ଲୋମଶ ଉଵାଚ- ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତୁ ରେଵାସ୍ନାନଂ ଵିଧାନତଃ । ଶାପାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ଵୋ ରେଵା ନାନ୍ଯଥା ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେତ୍
ଲୋମଶ କହିଲେ— 'ମୋ ସହ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କର; ରେବା ତୁମେମାନେ ଉପରୁ ଶାପ ଦୂର କରିଦେବ, ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।'
ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଵିପ୍ର ପାପନାଶୋ ଧ୍ରୁଵଂ ନୃଣାମ୍ । ରେଵାସ୍ନାନେନ ଜାଯେତ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏହା ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହୁଏ— ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।
ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ପାତକମ୍ । ରେଵାସ୍ନାନଂ ଦହେତ୍ସର୍ଵଂ ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ସାତ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଅପରାଧ, ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସବୁ ଦହିଯାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତୁଳା ଗଛ ଝୁଲିକୁ ଜଳାଇଦିଏ।
ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଯସ୍ମିନ୍ପାପେ ପିଶାଚକ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନର୍ମଦାତୋଯେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ନଶ୍ଯତି
ହେ ପିଶାଚ, ଯେଉଁ ପାପ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ନର୍ମଦା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସର୍ବଥା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଜ୍ଞାନକୃନ୍ନର୍ମ୍ମଦାସ୍ନାନମତୋ ମୋକ୍ଷଫଲା ହି ସା । ହିମଵତ୍ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵପାପହରାଣି ଵୈ
ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ଫଳ ମିଳେ; ହିମବତର ପବିତ୍ର ତୀରଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଇଂଦ୍ରଲୋକପ୍ରଦଂ ହୀଦଂ ନିର୍ମିତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ । ସର୍ଵକାମଫଲା ରେଵା ମୋକ୍ଷଦା ପରିକୀର୍ତିତା
ଏହି ସ୍ଥାନ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ରେବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପାପଘ୍ନୀ ପାପହାରିଣୀ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦା । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଦଆପ୍ଲାଵୋ ନାର୍ମଦଃ ପାପନାଶନଃ
ନର୍ମଦା ପାପ ନଶ୍ୟ କରେ, ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତାଙ୍କରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ମିଳେ, କାରଣ ସେ ପାପ ନାଶିନୀ।
ଯାମୁନଃ ସୂର୍ଯଲୋକାଯ ଭଵେଦାପ୍ଲାଵ ଉତ୍ତମଃ । ସାରସ୍ଵତୋଘଵିଧ୍ଵଂସୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଫଲପ୍ରଦଃ
ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ମିଳେ; ଏହା ସାରସ୍ୱତୀର ବନ୍ୟାକୁ ନଶ୍ଟ କରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵିଶାଲଫଲଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଶାଲା ହି ପିଶାଚକ । ପାପେଂଧନଦଵାଗ୍ନିସ୍ତୁ ଗର୍ଭହେତୁକ୍ରିଯାପହଃ
ବିଶାଳା ନଦୀ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ହେ ପିଶାଚ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ବିଶାଳ; ସେ ପାପର ଇଂଧନକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଦିଏ, ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦୂର କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାଯ ମୋକ୍ଷାଯ ନାର୍ମଦଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ସରଯୂଗଂଡକୀସିଂଧୁଶ୍ଚଂଦ୍ରଭାଗା ଚ କୌଶିକୀ
ନର୍ମଦା ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେପରି ସରୟୂ, ଗଣ୍ଡକୀ, ସିନ୍ଧୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ କୌଶିକୀ ମଧ୍ୟ।
ତାପୀ ଗୋଦାଵରୀ ଭୀମା ପଯୋଷ୍ଣୀ କୃଷ୍ଣଵେଣିକା । କାଵେରୀ ତୁଂଗଭଦ୍ରା ଚ ଅନ୍ଯାଶ୍ଚାପି ସମୁଦ୍ରଗାଃ
ତାପୀ, ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମା, ପୟୋଷ୍ଣୀ, କୃଷ୍ଣଭେଣୀକା, କାବେରୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି—
ତାସୁ ରେଵା ପରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକପ୍ରଦାଯିନୀ । ରେଵା ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯୈଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତୈର୍ଦ୍ଵିଜ । ଅପୁନର୍ଭଵଦଂ ତତ୍ର ମଜ୍ଜନଂ ମୁନିପୁତ୍ରକ
ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରେବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ରେବାକୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ମୁନିପୁତ୍ର।
ଗାଯଂତି ଦେଵାଃ ସତତଂ ଦିଵିଷ୍ଠା ରେଵା କଦା ଦୃଷ୍ଟିଗତା ହି ନୋ ଭଵେତ୍ । ସ୍ନାତା ନରା ଯତ୍ର ନ ଗର୍ଭଵେଦନାଂ ପଶ୍ଯଂତି ତିଷ୍ଠଂତି ଚ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ସଦା ଏହିପରି ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି: 'କେବେ ଏହି ରେବା ଆମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବ?' ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ଗର୍ଭର ପୀଡ଼ା ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ରହନ୍ତି।
ମଜ୍ଜଂତି ଯେ ପ୍ରତ୍ଯହମତ୍ର ମାନଵା ରେଵାସୁତୋ ଯେ ବହୁପାପକଂଚୁକାଃ । ମଜ୍ଜଂତି ତେ ନୋ ନିରଯେଷୁ ଧର୍ମ୍ମତଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ତୁ ତେ ଚାରୁଚରଂତି ଦେଵଵତ୍
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଏଠାରେ ରେବାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ବହୁ ପାପରେ ଢାକାଯାଇଥିବେ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ କେବେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ; ବରଂ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଚାଲିବା-ଫିରିବା କରନ୍ତି।
ତୀଵ୍ରୈର୍ଵ୍ରତୈର୍ଦାନତପୋଭିରଧ୍ଵରୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଧାତ୍ରା ତୁଲଯା ଧୃତା ପୁରା । ରେଵାପିଶାଚାଶୁ ତଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋରଭୂଦ୍ରେଵା ଵରା ତତ୍ର ଚ ମୋକ୍ଷସାଧିକା
ତୀବ୍ର ବ୍ରତ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସହିତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତୁଳାରେ ଭରିଥିଲେ; ରେବା ସେମାନେ ଦୁଇଟିଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏଠି ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଲୋମଶସ୍ଯ ପିଶାଚକାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଯୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ରେଵାମଜ୍ଜନହେତଵେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଲୋମଶଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ସେହି ପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ତୁରନ୍୍ତ ରେବାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଯାଇଲେ।
ତତୋ ଦୈଵାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ରେଵାରୋଧସି ମାରୁତଃ । ତେଷାଂ ପ୍ରଵାହସ୍ପୃଷ୍ଟାନାଂ ଗାତ୍ରେ ଜଲକଣପ୍ରଦଃ
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ରେବା କୂଳରେ ବାତାସ ଉଠିଲା; ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଛିଟାଇଲା।
ରେଵାଜଲକଣସ୍ପର୍ଶାତ୍ପୈଶାଚ୍ଯାତ୍ତେ ଵିମୋଚିତାଃ । ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଦିଵ୍ଯଵପୁଷଃ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ନର୍ମଦାମ୍
ରେବାର ଜଳବିନ୍ଦୁ ଛୁଇଁବା ସହିତ, ସେହି ପିଶାଚମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ ଏବଂ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତତୋ ଲୋମଶଵାକ୍ଯେନ ତାଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯକାଃ । ପରିଣୀତାଃ ସୁଖଂ ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ନର୍ମଦାତଟେ
ତାପରେ ଲୋମଶଙ୍କ ବଚନରେ, ସେହି ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନର୍ମଦା କୂଳରେ ସୁଖରେ ବିବାହିତ ହେଲେ।
ଉଵାସ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ସ୍ନାନପାନାଵଗାହନୈଃ । ଅର୍ଚିତ୍ଵା ନର୍ମଦାମତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଗତାଶ୍ଚ ତେ
ସେମାନେ ବହୁ ଦିନ ଏଠି ରହିଲେ, ସ୍ନାନ, ପାନ ଏବଂ ଉପସ୍ନାନ କଲେ; ଏଠି ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତୋ ରାଜନ୍ନର୍ମଦାଗୁଣସଂଶ୍ରଯଃ । ଇତିହାସୋ ମହାପୁଣ୍ଯଃ ଶ୍ରଵଣାତ୍ପାପନାଶନଃ
ହେ ରାଜା, ଏଭଳି ତୁମକୁ ନର୍ମଦାଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଇତିହାସ ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ-। ଅଥାନ୍ଯାନି ତୁ ତୀର୍ଥାନି ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତାନି ମେ ଵଦ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାନି ଚ ପାପାନି ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ନାରଦ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଏବେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କୁହ, ଯାହା ବସିଷ୍ଠ କହିଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁଷ୍ଵାତ୍ର ହି ତୀର୍ଥାନି ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତାନି ପାର୍ଥିଵ । ଦକ୍ଷିଣଂ ସିଂଧୁମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ବସିଷ୍ଠ କହିଥିବା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ଶୁଣ। ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ନିୟମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମମଵାପ୍ନୋତି ଵିମାନଂ ଚାଧିରୋହତି । ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
—ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କରେ; ଚର୍ମଣ୍ବତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିୟମିତ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି—
ରଂତିଦେଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ହିମଵତ୍ସୁତମର୍ବୁଦମ୍
—ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଫଳ ପାଏ; ତାପରେ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ହିମବନ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅର୍ବୁଦକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ପୃଥିଵ୍ଯା ଯତ୍ର ଵୈ ଛିଦ୍ରଂ ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ତତ୍ରାଶ୍ରମୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଂ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀରେ ପୂର୍ବେ ଏକ ଫାଟ ହୋଇଥିଲା, ସେଠି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପିଂଗାତୀର୍ଥମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନରାଧିପ
ସେଠି ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ହଜାର ଗାଈର ଫଳ ମିଳେ; ପିଙ୍ଗ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେବା ଦରକାର, ହେ ନରନାଥ।
କପିଲାନାଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଶତସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପ୍ରଭାସଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
—ତେଉଁଠି ଶତ କପିଳା ଗାଈର ଫଳ ମିଳେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାପରେ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭାସକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ହୁତାଶନଃ । ଦେଵତାନାଂ ମୁଖଂ ଵୀର ଅନଲୋଽନିଲସାରଥିଃ
ଓଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଅଗ୍ନିଦେବ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ ଭାବେ ପୂଜିତ, ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁଦେବ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥଵରେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମଣିଷ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।