ଯଦ୍ଯଯଂ କାମଦେଵୋ ହି ରତିହୀନଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । ଅଥଵାହ୍ଯଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ ତାଵୁଭୌ ଯୁଗଚାରିଣୌ
‘ଯଦି ଏହେ କାମଦେବ, ତେବେ ରତି ବିନା କିପରି ରହିଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ଏହେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଦୁଇଏ ଚଳନ୍ତି?’
ଗଂଧର୍ଵଃ କିନ୍ନରୋ ଵାଥ ସିଦ୍ଧୋ ଵା କାମରୂପଧୃକ୍ । ଋଷିପୁତ୍ରୋଽଥଵା କଶ୍ଚିତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଵା ମନୁଜୋତ୍ତମଃ
‘କିମ୍ବା ଏହେ କୌଣସି ଗାନ୍ଧର୍ବ, କିମ୍ବା କିନ୍ନର, କିମ୍ବା ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ସିଦ୍ଧ? କିମ୍ବା ଋଷିପୁତ୍ର, କିମ୍ବା ମାନବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ?’
ଅସ୍ତି ଵା କଶ୍ଚିଦେଵାଯଂ ଧାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟୋ ହି ନଃ କୃତେ । ଯଥାଭାଗ୍ଯଵତାମର୍ଥେ ନିଧାନଂ ପୂର୍ଵକର୍ମଭିଃ
‘କିମ୍ବା ଏହେ କୌଣସି ଦେବତା, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ପାଇବା ପାଇଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଧନରୂପେ?’
ତଥାସ୍ମାକଂ କୁମାରୀଣାଂ ଗୌର୍ଯାନୀତୋ ଵରୋତ୍ତମଃ । କରୁଣାଜଲକଲ୍ଲୋଲ ଲବ୍ଧାଦ୍ରୀ ର୍କୃ!ତଚିତ୍ତଯା
‘ଯେପରି ଗୌରୀ ଆମ କୁମାରୀମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଆଣିଥିଲେ, ସେପରି ଆମେ ମଧୁର କରୁଣାର ତରଙ୍ଗରେ ମନ ଦେଇ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଯୁବକୁ ପାଇଛୁ।’
ମଯା ଵୃତସ୍ତ୍ଵଯା ଚାଯଂ ତ୍ଵଯା ଵୃତସ୍ତଥାନଯା । ଏଵଂ ପଂଚସୁକନ୍ଯାସୁ ଵଦଂତୀଷୁ ନୃପୋତ୍ତମ
‘ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବର ଭାବରେ ଚୟନ କରିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ଏହିଝିଅ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।’ ଏଭଳି ପଞ୍ଚଟି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ କଥା ହେଉଥିଲା, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ତତ୍ର କୃତମାଧ୍ଯାହ୍ନିକକ୍ରିଯଃ । ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ କିଂ କୃତ୍ଵା ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ମନେ ଭାବିଲେ— ‘କଣ କଲେ ଭଲ ହେବ?’
ଗାଧିସଂଭଵପରାଶରାଦଯଃ କଂଡୁଦେଵଲମୁଖାଶ୍ଚ ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତେଽପି ଯୋଗି ବଲିନୋ ଵିମୋହିତାଃ ଲୀଲଯା ତଦବଲାଭିରଦ୍ଭୁତମ୍
ଗାଧି, ପରାଶର ଓ କଣ୍ଡୁ, ଦେବଳ ଆଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖେଳରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଯୋଷିତାଂ ନଯନତୀକ୍ଷ୍ଣସାଯକୈର୍ଭ୍ରୂଲତାସୁଦୃଢଚାପନିର୍ଗତୈଃ । ଧନ୍ଵିନା ମକରକେତୁନା ହତଃ କସ୍ଯ ନୋ ପତତି ଵାମନୋ ମୃଗଃ
ନାରୀମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି, ଭୂଁକୁ ଧରି ଟାଣିଥିବା ଧନୁଷ୍ ପରି ଭୃକୁଟି, ଏହି ମଧ୍ୟମରେ କାମଦେବଙ୍କର ତୀରରେ କିଏ ବ୍ୟକ୍ତି ଅକ୍ଷତ ରହିପାରେ? କିଏ ନ ପଡ଼େ?
ତାଵଦେଵ ନଯଧୀର୍ଵିରାଜତେ ତାଵଦେଵ ଜନତାଭଯଂ ଭଵେତ୍ । ତାଵଦେଵ ଧୃତଚିତ୍ତତା ଭୃଶଂ ତାଵଦେଵ ଗଣନା କୁଲସ୍ଯ ଚ
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କେବଳ ସେଯାଏଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ରହେ, ସମାଜରେ ସୁରକ୍ଷା ସେଯାଏଁ, ମନର ଦୃଢ଼ତା ସେଯାଏଁ, ବଂଶର ଗଣନା ସେଯାଏଁ—
ତାଵଦେଵ ତପସଃ ପ୍ରଗଲ୍ଭତା ତାଵଦେଵ ଶମସେଵନଂ ନୃଣାମ୍ । ଯାଵଦେଵ ଲଲନେକ୍ଷଣା ସ ଵୈର୍ମାଦ୍ଯତେ ଦ୍ରୁତମଦୈର୍ନ ପୂରୁଷଃ
ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଅଭ୍ୟାସ, ସେମାନେ କେବଳ ସେଯାଏଁ ରହେ, ଯେଉଁଯାଏଁ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁରୁଷ ମନ ମତିହାରା ହୁଏନାହିଁ।
ମୋହଯଂତି ମଦଯଂତି ରାଗିଣଂ ଯୋଷିତଃ ସ୍ଵଲଲିତୈର୍ମନୋହରୈଃ । ମୋଦଯଂତି ମଦଯଂତି ମାମିମା ଧର୍ମରକ୍ଷଣପରଂ ହି ସ୍ଵୈର୍ଗୁଣୈଃ
ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷକ ଚଳନା ଓ ମନୋହର ଭାବରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ ଓ ମତ୍ତ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଦ ଦେଉଛନ୍ତି।
ମାଂସରକ୍ତମଲମୂତ୍ରନିର୍ମିତେ ଯୋଷିତାଂ ଵପୁଷି ନିର୍ଗୁଣେଽଶୁଚୌ । କାମିନସ୍ତୁ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଚାରୁତାମାଵିଶଂତି ସୁଵିମୂଢଚେତସଃ
ଯେଉଁ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦେହ ମାଂସ, ରକ୍ତ, ମଳ ଓ ପେଶାବରେ ତିଆରି, ଗୁଣହୀନ ଓ ଅପବିତ୍ର, ତାହାରେ ମୂଢ଼ ମନେ ଅନ୍ୟଥା ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଭାବି ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦାରୁଣା ହି ପରିକୀର୍ତିତାଂଗନା ସାଧୁଭିର୍ଵିମଲବୁଦ୍ଧିଭିର୍ବୁଧୈଃ । ଯାଵଦେଵ ନ ସମୀପଗା ଇମାସ୍ତାଵଦେଵ ହି ଗୃହଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ କଠୋର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନାରୀମାନେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିଯିବି।
ସମୀପଂ ତସ୍ଯ ଯାଵନ୍ନ ଆଗଚ୍ଛଂତି ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵୈଷ୍ଣଵେନ ପ୍ରଭାଵେଣ ତାଵଦଂତର୍ଦଧେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଯୋଗବଲାଦ୍ଭୂପ ଗତସ୍ଯାଦର୍ଶନଂ ତଦା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦଦ୍ଭୁତଂ କର୍ମ ଵୈଷ୍ଣଵବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଯୋଗବଳରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଵିତ୍ରସ୍ତନଯନା ବାଲା କୁରଂଗ୍ଯ ଇଵ କାତରାଃ । ସଂକ୍ରାଂତନଯନାଃ ଶୂନ୍ଯା ଦଦୃଶୁସ୍ତା ଦିଶୋଦଶ
ସେଇ ଯୁବତୀମାନେ ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ହରିଣୀମାନେ ପରି ଭୟକୁଳ ହୋଇ, ଶୂନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ।
କନ୍ଯା ଊଚୁଃ-। ଇଂଦ୍ରଜାଲଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଵେତ୍ତି ମାଯାଂ ଜାନାତି ଵା ପୁନଃ । ଦୃଷ୍ଟୋଽପ୍ଯଦୃଷ୍ଟରୂପୋଭୂଦିତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
କନ୍ୟାମାନେ କହିଲେ— 'ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମାୟା ଜାଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ ଜାଣନ୍ତି; ଦେଖିଲୁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ,' ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚ ହୃଦଯଂ ତାସାଂ ତଦୈଵ ଵିରହାଗ୍ନିନା । ଜ୍ଵଲଦ୍ଦାଵାନଲେନେଵ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସର୍ଵକାନନମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଦାହିଯାଏ ଦାହାଅଗ୍ନିରେ।
ତ୍ଯଜେଂଦ୍ରଜାଲିକାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କାଂତ ଦର୍ଶଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ନ ହି ତେ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଗ୍ଗ୍ରାସେ ମକ୍ଷିକୋପମମ୍
'ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଏହି ମାୟା ଛାଡ଼, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଦେଖାଦିଅ; ମକ୍ଷିକା ଯେପରି ଆହାର ପୂର୍ବରୁ ଲୁଚିଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ଲୁଚିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ହା କଷ୍ଟଂ ଦର୍ଶିତଃ କସ୍ମାଦ୍ଧାତ୍ରା ତ୍ଵଂ ଘଟିତଃ କୁତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ମହାନୁସଂତାପହେତୁର୍ନଃ ସ୍ଵଂ ଵିନିର୍ମିତଃ
'ହା ଦୁଃଖ, ତୁମକୁ କାହିଁକି ଦେଖାଗଲା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କାହିଁକି ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଆଣିଲେ? ଏବେ ବୁଝିଲୁ, ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଆମ ପାଇଁ ତିଆରି।'
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିର୍ଦଯଂ ଚେତଃ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାସୁ ନୋ ମତିଃ । କଚ୍ଚିତ୍କ୍ରୂରୋଽସି ହେ କାଂତ କଚ୍ଚିନ୍ମୁଷ୍ଣାସି ନୋ ମନଃ
'ତୁମର ହୃଦୟ ସତ୍ୟରେ କଠୋର କି? ତୁମର ମନ ଆମ ପାଖରେ ନାହିଁ କି? ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କଠିନ କି? ତୁମେ ଆମର ମନ ଚୁରି କରୁଛ? '
କଚ୍ଚିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋସ୍ମା ସୁ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାନ୍ପରୀକ୍ଷସେ । କଚ୍ଚିନ୍ନିର୍ମମତା ଶୀଲଃ କଚ୍ଚିନ୍ମାଯାଵିଶାରଦଃ
'ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି କିଛି ମନ ଦେଉନାହାଁ କି? ତୁମେ ଆମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛ କି? ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ନିଷ୍ଠୁର କି? ତୁମେ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ କି?'
କଚ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ତେ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଚ ଵେତ୍ସି ଵିଜ୍ଞାନଲାଘଵମ୍ । କଚ୍ଚିନ୍ନିଷ୍କ୍ରମଣୋପାଯଂ ନ ଜାନାସି କୁତଃ ପୁନଃ
'ତୁମେ ଜ୍ଞାନର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ବୁଝି ମନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାର କି? ନାହିଁ କି, ବାହାରିବା ଉପାୟ ଜାଣନାହାଁ କି? ଏହା କିପରି ହେବ?'
କଚ୍ଚିଦ୍ଵିନାପରାଧଂ ତୁ କିମସ୍ମାସୁ ପ୍ରକୁପ୍ଯସେ । କଚ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖଂ ନ ଜାନାସି ପରେଷାଂ ଵିପ୍ରଲଂଭନମ୍
'ଆମର କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି ରୁଷ୍ଟ? ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ତୁମେ ଜାଣନାହାଁ କି?'
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଵିନା ନଷ୍ଟା ହୃଦଯେଶ୍ଵର ସାଂପ୍ରତମ୍ । ନ ଜୀଵାମୋଽଥ ଜୀଵାମଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଶଯା
'ହୃଦୟର ନାଥ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ବିନା ଏବେ ଆମେ ହାରାଇଗଲୁ; ଆମେ ବଞ୍ଚୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ବଞ୍ଚୁଛୁ, ସେ ମାତ୍ର ତୁମକୁ ପୁଣି ଦେଖିବା ଆଶାରେ।'
ଵଯଂ ଚ ନୀଯତାଂ ତତ୍ର ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ର ଗତୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନହରୋ ଧାତା ଵ୍ଯଧାନ୍ମୋଦାଂକୁରଚ୍ଛିଦାମ୍
'ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଗଲେ ସେଠାକୁ ନେଉ; ଯିଏ ଆମକୁ ତୁମର ଦର୍ଶନରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ, ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆମର ଆନନ୍ଦର ଅଂକୁର କାଟିଦେଲେ।'
ସର୍ଵଥା ଦର୍ଶନଂ ଦେହି କାରୁଣ୍ଯଂ ଭଜ ସର୍ଵଥା । ପର୍ଯ୍ଯଂତଂ ନ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି କସ୍ଯ ଚିତ୍ସୁଜନା ଜନାଃ
'ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଆମକୁ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ କୃପା କର; କାରଣ, ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦୟାର ସୀମା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଥଂ ଵିଲପ୍ଯତାଃ କନ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ବହୁକ୍ଷଣମ୍ । ପିତୁର୍ଭଯାଦ୍ଗୃହଂ ଗଂତୁଂ ଶୀଘ୍ରମାରେଭିରେ ତତଃ
ଏଭଳି କନ୍ୟାମାନେ ବିଳାପ କରି, ବହୁ ଖଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷା କରି, ବାପାଙ୍କ ଭୟରେ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ପ୍ରେମନିଗଡୈର୍ବଦ୍ଧା ଭୃଶଂ ଵିରହଵିକ୍ଲଵାଃ । କଥଂଚିଦ୍ଧୈର୍ଯମାଲଂବ୍ଯ ତାଃ ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ଗୃହମାଗତାଃ
ସେଇ ପ୍ରେମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧା, ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ କିଛିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ପତିତାଃ ସର୍ଵା ମାତୄଣାଂ ତୁ ସମୀପତଃ । କିମେତନ୍ମାତୃଭିଃ ପୃଷ୍ଟାଃ କୁତଃ କାଲାତ୍ଯଯୋଽଭଵତ୍
ଘରକୁ ଫେରି, ସମସ୍ତେ ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ମାଆମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ? ଏତେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?'