ଯମୁନାସ୍ନାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।
ନୃଣାଂ ଜନ୍ମାଂତରାଭ୍ଯାସାତ୍କାଲିଂଦୀ ମଜ୍ଜନେ ମତିଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନକୌଶଲ୍ଯଂ ଜନ୍ମାଭ୍ଯାସାଦ୍ଯଥା ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଲୋକମାନେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ମନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେପରି ଅନେକ ଜନ୍ମର ଅଭ୍ୟାସରୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର କୌଶଳ ଆସେ।
ସଂସାରକର୍ଦମାଲେପ ପ୍ରକ୍ଷାଲନ ଵିଶାରଦମ୍ । ପାଵନଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଯମୁନାସ୍ନାନମୁତ୍ତମମ୍
ଯମୁନାସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂସାରର ମଳ ଧୋଇଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ସ୍ନାତାସ୍ତତ୍ର ଚ ଯେ ରାଜନ୍ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦେ । ଶୁଭାଂଶ୍ଚ ଭୁଂଜତେ ଭୋଗାଂଶ୍ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯଗ୍ରହୋପମାନ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହମାନେ ପରି ଶୁଭ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯମୁନା ମୋକ୍ଷଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ମଥୁରାସଂଗତା ଯଦି । ମଥୁରାଯାଂ ଚ କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯାଧିକଵିଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ଯମୁନାକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ କୁହାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ମଥୁରା ସହ ଯୋଗ ହେଲେ। ମଥୁରାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଯମୁନା ପୁଣ୍ଯା ମହାପାତକହାରିଣୀ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ମଥୁରା ସଂଗତା ଭଵେତ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯମୁନା ପବିତ୍ର ଏବଂ ମହାପାପ ଦୂର କରେ; ମଥୁରା ସହ ଯୋଗ ହେଲେ, ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଭକ୍ତିଭାଵେନ ସଂଯୁକ୍ତା କାଲିଂଦ୍ଯାଂ ଯଦି ମଜ୍ଜଯେତ୍ । କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵସତେ ସନ୍ନିଧୌ ହରେଃ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ଡୁବିଯାଏ, ସେ ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ଧରି ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ବସିଥାଏ।
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାଂତି ମନୁଜାଃ ନୂନଂ ସାଂଖ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତାଃ । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପଶତୈର୍ଦିଵି
ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଶତାଧିକ କଳ୍ପ ଧରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯେ ପିବଂତି ନରା ରାଜନ୍ଯମୁନାସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍ । ପଂଚଗଵ୍ଯସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେମାନେ ରାଜସ୍ୱ ଯମୁନାର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଈର ପଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥର ହଜାର ହଜାର ନିବେଦନ କରିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା?
କୋଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କୋଟି କୋଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ହଜାର ହଜାର ଥର ଯିବାର କଣ ଦରକାର? ସେଠାରେ ଯେକୌଣସି ଦାନ ଓ ହୋମ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ନିଷଧେ ନଗରେ ଵରେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କହିବି। ପ୍ରାଚୀନ କୃତଯୁଗରେ, ରାଜା, ନିଷଧ ନଗରରେ—
ଆସୀଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ କୁବେରାଭୋ ନାମତୋ ହେମକୁଂଡଲଃ । କୁଲୀନଃ ସତ୍କ୍ରିଯୋ ଦେଵଦ୍ଵିଜପାଵକପୂଜକଃ
ସେଠାରେ ହେମକୁଣ୍ଡଳ ନାମକ ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ଧନରେ କୁବେର ସମାନ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ସଦା ନିକ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନିର ପୂଜାକାରୀ।
କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯକର୍ତ୍ତାସୌ ଵିଵିଧକ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ । ଗୋଘୋଟକମହିଷ୍ଯାଦି ପଶୁପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ସେ କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବା ଓ ବେଚିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ।
ପଯୋ ଦଧୀନି ତକ୍ରାଣି ଗୋମଯାନି ତୃଣାନି ଚ । କାଷ୍ଠାନି ଫଲମୂଲାନି ଲଵଣାଦ୍ରା ର୍!ଦିପିପ୍ପଲୀ
ସେ ସଦା ଦୁଧ, ଦହି, ତକର, ଗୋମୟ, ଘାସ, କାଠ, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଲୁଣ, ଅଦା ଓ ପିପ୍ପଳି ବେଚୁଥିଲେ।
ଧାନ୍ଯାନି ଶାକତୈଲାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଧାତୂନିକ୍ଷୁଵିକାରାଂଶ୍ଚ ଵିକ୍ରୀଣୀତେ ସ ସର୍ଵଦା
ସେ ସବୁବେଳେ ଧାନ୍ୟ, ଶାକ, ତେଲ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କପଡ଼ା, ଧାତୁ, ଅଖୁ ଓ ତାହାର ଉତ୍ପାଦ ବେଚୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ନାନାଵିଧୈର୍ଵୈଶ୍ଯ ଉପାଯୈରପରୈସ୍ତଥା । ଉପାର୍ଜଯାମାସ ସଦା ଅଷ୍ଟୌ ହାଟକକୋଟଯଃ
ଏଭଳି ବ୍ୟବସାୟୀ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସେ ସଦା ଆଠ କୋଟି ସୁନା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ମହାଧନଃ ସୋଥ ହାକର୍ଣପଲିତୋଭଵତ୍ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ସଂସାରକ୍ଷଣିକତ୍ଵଂ ସ୍ଵଚେତସି
ଏଭଳି ଅପାର ଧନୀ ହେବା ପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପକା କେଶ ହେଲେ; ପରେ ସେ ନିଜ ମନରେ ସଂସାରର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତଦ୍ଧନସ୍ଯ ଷଡଂଶେନ ଧର୍ମକାର୍ଯଂ ଚକାର ସଃ । ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନଂ ଚକ୍ରେ ଗୃହଂ ଚକ୍ରେ ଶିଵସ୍ଯ ଚ
ସେ ତାହାର ଧନର ଏକ ଷଷ୍ଠାଂଶ ଧର୍ମ କାମରେ ବ୍ୟୟ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ଓ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହ ତିଆରି କଲେ।