ଶୂଲପାଣିଂ ମହାତ୍ମାନମଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । କୋଟିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ମିଳେ।
ଅଥ ଵାମନକଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ଵାମନମ୍
କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାମନକ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ବାମନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ—
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କୁଲଂପୁନେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁନାତି ସ୍ଵକୁଲଂ ନରଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ।
ପଵନସ୍ଯ ହ୍ରଦଂ ଗତ୍ଵା ମରୁତାଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵାଯୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପବନା ହ୍ରଦକୁ ଯାଇ, ମରୁତମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟକ୍ତି ବାୟୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଅମରାଣାଂ ହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାମରାଧିପମ୍ । ଅମରାଣାଂ ପ୍ରଭାଵେଣ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଅମରମାନଙ୍କ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କୃପାରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଶାଲିହୋତ୍ରସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଶାଲିସୂର୍ଯେ ଯଥାଵିଧି । ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଶାଳିହୋତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଶାଳିସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ।
ଶ୍ରୀକୁଂଜଂ ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଥିବା ଶ୍ରୀକୁଞ୍ଜ ତୀର୍ଥରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭ କରେ।
ତତୋ ନୈମିଷିକୁଂଜଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଋଷଯଃ କିଲ ରାଜେଂଦ୍ର ନୈମିଷେଯାସ୍ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ନୈମିଷ କୁଞ୍ଜକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ନୈମିଷ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ଵି ଥିଲେ, ହେ ରାଜା—
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗତାଃ ପୁରା । ତତଃ କୁଂଜଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ କୃତୋ ଭରତସତ୍ତମ
ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଏହି କୁଞ୍ଜ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ଋଷୀଣାମଵକାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ତୁଷ୍ଟିକରୋ ମହାନ୍ । ତସ୍ମିନ୍କୁଂଜେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଇ କୁଞ୍ଜ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ସ୍ଥାନ ହେଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ କନ୍ଯାତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । କନ୍ଯାତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ତାପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ଵର୍ଣାଵରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ
ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଯେକୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସୋମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ସୋମଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସପ୍ତସାରସ୍ଵତଂ ତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରାଧିପ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ୟକ୍ତି ସୋମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ନରାଧିପ, ସପ୍ତସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ମଂକଣକଃ ସିଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ । ପୁରା ମଂକଣକୋ ରାଜନ୍କୁଶାଗ୍ରେଣେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ, ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଙ୍କଣକ ନାମକ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ଏକଥାରେ କୁଶ ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ହାତକୁ ଛିଦ୍ର କରିଥିଲେ।
କ୍ଷତଃ କିଲ କରେ ରାଜନ୍ତସ୍ଯ ଶାକରସୋଽସ୍ରଵତ୍ । ସ ଵୈ ଶାକରସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟୋ ମହାତପାଃ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ହାତରୁ ଶାକର ରସ ବହିଲା; ସେଇ ରସ ଦେଖି, ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନନର୍ତ କିଲ ଵିପ୍ରର୍ଷିର୍ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରନୃତ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଂଗମଂ ଚ ଯତ୍
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିସହିତ, ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ କିଛି—
ପ୍ରନୃତ୍ତମୁଭଯଂ ଵୀର ତେଜସା ତସ୍ଯ ମୋହିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିସ୍ତତୋ ଦେଵୈର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତପୋଧନୈଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ; ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ତଥା ତପସ୍ଵି ଋଷିମାନେ—
ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ଵୈ ଋଷେରର୍ଥେ ମହାଦେଵୋ ନରାଧିପ । ନାଯଂ ନୃତ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଦେଵ ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ରାଜା, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଋଷିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ଆପଣ ଏଠି ନୃତ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ, ଦେବତା ଯେପରି କରିଥିଲେ, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଦେଵୋ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯଂତମବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ସ୍ଥିରାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ, ଦେବତା ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ, ସ୍ଥିରମନ୍ତୀ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହିଲେ—
ଅହୋ ମହର୍ଷେ ଧର୍ମଜ୍ଞ କିମର୍ଥଂ ନୃତ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ହର୍ଷସ୍ଥାନଂ କିମର୍ଥଂ ଵା ତଵାଦ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵ
ହେ ମହାର୍ଷି, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ମହାନ, ଆପଣ କାହିଁକି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି? ଆଜି ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ଋଷିରୁଵାଚ-। ତପସ୍ଵିନୋ ଧର୍ମ୍ମପଥସ୍ଥିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । କିଂ ନ ପଶ୍ଯସି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କ୍ଷତାଚ୍ଛାକରସଂ ସୃତମ୍
ଋଷି କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ ଧର୍ମର ପଥରେ ଦଢ଼ ରହିଛି। ଆପଣ ଦେଖୁନାହିଁ କି, ମୋ ଦେହରୁ ଛାଇଁର ଧାରା ବହୁଛି?
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରନୃତ୍ତୋଽହଂ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତଃ । ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵ ଋଷିଂ ରାଗେଣ ମୋହିତମ୍
ଏହାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲି। ଦେବତା ହସି, ରାଗରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଅହଂ ତୁ ଵିସ୍ମଯଂ ଵିପ୍ର ନ ଗଚ୍ଛାମୀହ ପଶ୍ଯ ମାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଦେଵେନ ଵୈ ତଦା
ମୁଁ ତ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମାନୁନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠି ମୋତେ ଦେଖ। ଏପରି କହି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଦେବ ତାପରେ—
ଅଂଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵାଂଗୁଷ୍ଠସ୍ତାଡିତୋଽନଘ । ତସ୍ଯ ଭସ୍ମକ୍ଷତାଦ୍ରାଜନ୍ନିଃସୃତଂ ହିମସଂନିଭମ୍
ହେ ନିଷ୍ପାପ ରାଜା, ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଆଗରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ଟିପିଲେ। ତାହାରୁ ବରଫ ସଦୃଶ ଧଳା ଛାଇଁ ବହିଲା।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ରୀଡିତୋ ରାଜନ୍ସ ମୁନିଃ ପାଦଯୋର୍ଗତଃ । ନାନ୍ଯଂ ଦେଵାଦହଂ ମନ୍ଯେ ରୁଦ୍ରାତ୍ପରତରଂ ମହତ୍
ଏହାକୁ ଦେଖି ମୁନି ଲଜ୍ଜା ପାଇଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ। ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଠାରୁ ଉପରେ କାହାକୁ ମାନେନି।
ସୁରାସୁରସ୍ଯ ଜଗତୋ ଗତିସ୍ତ୍ଵମସି ଶୂଲଧୃକ୍ । ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ହେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଆପଣ ସୁର, ଅସୁର ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ତିନି ଲୋକ ଓ ଚରାଚର ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତ୍ଵାମେଵ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଶଂତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଦେଵୈରପି ନ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ କୁତୋ ମଯା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯୁଗର ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି?
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵେଶ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସୁରାଃ ଶକ୍ରାଦଯୋଽନଘ । ସର୍ଵସ୍ତ୍ଵମସି ଲୋକାନାଂ କର୍ତା କାରଯିତାନ୍ଵହମ୍
ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଦା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅଛନ୍ତି।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମୋଦଂତୀହାକୁତୋଭଯାଃ । ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ସ ଋଷିଃ ପ୍ରଣତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏଠି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ମୁନି ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—