ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ର ସଃ ଗଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ହେଲା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମଣିଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ।
ନର୍ମଦାସଂଗମଂ ଯାଵଦ୍ଯାଵଚ୍ଚାମରକଂଟକମ୍ । ତତ୍ରାଂତରେ ମହାରାଜନ୍ତୀର୍ଥକୋଟ୍ଯୋଦକସ୍ଥିତାଃ
ନର୍ମଦା ସଙ୍ଗମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅମରକଣ୍ଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଜଳରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ତୀର୍ଥାତ୍ତୀର୍ଥାଟନଂ ଚର୍ଯା ଋଷିକୋଟିନିଷେଵିତା । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଂଶୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଜ୍ଞାନପରାଯଣୈଃ
ତୀର୍ଥରୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ପରମ୍ପରା କୋଟି କୋଟି ଋଷି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା, ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ।
ସେଵିତାସ୍ତେନ ରାଜେଂଦ୍ର ଈପ୍ସିତାର୍ଥପ୍ରଦାଯିକାଃ । ଯଶ୍ଚେଦଂ ଵୈ ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଭକ୍ତିତଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି—
ତଂ ତୁ ତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵାଣି ଅଭିଷିଂଚଂତି ପାଂଡଵ । ନର୍ମଦା ଚ ସଦା ପ୍ରୀତା ଭଵେଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଓ ନର୍ମଦା ନିଜେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ । ଵଂଧ୍ଯା ଚ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ଦୁର୍ଭଗା ସୁଭଗାଭଵେତ୍
ରୁଦ୍ର ଓ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ସନ୍ତାନହୀନ, ସେ ପୁଅ ପାଏ; ଦୁଃଭାଗ୍ୟବାନ ଶୁଭାଗ୍ୟବାନ ହୁଏ।
କୁମାରୀଂ ଲଭତେ ଭର୍ତ୍ତା ଯଚ୍ଚ ଯୋ ଵାଞ୍ଛତେ ଫଲମ୍ । ତଦେଵ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଅବିବାହିତା କନ୍ୟା ସ୍ୱାମୀ ପାଏ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦମାପ୍ନୋତି କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵିଜଯୀ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଲଭତେ ଧାନ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଦ୍ଗତିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଲାଭ କରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ପାଏ, ଶୂଦ୍ର ଶୁଭ ଗତି ଲାଭ କରେ।
ମୂର୍ଖସ୍ତୁ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ଯଃ ପଠେନ୍ନରଃ । ନରକଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯେତ ଵିଯୋନିଂ ଚ ନ ଗଚ୍ଛତି
ମୂର୍ଖ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପଢ଼େ, ସେ କେବେ ନରକ ଦେଖିନାହିଁ, ନ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ପଡ଼େ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁରା ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯାନାଂ ଶାପଜଂ ଭଯମୁଲ୍ବଣମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନର୍ମଦାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁରୁଣା କାଳରେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ଶାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟର କଥା କହିଲି।
ନାଶିତଂ ତନ୍ମହାରାଜ ରେଵାଜଲକଣାଗ୍ନିନା । ରେଵାଜଲକଣସ୍ପର୍ଶାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଭୟ ରେବା ଜଳ କଣାର ଅଗ୍ନିରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ରେବା ଜଳ କଣା ସ୍ପର୍ଶରେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ବହୁକନ୍ଯାଭିଃ ଶାପୋ ଲଂଭି କଥଂ କୁତଃ । କସ୍ଯାପତ୍ଯାନି ତାସ୍ତାସାଂ ନାମ କିଂ କୀଦୃଶଂ ଵଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ଏତେ ଅଧିକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କିଏ, କେମିତି ଓ କେଉଁଠୁ ଶାପ ଲାଗିଲା? ସେମାନେ କାହାର ସନ୍ତାନ, କଣ ନାମ, କେଉଁଠି ବୟସ୍?
କଥଂ ରେଵାଜଲସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଵିପାକାଚ୍ଛାପସଂଭଵାତ୍ । ଵିମୁକ୍ତାଃ କୁତ୍ର ତାଃ ସସ୍ନୁଃ ସର୍ଵଂ ମେ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
କିପରି ରେବା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶାପର ଫଳରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ? ସେମାନେ କେଉଁଠି ସ୍ନାନ କଲେ? ପ୍ରଭୁ, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚମତ୍କାରକରଂ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ରଵଣାଦପି ପାପାନାଂ ମଲନାଶନମୁଚ୍ଯତେ
ନର୍ମଦା ତୀର୍ଥର ମହିମା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପର ଦାଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନର୍ମଦାନର୍ମଦାଶବ୍ଦୋ ଯେନ କେନଚିଦୁଚ୍ଯତେ । ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀ ମୁକ୍ତିର୍ଯାଵଦାଚଂଦ୍ର ତାରକମ୍
ଯେଉଁଠି କିଏ ନର୍ମଦା ବା ନର୍ମଦା ନାମଟି କିଛି ପ୍ରକାରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ର ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥାୟୀ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଵତା ପୂର୍ଵଂ ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ତଥାପି ଚରିତଂ ସାଧୋ ଯଦେତତ୍ତନ୍ନିଗଦ୍ଯତାମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ରେବା ମହିମା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାନୁଭାବ, ଏହି କଥାଟିକୁ ଆଉ ଏକଥର ଭଲଭାବରେ କହନ୍ତୁ।
ଅଥ ଚୋତ୍ତମଵାର୍ତାଯା ସେଵିତଵ୍ଯା ମନୀଷିଭିଃ । ଅତଃ ପୃଚ୍ଛାମି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଇତିହାସଂ ଵଦ ଵିଭୋ କନ୍ଯାନାଂ ଚରିତୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରେବା ମହିମା ଏବଂ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଇତିହାସ କହନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମଗର୍ଭାପରା କଥା । ଯଥାରଣିର୍ଵହ୍ନିଗର୍ଭା ଧର୍ମ୍ମସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମସୂରିଵ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେପରି ଲକଡ଼ି ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିଁଖୁଟି ଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଗଂଧର୍ଵଃ ଶୁକସଂଗୀତିସ୍ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ପ୍ରମୋହିନୀ । ସୁଶୀଲସ୍ଯ ସୁଶୀଲା ଚ ସୁସ୍ଵରା ସ୍ଵରଵେଦିନଃ
ଗାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୁକଙ୍କର ଝିଅ ପ୍ରମୋହିନୀ ନାମକ ଶିଳ୍ପଶୀଳା ଥିଲେ। ସୁଶୀଳଙ୍କ ଝିଅ ସୁଶୀଳା ମଧୁର ସ୍ୱର ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ସୁତାରା ଚଂଦ୍ରକାଂତସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରିକା ସୁପ୍ରଭସ୍ଯ ଚ । ଇମାନି ଵରନାମାନି ତାସାମପ୍ସରସାଂ ନୃପ
ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଙ୍କ ଝିଅ ସୁତାରା, ସୁପ୍ରଭଙ୍କ ଝିଅ ଚନ୍ଦ୍ରିକା— ଏହି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି, ହେ ରାଜନ।
କୁମାର୍ଯଃ ପଂଚ ସର୍ଵାସ୍ତା ଵଯସା ସୁଭଗାଃ ପୁନଃ । ଭାଷଂତେ ଚ ମିଥସ୍ତାସ୍ତୁ ଭଗିନ୍ଯ ଇଵ ସର୍ଵଦା
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କନ୍ୟା ସମସ୍ତେ ଯୁବତୀ ଏବଂ ଆକର୍ଷକ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏକାଠି ଆପସରେ ଭଉଣୀମାନେ ପରି କଥା ହୁଏ।
ଚଂଦ୍ରାଦିଵ ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତାଶ୍ଚଂଦ୍ରିକା ଇଵ ସୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଚଂଦ୍ରାନନାଃ ସୁକେଶ୍ଯଶ୍ଚ ଚଂଦ୍ରକାଂତାଇଵୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକର ଆଲୋକ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, କେଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଦେଵେଷ୍ଵେତା ଵିଲାସିନ୍ଯଃ କୌମୁଦ୍ଯଃ କୈରଵେଷ୍ଵିଵ । ଲାଵଣ୍ଯପିଂଡସଂଭୂତା ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନୋହରାଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରମଣୀମାନେ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ କମଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେପରି ଲାବଣ୍ୟର ଗଢ଼ା, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।
ଉଦ୍ଭିନ୍ନକୁଚପଦ୍ମିନ୍ଯଃ କେତକ୍ଯ ଇଵ ମାଧଵେ । ଉତ୍ପନ୍ନଯୌଵନୈଃ କାଂତା ଵଲ୍ଲୀଵ ନଵପଲ୍ଲଵୈଃ
ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଉଦର ଥିଲା, ତରୁଣ୍ୟ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନୂତନ ପତ୍ର ଧରିଥିବା ଲତା ପରି ଆକର୍ଷକ ଥିଲେ।
ହେମଗୌରାଶ୍ଚ ହେମାଭା ହେମାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ହେମଚଂପକମାଲିନ୍ଯୋ ହେମଚ୍ଛଵିସୁଵାସସଃ
ସେମାନେ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗିନ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ସୁନା ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସୁନା ଚମ୍ପକ ମାଳା ଧରିଥିଲେ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସ୍ଵରଗ୍ରାମାଵଲୀହାସୁ ଵିଵିଧା ମୂର୍ଚ୍ଛନାସୁ ଚ । ତାଲଵାଦ୍ଯଵିନୋଦେଷୁ ଵେଣୁଵୀଣାପ୍ରଵାଦନେ
ସେମାନେ ସଙ୍ଗୀତର ସ୍ୱର ବିନ୍ୟାସ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଗରେ, ତାଳବାଦ୍ୟର ଆନନ୍ଦରେ, ବାଂଶୀ ଓ ବୀଣା ବଜାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ମୃଦଂଗନାଦସଂଭିନ୍ନଲାସ୍ଯମଧ୍ଯଲଯେଷୁ ଚ । ଚିତ୍ରାଦିଷୁ ଵିନୋଦେଷୁ କଲାସୁ ଚ ଵିଶାରଦାଃ
ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ସହିତ ନୃତ୍ୟ, ନୃତ୍ୟର ନନା ତାଳ ଏବଂ ଚିତ୍ରାଦି କଳାରେ, ସମସ୍ତ କଳାରେ ସେମାନେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ଏଵଂଭୂତାଶ୍ଚ ତାଃ କନ୍ଯା ମୁମୁହୁଃ କ୍ରୀଡନୈର୍ଵରୈଃ । ପିତୃଭିର୍ଲାଲିତାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚେରୁଶ୍ଚ ଧନଦାଲଯେ
ଏପରି ଗୁଣବତୀ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଧନର ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ।
କୌତୁକାଦେକଦା ପଂଚ ମିଲିତ୍ଵା ମାସି ମାଧଵେ । କନ୍ଯା ମଂଦାରପୁଷ୍ପାଣି ଵିଚିନ୍ଵଂତ୍ଯୋ ଵନାଦ୍ଵନମ୍
ଏକଥର, ଉତ୍ସୁକତାରେ, ପାଞ୍ଚ କନ୍ୟା ବସନ୍ତ ମାସରେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଉଦ୍ୟାନରୁ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଘୁଞ୍ଚି, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଗୌରୀଂ ସମାରାଧଯିତୁଂ ସ୍ଵରାଂଗନାଃ କଦାଚିଦଚ୍ଛୋଦସରୋଵରଂ ଯଯୁଃ । ହେମାଂବୁଜାନି ପ୍ରଵରାଣି ତାଃ ପୁନସ୍ତସ୍ମାଦୁପାଦାଯ ଵରୋତ୍ପଲୈଃ ସହ
ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପାଇଁ, ସେ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ କନ୍ୟାମାନେ ଏକଥର ସ୍ୱଚ୍ଛ ସରୋବରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ନୀଳ ପଦ୍ମ ତୁଳିଲେ।