ନୃସିଂହେତି ନୃସିଂହେତି ଯ ଉଚ୍ଚୈର୍ନଦତେ ନରଃ । ତାଦୃଶଃ ପ୍ରତିଶବ୍ଦୋ ଵୈ ଜାଯତେ ନଗନଂଦିନି
ଯେ କେହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ନୃସିଂହ! ନୃସିଂହ!' ବୋଲି ଡାକେ, ନଗନନ୍ଦିନୀ, ଏହିପରି ଡାକର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମହା ହେମହାରୀ ଵା ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ସିଂଧୌ ଗତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ଜନାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣହତା, ସୁନା ଚୋର, ମଦପାନ କରୁଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କର ଜୀବନୀ ସମ୍ପର୍କ କରୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି,
ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ପ୍ରସାଦତଃ । ଦଶାରାତ୍ରିପ୍ରମାଣେନ ମାନଵା ଯେ ଵସଂତି ହି
ଶ୍ରୀନୃସିଂହଙ୍କର କୃପାରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏଠାରେ ଦଶ ରାତି ରହୁଥିବା ମାନବମାନେ,
ତେ ଜ୍ଞେଯାଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣୋ ନାସତ୍ଯଂ ମାମକଂ ଵଚଃ । ନିଵସଂତି କଲୌ ତତ୍ର ଵର୍ଣା ଯେ ଦ୍ଵିଜପୂର୍ଵକାଃ
ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ମୋର କଥା ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ। କଳିଯୁଗରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱିଜପୂର୍ବକ ଅନୁସୂତିରୁ ଆସିଛି।
ମ୍ଲେଚ୍ଛଵତ୍ତେଽପି ଵିଜ୍ଞେଯା ଵେଦବାହ୍ଯାଃ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ । ମାଂସଂ ଖାଦଂତି ତେ ତତ୍ର ମଦ୍ଯପାନଂ ପପୁଃ ସଦା
ସେମାନେ ବିଦେଶୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ବେଦରୁ ବାହାର କରିଥାନ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ ସେମାନେ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି।
ଅତୋ ହ୍ଯଧର୍ମରୂପାସ୍ତେ ପାପିଷ୍ଠା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ସଂଧ୍ଯାହୀନା ଯଥା ଵିପ୍ରା ଵେଦବାହ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହିପରି ଅଧର୍ମର ଚରିତ୍ର ଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଲୋକମାନେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା ଛାଡିଦେଲେ ବେଦରୁ ବାହାର ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ନିଵସଂତି ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରି । ଏକମେଵ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ନୃସିଂହାଖ୍ଯଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍ । ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାନ୍ନରଃ ସଦ୍ଯୋ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ସେହି ସହରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ବିଶାଳ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ନୃସିଂହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର କଥା ଶୁଣିଲେ ମାନବ ତୁରନ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ନୃସିଂହୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନାମ ଚତୁଃସପ୍ତତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାରେ, ଏହି ନୃସିଂହ ଉତ୍ପତ୍ତି ନାମକ ଏକଶେ ଚଉହତ୍ତର ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଆଦିମସ୍ଯୈଵମାଖ୍ଯାନମୁଦୀରିତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଶୃଣୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯମନ୍ଯେଷାମଧ୍ଯାଯାନାମପୀଂଦିରେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ, ଏଭଳି ଆରମ୍ଭର ଅତି ଉତ୍ତମ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏବେ, ଇନ୍ଦିରା, ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ସୁଣ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଦିଶି ଶ୍ରୀମାନାସୀଦାମ୍ନାଯଵାଦିନାମ୍ । ପୁରେ ପୁରଂଦରାହ୍ଵାନେ ଦେଵଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ପୁର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପୁରନ୍ଦରା ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଆମ୍ନାୟ ମାନିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।
ଅର୍ଚିତାତିଥିରାମ୍ନାତୋ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ । ଆହର୍ତା କ୍ରତୁସଂଘାନାଂ ତାପସାନାଂ ପ୍ରିଯଃ ସଦା
ସେ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ବହୁ ଯଜ୍ଞର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ତାପସମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ଦେଵାନ୍ସଂତର୍ପଯାମାସ ହଵ୍ଯୈର୍ହୁତଵହଂ ଚିରମ୍ । ନ ଚୋପଲେଭେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶାଂତିମେକାଂତିକୀଂ ତତଃ
ସେ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଏକାନ୍ତ ଶାନ୍ତି ପାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ସ ଜିଜ୍ଞାସୁସ୍ତାପସାନନୁଵାସରମ୍ । ସିଷେଵେ ସତ୍ଯସଂକଲ୍ପାନନଲ୍ପୈରେଵ କଲ୍ପକୈଃ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ଆଶା କରି, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାପସମାନେ, ଯେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ନିୟମରେ ସେବା କରିଥିଲେ।
ଏଵମାଚରତସ୍ତସ୍ଯ କାଲେ ମହତି ଗଚ୍ଛତି । ମୁକ୍ତକର୍ମା ତତଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ପୁରା ଭୁଵି
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲାପରେ, କାର୍ମିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅନୁଭୂତନିରାକାଂକ୍ଷୀ ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଲୋଚନଃ । ଶାଂତଚେତାଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ଯାଯନ୍ନାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ଅନୁଭବ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ନାକର ଟିପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଶାନ୍ତ ମନେ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ପାଦୌ ତସ୍ଯୋପସଂଗୃହ୍ଯ ପ୍ରଣତେନାଂତରାତ୍ମନା । ଚକାର ଵିଧିଵତ୍ତସ୍ମୈ ଵିଦ୍ଵାନତିଥିସତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ମନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନେଇ, ଯଥାଯଥ ରୀତିରେ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ତଂ ଚ ଶୁଦ୍ଧେନ ଭାଵେନ ପରିତୁଷ୍ଟଂ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ପ୍ରଣତଃ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ନିର୍ଵାଣସ୍ଥିତିମାତ୍ମନଃ
ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ତାପସଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସ ତସ୍ମୈ କଥଯାମାସ ପୁରେଽସୌ ପୁରନାମନି । ମିତ୍ରଵଂତମଜାପାଲମୁପଦେଷ୍ଟାରମାତ୍ମଵିତ୍
ସେ ପୁରୁଣା ସହରରେ ତାଙ୍କୁ ମିତ୍ରବନ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ଅଜାପାଳଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ।
ସ ଚାଭିଵଂଦ୍ଯ ତତ୍ପାଦାଵେତ୍ଯସୌ ପୁରମୂର୍ଜିତମ୍ । ତସ୍ଯୋତ୍ତରଦିଶୋଭାଗେ ଦଦର୍ଶ ଵିପୁଲଂ ଵନମ୍
ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ।
ମାରୁତାଂଦୋଲିତାନେକ କୁସୁମାମୋଦସୁଂଦରମ୍ । ଉନ୍ମତ୍ତଭ୍ରମରୋଦ୍ଗୀତ ନାଦାପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍
ବାତାସରେ ଦୋଳିଥିବା ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଗାଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ସରିତ୍ତୀରେ ନିଷୀଦଂତଂ ଶିଲାତଲେ । ମିତ୍ରଵଂତଂ ଦଦର୍ଶାଥ ସାନଂଦସ୍ତିମିତେକ୍ଷଣମ୍
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ, ନଦୀତଟରେ, ପାଥର ଉପରେ ବସିଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମିତ୍ରବନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅପି ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ଵୈରଂ ହିତ୍ଵାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିରୋଧିଭିଃ । ସତ୍ଵୈରାଵୃତମୁଦ୍ଯାନେ ମଂଦସ୍ଯଂଦନଭାସ୍ଵତି
ସ୍ୱାଭାବିକ ଶତୃତାକୁ ଛାଡ଼ି, ବିପକ୍ଷ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାତ୍ମତାରେ ଥିଲେ; ଉଦ୍ୟାନରେ ମୃଦୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧୁର ଆଲୋକ ଦେଉଥିଲା।
ଶାଂତେଷୁ ମୃଗଯୂଥେଷୁ ଦଶାନଂଦମନୋଜ୍ଞଯା । କୃପାନୁଵିଦ୍ଧଯା ଭୂମିଂ ନିଷିଂଚଂତମିଵାମୃତମ୍
ଶାନ୍ତ ହରିଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ମନୋହର ଅବସ୍ଥାରେ, କୃପା ଏମିତି ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅମୃତ ଭଳି ବର୍ଷି ଯାଉଥିଲା।
ଉପେତ୍ଯ ଵିନଯେନାମୁମୁନ୍ମନାଃ ପ୍ରୀତମାନସଃ । କିଂଚିଦାନମ୍ରଶିରସା ତେନାପି ସ ତୁ ସତ୍କୃତଃ
ବିନୟ ସହିତ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ, ସେ ମାଥା କିଛି ନମାଇଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଉପତସ୍ଥେ ତତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ମିତ୍ରଵଂତମନନ୍ଯଧୀଃ । ସମାପ୍ତଧ୍ଯାନକାଲଂ ସ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସମାହିତଃ
ତାପରେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ଏକାଗ୍ର ମନେ, ମିତ୍ରବନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଆଦର ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଦେଵଶର୍ମୋଵାଚ। ଆତ୍ମାନଂ ଵେତ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତଦମୁଷ୍ମିନ୍ମନୋରଥେ । ଲବ୍ଧସିଦ୍ଧିମୁପାଯଂ ମାମୁପଦେଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଦେବଶର୍ମଣ କହିଲେ: ମୁଁ ନିଜକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ, ମୋତେ ସଫଳତା ପାଇବା ଉପାୟ ଶିଖାଇବାକୁ ଆପଣ ଉଚିତ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ପରାମୃଶ୍ଯ କ୍ଷଣଂ ସୋଽପି ମିତ୍ରଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ମିତ୍ରଵାନୁଵାଚ। ଵିଦ୍ଵନ୍ଵିଦ୍ଧି ପୁରାଵୃତ୍ତମୁଚ୍ଯମାନମିଦଂ ମଯା
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି, ମିତ୍ରବନ ଏହି କଥା କହିଲେ। ମିତ୍ରବନ କହିଲେ: ଜ୍ଞାନୀ, ପୁରୁଣା କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଅସ୍ତି ଗୋଦାଵରୀତୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଭିଧଂ ପୁରମ୍ । ତତ୍ର ଦୁର୍ଦମନାମାସୀଦନ୍ଵଯେ ଚ ମନୀଷିଣାମ୍
ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ଏକ ସହର ଅଛି; ସେଠାରେ ମନୀଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ତି ଵିକ୍ରମୋ ନାମ ସେଵ୍ଯମାନୋ ମହୀପତିଃ । ଦାନାନି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ଵର୍ତ୍ତତେ ଉଦରଂଭରଃ
ସେଠାରେ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ନାମ ଭିକ୍ରମ। ସେ ସେବା ପାଇଁ ରହିଛନ୍ତି, ପ୍ରତିଦିନ ଦାନ ନେଇ ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ପେଟ ଭରିବା ପାଇଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
କାଲେନ କାଲପାଶେନ ବଦ୍ଧାନୀତୋ ଯମାଲଯମ୍ । ନିରଯେଷୁ ସମଗ୍ରେଷୁ ଯାତନା ଅନୁଭୂଯ ଚ
ସମୟର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧି ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଯାଯିବା ପରେ, ସେ ନରକର ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।