ଵ୍ଯାସେନ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଦ୍ଵିଜାର୍ଥମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ସ୍ନାତି ମିଶ୍ରକେ ସ୍ନାତି ଯୋ ନରଃ
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁଁ ଯେ ବ୍ୟାସଦେବ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି—ଯେଉଁ ମଣିଷ ମିଶ୍ରକରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ।
ତତୋ ଵ୍ଯାସଵନଂ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ । ମନୋଜଵେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତାପରେ, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମୀ ଭାବେ ଭୋଜନ କରି, ବ୍ୟାସବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ମନୋଜବ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଜଣେ ମଣିଷ ଏକ ହଜାର ଗାଈର ଫଳ ପାଏ।
ଗତ୍ଵା ମଧୁଵନୀଂ ଚାପି ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାନଂ ନରଃ ଶୁଚିଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵାର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ
ମଧୁବନୀକୁ ଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ମଣିଷ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ଭାବେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ସଦେଵ୍ଯା ସମନୁଜ୍ଞାତୋ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । କୌଶିକ୍ଯାଃ ସଂଗମେ ଯସ୍ତୁ ଦୃଷଦ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ଭାରତ
ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଲେ, ସେ ଏକ ହଜାର ଗାଈର ଫଳ ପାଏ; କୌଶିକୀ ଓ ଦୃଷଦ୍ବତୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ, ଭାରତ,
ସ୍ନାତୋ ଵୈ ନିଯତାହାରଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ତତୋ ଵ୍ଯାସସ୍ଥଲୀ ନାମ ଯତ୍ର ଵ୍ଯାସେନ ଧୀମତା
ସେଠାରେ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରି ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତାପରେ ବ୍ୟାସସ୍ଥଳୀ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟାସଦେବ—
ପୁତ୍ରଶୋକାଭିତପ୍ତେନ ଦେହତ୍ଯାଗାଯ ନିଶ୍ଚଯଃ । କୃତୋ ଦେଵୈଶ୍ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ପୁନରୁତ୍ଥାପିତସ୍ତଥା
ପୁଅ ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଉଠାଇଥିଲେ, ରାଜନ୍।
ଅଭିଗମ୍ଯ ସ୍ଥଲଦ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଋଣାଂତଂ କୂପମାସାଦ୍ଯ ତିଲପ୍ରସ୍ଥଂ ପ୍ରଦାଯ ଚ
ସେଠାରେ ସ୍ଥଳଦ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ଏକ ହଜାର ଗାଈର ଫଳ ପାଏ; ଋଣାନ୍ତ କୂଆଁକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରି—
ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମୃଣୈର୍ମୁକ୍ତୋ ନରେଶ୍ଵର । ଵେଦୀତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନରେଶ୍ୱର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଏ; ବେଦୀ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଜଣେ ମଣିଷ ଏକ ହଜାର ଗାଈର ଫଳ ପାଏ।
ଅହଶ୍ଚ ସୁଦିନଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵେ ତୀର୍ଥେ ନୃପ ଦୁର୍ଲଭେ । ତଯୋଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଅଛି—ଅହଓ ସୁଦିନ; ସେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମଣିଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପାଏ।
ମୃଗଧୂମଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ର ରୁଦ୍ରପଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ମାନଵଃ
ତାପରେ ସେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୃଗଧୂମକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପଦେ ସ୍ନାନ କରି ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିଲେ, ଜଣେ ମଣିଷ—
ଶୂଲପାଣିଂ ମହାତ୍ମାନମଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । କୋଟିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ମିଳେ।
ଅଥ ଵାମନକଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ଵାମନମ୍
କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାମନକ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ବାମନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ—
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କୁଲଂପୁନେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁନାତି ସ୍ଵକୁଲଂ ନରଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ।
ପଵନସ୍ଯ ହ୍ରଦଂ ଗତ୍ଵା ମରୁତାଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵାଯୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପବନା ହ୍ରଦକୁ ଯାଇ, ମରୁତମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟକ୍ତି ବାୟୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଅମରାଣାଂ ହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାମରାଧିପମ୍ । ଅମରାଣାଂ ପ୍ରଭାଵେଣ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଅମରମାନଙ୍କ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କୃପାରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଶାଲିହୋତ୍ରସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଶାଲିସୂର୍ଯେ ଯଥାଵିଧି । ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଶାଳିହୋତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଶାଳିସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ।
ଶ୍ରୀକୁଂଜଂ ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଥିବା ଶ୍ରୀକୁଞ୍ଜ ତୀର୍ଥରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭ କରେ।
ତତୋ ନୈମିଷିକୁଂଜଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଋଷଯଃ କିଲ ରାଜେଂଦ୍ର ନୈମିଷେଯାସ୍ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ନୈମିଷ କୁଞ୍ଜକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ନୈମିଷ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ଵି ଥିଲେ, ହେ ରାଜା—
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗତାଃ ପୁରା । ତତଃ କୁଂଜଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ କୃତୋ ଭରତସତ୍ତମ
ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଏହି କୁଞ୍ଜ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ଋଷୀଣାମଵକାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ତୁଷ୍ଟିକରୋ ମହାନ୍ । ତସ୍ମିନ୍କୁଂଜେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଇ କୁଞ୍ଜ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ସ୍ଥାନ ହେଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ କନ୍ଯାତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । କନ୍ଯାତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ତାପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ଵର୍ଣାଵରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ
ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଯେକୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସୋମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ସୋମଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସପ୍ତସାରସ୍ଵତଂ ତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରାଧିପ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ୟକ୍ତି ସୋମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ନରାଧିପ, ସପ୍ତସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ମଂକଣକଃ ସିଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ । ପୁରା ମଂକଣକୋ ରାଜନ୍କୁଶାଗ୍ରେଣେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ, ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଙ୍କଣକ ନାମକ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ଏକଥାରେ କୁଶ ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ହାତକୁ ଛିଦ୍ର କରିଥିଲେ।
କ୍ଷତଃ କିଲ କରେ ରାଜନ୍ତସ୍ଯ ଶାକରସୋଽସ୍ରଵତ୍ । ସ ଵୈ ଶାକରସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟୋ ମହାତପାଃ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ହାତରୁ ଶାକର ରସ ବହିଲା; ସେଇ ରସ ଦେଖି, ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନନର୍ତ କିଲ ଵିପ୍ରର୍ଷିର୍ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରନୃତ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଂଗମଂ ଚ ଯତ୍
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିସହିତ, ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ କିଛି—
ପ୍ରନୃତ୍ତମୁଭଯଂ ଵୀର ତେଜସା ତସ୍ଯ ମୋହିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିସ୍ତତୋ ଦେଵୈର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତପୋଧନୈଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ; ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ତଥା ତପସ୍ଵି ଋଷିମାନେ—
ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ଵୈ ଋଷେରର୍ଥେ ମହାଦେଵୋ ନରାଧିପ । ନାଯଂ ନୃତ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଦେଵ ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ରାଜା, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଋଷିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ଆପଣ ଏଠି ନୃତ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ, ଦେବତା ଯେପରି କରିଥିଲେ, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଦେଵୋ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯଂତମବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ସ୍ଥିରାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ, ଦେବତା ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ, ସ୍ଥିରମନ୍ତୀ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହିଲେ—