ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ କନ୍ଯାତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । କନ୍ଯାତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ତାପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ଵର୍ଣାଵରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ
ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଯେକୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସୋମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ସୋମଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସପ୍ତସାରସ୍ଵତଂ ତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରାଧିପ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ୟକ୍ତି ସୋମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ନରାଧିପ, ସପ୍ତସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ମଂକଣକଃ ସିଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ । ପୁରା ମଂକଣକୋ ରାଜନ୍କୁଶାଗ୍ରେଣେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ, ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଙ୍କଣକ ନାମକ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ଏକଥାରେ କୁଶ ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ହାତକୁ ଛିଦ୍ର କରିଥିଲେ।
କ୍ଷତଃ କିଲ କରେ ରାଜନ୍ତସ୍ଯ ଶାକରସୋଽସ୍ରଵତ୍ । ସ ଵୈ ଶାକରସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟୋ ମହାତପାଃ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ହାତରୁ ଶାକର ରସ ବହିଲା; ସେଇ ରସ ଦେଖି, ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନନର୍ତ କିଲ ଵିପ୍ରର୍ଷିର୍ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରନୃତ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଂଗମଂ ଚ ଯତ୍
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିସହିତ, ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ କିଛି—
ପ୍ରନୃତ୍ତମୁଭଯଂ ଵୀର ତେଜସା ତସ୍ଯ ମୋହିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିସ୍ତତୋ ଦେଵୈର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତପୋଧନୈଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ; ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ତଥା ତପସ୍ଵି ଋଷିମାନେ—
ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ଵୈ ଋଷେରର୍ଥେ ମହାଦେଵୋ ନରାଧିପ । ନାଯଂ ନୃତ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଦେଵ ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ରାଜା, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଋଷିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ଆପଣ ଏଠି ନୃତ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ, ଦେବତା ଯେପରି କରିଥିଲେ, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଦେଵୋ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯଂତମବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ସ୍ଥିରାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ, ଦେବତା ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ, ସ୍ଥିରମନ୍ତୀ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହିଲେ—
ଅହୋ ମହର୍ଷେ ଧର୍ମଜ୍ଞ କିମର୍ଥଂ ନୃତ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ହର୍ଷସ୍ଥାନଂ କିମର୍ଥଂ ଵା ତଵାଦ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵ
ହେ ମହାର୍ଷି, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ମହାନ, ଆପଣ କାହିଁକି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି? ଆଜି ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ଋଷିରୁଵାଚ-। ତପସ୍ଵିନୋ ଧର୍ମ୍ମପଥସ୍ଥିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । କିଂ ନ ପଶ୍ଯସି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କ୍ଷତାଚ୍ଛାକରସଂ ସୃତମ୍
ଋଷି କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ ଧର୍ମର ପଥରେ ଦଢ଼ ରହିଛି। ଆପଣ ଦେଖୁନାହିଁ କି, ମୋ ଦେହରୁ ଛାଇଁର ଧାରା ବହୁଛି?
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରନୃତ୍ତୋଽହଂ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତଃ । ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵ ଋଷିଂ ରାଗେଣ ମୋହିତମ୍
ଏହାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲି। ଦେବତା ହସି, ରାଗରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଅହଂ ତୁ ଵିସ୍ମଯଂ ଵିପ୍ର ନ ଗଚ୍ଛାମୀହ ପଶ୍ଯ ମାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଦେଵେନ ଵୈ ତଦା
ମୁଁ ତ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମାନୁନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠି ମୋତେ ଦେଖ। ଏପରି କହି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଦେବ ତାପରେ—
ଅଂଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵାଂଗୁଷ୍ଠସ୍ତାଡିତୋଽନଘ । ତସ୍ଯ ଭସ୍ମକ୍ଷତାଦ୍ରାଜନ୍ନିଃସୃତଂ ହିମସଂନିଭମ୍
ହେ ନିଷ୍ପାପ ରାଜା, ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଆଗରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ଟିପିଲେ। ତାହାରୁ ବରଫ ସଦୃଶ ଧଳା ଛାଇଁ ବହିଲା।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ରୀଡିତୋ ରାଜନ୍ସ ମୁନିଃ ପାଦଯୋର୍ଗତଃ । ନାନ୍ଯଂ ଦେଵାଦହଂ ମନ୍ଯେ ରୁଦ୍ରାତ୍ପରତରଂ ମହତ୍
ଏହାକୁ ଦେଖି ମୁନି ଲଜ୍ଜା ପାଇଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ। ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଠାରୁ ଉପରେ କାହାକୁ ମାନେନି।
ସୁରାସୁରସ୍ଯ ଜଗତୋ ଗତିସ୍ତ୍ଵମସି ଶୂଲଧୃକ୍ । ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ହେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଆପଣ ସୁର, ଅସୁର ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ତିନି ଲୋକ ଓ ଚରାଚର ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତ୍ଵାମେଵ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଶଂତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଦେଵୈରପି ନ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ କୁତୋ ମଯା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯୁଗର ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି?
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵେଶ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସୁରାଃ ଶକ୍ରାଦଯୋଽନଘ । ସର୍ଵସ୍ତ୍ଵମସି ଲୋକାନାଂ କର୍ତା କାରଯିତାନ୍ଵହମ୍
ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଦା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅଛନ୍ତି।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମୋଦଂତୀହାକୁତୋଭଯାଃ । ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ସ ଋଷିଃ ପ୍ରଣତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏଠି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ମୁନି ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ତପୋ ମେ ନ କ୍ଷରେତ ଵୈ । ତତୋ ଦେଵଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ତପସ୍ୟା କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ। ତାପରେ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—
ତପସ୍ତେ ଵର୍ଦ୍ଧତାଂ ଵିପ୍ର ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସହସ୍ରଧା । ଆଶ୍ରମେ ଚେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାମୁନେ
ମୋର କୃପାରେ ତୁମର ତପସ୍ୟା ହଜାରଗୁଣିଏ ବଢ଼ୁ। ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ତୁମ ସହିତ ରହିବି, ମହାମୁନି।
ସପ୍ତସାରସ୍ଵତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଅର୍ଚଯିଷ୍ଯଂତି ଯେ ତୁ ମାମ୍ । ନ ତେଷାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ କିଂଚିଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଵା
ଯେମାନେ ସପ୍ତ ସାରସ୍ୱତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ମୋତେ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛେତ୍ସାରସ୍ଵତଂ ଚାପି ଲୋକଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଦେଵସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସେମାନେ ସାରସ୍ୱତ ଲୋକକୁ ଯିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି କହି, ମହାଦେବ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵୌଶନସଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଔଶନସ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି।
କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରିସଂଧ୍ଯାଂ କିଲ ଭାରତ । ସାନ୍ନିଧ୍ଯମକରୋତ୍ତତ୍ର ଭାର୍ଗଵପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଭାରଗବଙ୍କ ପ୍ରିୟତା ପାଇଁ, ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେଠାରେ ନିଜ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଗ୍ନିଲୋକମଵାପ୍ନୋତି କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ମଣିଷ ଅଗ୍ନିର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ନିଜ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମଭିଜାଯତେ
ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମହାରାଜା, ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମୟୋନିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମଣିଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।