କ୍ରୀଡଂତ୍ଯଃ କିନ୍ନରୀଭିସ୍ତୁ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଗତକଂ ଯଦା । ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତେନ ନ ଜ୍ଞାତୋ ଦିଵସୋଽଚ୍ଛୋଦସରୋଵରେ
ଆମେ ସହଯାତୀ ସହ କିନ୍ନରୀମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲୁ, ସେଇ ଅଚ୍ଛୋଦ ସରୋବର ପାଖରେ ଦିନ କେବେ କଟିଗଲା ଜଣା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
ପଥି ଶ୍ରାଂତା ଵଯଂ ମାତଃ ସଂତାପସ୍ତେନ ନସ୍ତନୌ । ମୋହେନ ମହତା ଵକ୍ତୁଂ ନ କେନାପ୍ଯୁତ୍ସହାମହେ
ମାଆ, ରାସ୍ତାରେ ଆମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲୁ, ଏହିଥିରୁ ଦୁଃଖ ହେଲା। ବଡ଼ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, କେହି କିଛି କହିବାକୁ ଆତୁର ହେଲୁ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲୁଠିତାସ୍ତତ୍ର ମଣିଭୂମୌ କୁମାରିକାଃ । ଆକାରଂ ଗୋପଯଂତ୍ଯସ୍ତା ମୁଗ୍ଧା ଜଲ୍ପଂତି ମାତୃଭିଃ
ଏଭଳି କହି, ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ ମଣିମାଟିରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, ନିଜ ଭାବ ଲୁଚାଇ, ନିର୍ମଳ ଭାବେ ମାଆମାନେ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ।
କାଚିନ୍ନର୍ତଯତି କ୍ରୀଡାମଯୂରଂ ନ ମୁଦା ତଦା । ନ ପାଠଯତି ତଂ କୀରଂ ପଂଜରେଽନ୍ଯା କୁତୂହଲାତ୍
କେହି ଖେଳୁଥିବା ମୟୂରକୁ ଆନନ୍ଦରେ ନଚାଉନାହାନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ କେହି ଆଗ୍ରହରେ ପିଞ୍ଜରାର ଶୁଆକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଉନାହାନ୍ତି।
ଲାଲଯେନ୍ନକୁଲଂ ନାନ୍ଯା ନୋଲ୍ଲାପଯତି ସାରିକାମ୍ । ଅପରାତୀଵ ସଂମୁଗ୍ଧା ନୈଵ ଖେଲତି ସାରସୈଃ
ଅନ୍ୟେ କେହି ନକୁଳକୁ ମାନେଇ ନାହାନ୍ତି, ସାରିକା ସହ କଥା ହେଉନାହାନ୍ତି; ଆଉ ଅନ୍ୟେ କେହି ମନେ ମନେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସାରସ ପକ୍ଷୀ ସହ ଖେଳୁନାହାନ୍ତି।
ଭେଜିରେ ନ ଵିନୋଦଂ ତା ରେମିରେ ନୈଵ ମଂଦିରେ । ଊଚିରେ ବାଂଧଵୈର୍ନାଲଂ ଵୀଣାଵାଦ୍ଯଂ ନ ଚକ୍ରିରେ
ସେମାନେ କୌଣସି ମଜା ଖୋଜିଲେ ନାହିଁ, ମନ୍ଦିରରେ ଆନନ୍ଦ ମାନିଲେ ନାହିଁ; ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ କଥା ହେଉନାହାନ୍ତି, ବୀଣା ରବାବ ମାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
କଲ୍ପଦ୍ରୁମପ୍ରସୂନଂ ଯତ୍ସର୍ଵଂ ତଚ୍ଚାନଲୋପମମ୍ । ମଂଦାରକୁସୁମାମୋଦି ନ ପପୁର୍ମଧୁରଂ ମଧୁ
କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଫୁଲ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ସେମାନେ ପାଇଁ ମଧୁର ଲାଗୁନାହିଁ।
ଯୋଗିନ୍ଯ ଇଵ ତାଃ କନ୍ଯା ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଲୋଚନାଃ । ଅଲକ୍ଷ୍ଯଧ୍ଯାନସଂତାନାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାନସାଃ
ଯେପରି ଯୋଗିନୀମାନେ, ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ ନାକର ଟିପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ, ନିଜ ଧ୍ୟାନ ଲୁଚାଇ ରଖି, ମନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଲଗାଇ ରଖିଥିଲେ।
ଚଂଦ୍ରକାଂତମଣିଚ୍ଛନ୍ନେ ସ୍ରଵଦ୍ଵାରିଣି କଂଦରେ । କ୍ଷଣଂ ଵାତାଯନେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲଯଂତ୍ରଗୃହେକ୍ଷଣମ୍
ଚାଁଦ୍ରକାଁତ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ଝରିଥିବା ପାଣିର ଗୁହାରେ, ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବାଟିକିଆରେ ଦଢ଼ି, ଘରର ଜଳଯନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ରଚଯଂତି କ୍ଷଣଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘିକାଂ ଭୋଜିନୀଦଲୈଃ । ଵୀଜ୍ଯମାନାଃ ସଖୀଭିସ୍ତାଃ ଶୀତଲୈର୍ନଲିନୀଦଲୈଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଭୋଜନ ପୋଖରୀର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କଲେ; ସଖୀମାନେ ଶୀତଳ ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଖା ଝାଲିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଯୁଗସମାଂ ରାତ୍ରିମନଯଂସ୍ତା ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । କଥଂଚିଦ୍ଧାରଣଂ କୃତ୍ଵା ଵିହ୍ଵଲାଃ ସଜ୍ଵରା ଇଵ
ଏଭଳି, ସେଇ ମହିଳାମାନେ ଏକ ଯୁଗ ସମାନ ରାତି କଟାଇଲେ, କିଛିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ।
ପ୍ରାତର୍ଵ୍ଯୋମମଣିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵଜୀଵିତମ୍ । ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ମାତରଂ ସ୍ଵାଂସ୍ଵାଂ ଗୌରୀଂ ପୂଜଯିତୁଂ ଗତାଃ
ପ୍ରଭାତରେ ଆକାଶର ମଣିକୁ ଦେଖି, ନିଜ ଜୀବନକୁ ଭାବି, ସେମାନେ ମାଆଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇ, ନିଜ ନିଜ ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତେନ ଵିଧାନେନ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପୈସ୍ତଥା ପୁନଃ । ଵିଧାଯ ପୂଜନଂ ଦେଵ୍ଯା ଗାଯଂତ୍ଯସ୍ତତ୍ର ତାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୁଷ୍ପ ଓ ଧୂପ ଦେଇ, ପୁନି ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ଗୀତ ଗାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵିପ୍ରଃ ସ୍ନାତୁଂ ସୋଽପି ସମାଗତଃ । ପିତୁରାଶ୍ରମତସ୍ତସ୍ମାଦଚ୍ଛୋଦେଽତ୍ର ସରୋଵରେ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଟିଏ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଏଠାରେ ଅଚ୍ଛୋଦ ସରୋବରକୁ ଆସିଲେ।
ମିତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାତ୍ର୍ଯଂତେ ପଦ୍ମିନ୍ଯ ଇଵ କନ୍ଯକାଃ । ତତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ଜାତାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍
ରାତି ଶେଷରେ ସେମାନେ ମିତ୍ରକୁ ଦେଖି, କନ୍ୟାମାନେ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି ଖିଳିଉଠିଲେ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଖିଳିଗଲା।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ତାଃ କନ୍ଯା ସମୀପଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ । ସଵ୍ଯାପସଵ୍ଯବଂଧେନ ଭୁଜପାଶଂ ଚ ଚକ୍ରିରେ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, କନ୍ୟାମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୁଇ ପଟରୁ ହାତ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଗତୋଽସି ପ୍ରିଯ ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁର୍ଗଂତୁମଦ୍ଯ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ଵୃତସ୍ତ୍ଵଂ ନୂନମସ୍ମାଭିର୍ନାତ୍ର ତେଽସ୍ତି ଵିଚାରଣା
ତୁମେ ଗତକାଲି ଯାଇଥିଲ, ପ୍ରିୟା; ଆଜି ତୁମେ ଯିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ। ଏବେ ଆମେ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛୁ; ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଚିନ୍ତାବିଚାର ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରହସନ୍ବାହୁପାଶଗଃ । ଯୁଷ୍ମାଭିରୁଚ୍ଯତେ ଭଦ୍ରମନୁକୂଲଂ ପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହସି ହସି କହିଲେ, ହାତ ମୁଡି: 'ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ତାହା ଭଲ, ମଧୁର ଓ ପ୍ରିୟ କଥା।'
ପ୍ରଥମାଶ୍ରମନିଷ୍ଠସ୍ଯ କିଂତୁ ନଶ୍ଯେତ ମେ ଵ୍ରତମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଭ୍ଯସନଶୀଲସ୍ଯ ନାଭୂତ୍ପାରଂ ଗୁରୋଃ କୁଲେ
ମୁଁ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲି, ତେଣୁ ମୋ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ହେବ। ଯିଏ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅନୁଶାସନରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଅନ୍ତିମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଇପାରେ ନାହିଁ।
ଆଶ୍ରମେ ଯତ୍ର ଯୋ ଧର୍ମୋ ରକ୍ଷଣୀଯଃ ସୁପଂଡିତୈଃ । ଵିଵାହୋଽଯମତୋ ମନ୍ଯେ ନ ଧର୍ମ ଇତି କନ୍ଯକାଃ
ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଏଠି ଅଛି। ଏହିଠାରେ ବିବାହ ଧର୍ମ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ, ହେ କନ୍ୟାମାନେ।
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵିପ୍ରଵାକ୍ଯାନି ଵିପ୍ରମୂଚୁର୍ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସକଲଧ୍ଵନିସୋତ୍କଂଠ୍ଯୋ କୋକିଲାଇଵ ମାଧଵେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତି ଭରି, ବସନ୍ତରେ କୋଇଲି ଯେପରି, ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଧର୍ମାଦର୍ଥୋଽର୍ଥତଃ କାମଃ କାମାତ୍ସୁଖଫଲୋଦଯଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ଵର୍ଣଯଂତି ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ଧର୍ମରୁ ଧନ ମିଳେ, ଧନରୁ କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କାମରୁ ସୁଖର ଫଳ ମିଳେ—ଏଭଳି ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହିପରି କହନ୍ତି।
ସକାମୋ ଧର୍ମବାହୁଲ୍ଯାତ୍ପୁରତସ୍ତେ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ସେଵ୍ଯତାଂ ଵିଵିଧୈର୍ଭୋଗୈଃ ସ୍ଵଚ୍ଛାଭୂମିରିଯଂ ଯତଃ
ଏଠି ଧର୍ମର ଅଧିକତା ସହିତ ଏକ ଆଶାବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭୂମିରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ତାସାଂ ପ୍ରାହ ଗଂଭୀରଯା ଗିରା । ତଥ୍ଯଂ ଵୋ ଵଚନଂ କିଂତୁ ମମାପ୍ଯାଵଶ୍ଯକଂ ଵ୍ରତମ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ମୋର ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।'
ପ୍ରାପ୍ଯାନୁଜ୍ଞାଂ ଗୁରୋଃ କୁର୍ଵେ ଵିଵାହକର୍ମ ନାନ୍ଯଥା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପୁନରୂଚୁସ୍ତାଃ ସ୍ଫୁଟଂ ମୂଢୋଽସି ସୁଂଦର
ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ବିବାହ କରିବି, ତାହା ଛାଡି ନୁହେଁ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ହେ ସୁନ୍ଦର।'
ସିଦ୍ଧୌଷଧଂ ବ୍ରହ୍ମଧିଯା ରସାଯନଂ ସିଦ୍ଧିର୍ନିଧିଃ ସାଧୁକୁଲା ଵରାଂଗନାଃ । ମଂତ୍ରସ୍ତଥା ସିଦ୍ଧରସଶ୍ଚ ଧର୍ମତୋ ମୁନେ ନିଷେଵ୍ଯାଃ ସୁଧିଯା ସମାଗତାଃ
ସିଦ୍ଧ ଔଷଧ, ବ୍ରହ୍ମ ଚିନ୍ତାର ରସାୟନ, ସଫଳତା, ଧନ, ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ, ମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ରସ—ଏମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ମୁନି, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
କାର୍ଯଂ ନୁ ଦୈଵାଦ୍ଯଦି ସିଦ୍ଧିମାଗତଂ ତସ୍ମିନ୍ନୁପେକ୍ଷାଂ ନ ଚ ଯାଂତି ନୀତିଗାଃ । ଯସ୍ମାଦୁପେକ୍ଷା ନ ପୁନଃ ଫଲପ୍ରଦା ତସ୍ମାନ୍ନ ଦୀର୍ଘୀକରଣଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଯଦି କୌଣସି କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସଫଳତା ଆଣେ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ଅବହେଳା ପୁଣି ଫଳ ଦେଉ ନାହିଁ, ତେଣୁ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵିଷାଦପ୍ଯମୃତଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମମେଧ୍ଯାଦପି କାଂଚନମ୍ । ନୀଚାଦପ୍ଯୁତ୍ତମାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଦୁଷ୍କୁଲାଦପି
ବିଷରୁ ମଧୁ ନେବା ଉଚିତ, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା ନେବା ଉଚିତ, ନିମ୍ନ କୁଳରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ନେବା ଉଚିତ, ଓ ଖରାପ କୁଳରୁ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ନାରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସାଂଦ୍ରାନୁରାଗାଃ କୁଲଜନ୍ମନିର୍ମଲାଃ ସ୍ନେହାର୍ଦ୍ରଚିତ୍ତା ସୁଗିରଃ ସ୍ଵଯଂଵରାଃ । କନ୍ଯା ସୁରୂପାଃ ଖଲୁ ଚାରୁଯୌଵନା ଧନ୍ଯା ଲଭଂତେଽତ୍ର ନରାସ୍ତୁ ନେତରେ
ଯେଉଁ କନ୍ୟାମାନେ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ଭରିଆ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ମୃଦୁ ହୃଦୟର, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ସ୍ୱୟଂବରା, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଓ ଯୁବତୀ—ଏମାନେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେ ଏଠି ପାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ନୁହେଁ।
କ୍ଵ ଵଯଂ ସୁରସୁଂଦର୍ଯ୍ଯଃ କ୍ଵ ଭଵାଂସ୍ତାପସୋ ବଟୁଃ । ଦୁର୍ଘଟସ୍ଯ ଵିଧାନେନ ମନ୍ଯେ ଧାତୈଵ ପଂଡିତଃ
ଆମେ ଦେବସ୍ତ୍ରୀମାନେ କେଉଁଠି, ତୁମେ ଏକ ତାପସ ବଟୁ କେଉଁଠି? ଅସମ୍ଭବ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ଭାବେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ପଣ୍ଡିତ।