ଉପଵାସପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମପରାଯଣଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ଯିଏ ସେଠାରେ ଉପବାସରେ ଲାଗିଥାଏ ଓ ସଦା ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ରହେ, ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନର୍ମଦୋଦଧିସଂଗମମ୍ । ଜମଦଗ୍ନିରିତି ଖ୍ଯାତଂ ସିଦ୍ଧୋ ଯତ୍ର ଜନାର୍ଦନଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ନର୍ମଦା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଂଗମକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ଜମଦଗ୍ନି ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ଯେଉଁଠି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଵା ବହୁଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଂଦ୍ରୋ ଦେଵାଧିପୋଭଵତ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନର୍ମଦୋଦଧିସଂଗମେ
ଯେଉଁଠି ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେଲେ, ସେଠାରେ ହେ ରାଜା, ନର୍ମଦା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ—
ତ୍ରିଗୁଣସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ପଶ୍ଚିମୋଦଧିସାଯୁଜ୍ଯଂ ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରଵିଘାଟନମ୍
ମଣିଷ ତିନି ଗୁଣ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ, ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ସାଯୁଜ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଯାଏ।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ । ଆରାଧଯଂତି ଦେଵେଶଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ଵିମଲେଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଦେବେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ ବିମଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତିନି ସମୟରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଵିମଲେଶ୍ଵରପରଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଣିଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ବିମଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେହି ନଥିଲେ, ନ ହେବେ।
ତତ୍ରୋପଵାସଂ କୃତ୍ଵା ଯେ ପଶ୍ଯଂତି ଵିମଲେଶ୍ଵରମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଵ୍ରଜଂତି ତେ
ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରି ନିର୍ମଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର କେଶିନୀତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନୁପଵାସପରାଯଣଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ଉତ୍ତମ କେଶିନୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ—
ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ । ତତ୍ର ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ଏକ ରାତି ଉପବାସ ଓ ନିୟମିତ ଭୋଜନ ସହିତ ନିୟମ ରଖି, ସେଠାର ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଭିଷେକଂ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯେତ୍ସାଗରେଶ୍ଵରମ୍ । ଯୋଜନାଭ୍ଯଂତରେ ତିଷ୍ଠେଦାଵର୍ତେ ସଂସ୍ଥିତଃ ଶିଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଅଭିଷେକ ଦେଖନ୍ତି ଓ ସାଗରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଯୋଜନ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଜଳ ଚକ୍ରରେ ବସିଛନ୍ତି—
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ର ସଃ ଗଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ହେଲା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମଣିଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ।
ନର୍ମଦାସଂଗମଂ ଯାଵଦ୍ଯାଵଚ୍ଚାମରକଂଟକମ୍ । ତତ୍ରାଂତରେ ମହାରାଜନ୍ତୀର୍ଥକୋଟ୍ଯୋଦକସ୍ଥିତାଃ
ନର୍ମଦା ସଙ୍ଗମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅମରକଣ୍ଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଜଳରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ତୀର୍ଥାତ୍ତୀର୍ଥାଟନଂ ଚର୍ଯା ଋଷିକୋଟିନିଷେଵିତା । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଂଶୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଜ୍ଞାନପରାଯଣୈଃ
ତୀର୍ଥରୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ପରମ୍ପରା କୋଟି କୋଟି ଋଷି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା, ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ।
ସେଵିତାସ୍ତେନ ରାଜେଂଦ୍ର ଈପ୍ସିତାର୍ଥପ୍ରଦାଯିକାଃ । ଯଶ୍ଚେଦଂ ଵୈ ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଭକ୍ତିତଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି—
ତଂ ତୁ ତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵାଣି ଅଭିଷିଂଚଂତି ପାଂଡଵ । ନର୍ମଦା ଚ ସଦା ପ୍ରୀତା ଭଵେଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଓ ନର୍ମଦା ନିଜେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ । ଵଂଧ୍ଯା ଚ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ଦୁର୍ଭଗା ସୁଭଗାଭଵେତ୍
ରୁଦ୍ର ଓ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ସନ୍ତାନହୀନ, ସେ ପୁଅ ପାଏ; ଦୁଃଭାଗ୍ୟବାନ ଶୁଭାଗ୍ୟବାନ ହୁଏ।
କୁମାରୀଂ ଲଭତେ ଭର୍ତ୍ତା ଯଚ୍ଚ ଯୋ ଵାଞ୍ଛତେ ଫଲମ୍ । ତଦେଵ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଅବିବାହିତା କନ୍ୟା ସ୍ୱାମୀ ପାଏ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦମାପ୍ନୋତି କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵିଜଯୀ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଲଭତେ ଧାନ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଦ୍ଗତିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଲାଭ କରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ପାଏ, ଶୂଦ୍ର ଶୁଭ ଗତି ଲାଭ କରେ।
ମୂର୍ଖସ୍ତୁ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ଯଃ ପଠେନ୍ନରଃ । ନରକଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯେତ ଵିଯୋନିଂ ଚ ନ ଗଚ୍ଛତି
ମୂର୍ଖ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପଢ଼େ, ସେ କେବେ ନରକ ଦେଖିନାହିଁ, ନ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ପଡ଼େ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁରା ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯାନାଂ ଶାପଜଂ ଭଯମୁଲ୍ବଣମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନର୍ମଦାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁରୁଣା କାଳରେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ଶାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟର କଥା କହିଲି।
ନାଶିତଂ ତନ୍ମହାରାଜ ରେଵାଜଲକଣାଗ୍ନିନା । ରେଵାଜଲକଣସ୍ପର୍ଶାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଭୟ ରେବା ଜଳ କଣାର ଅଗ୍ନିରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ରେବା ଜଳ କଣା ସ୍ପର୍ଶରେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ବହୁକନ୍ଯାଭିଃ ଶାପୋ ଲଂଭି କଥଂ କୁତଃ । କସ୍ଯାପତ୍ଯାନି ତାସ୍ତାସାଂ ନାମ କିଂ କୀଦୃଶଂ ଵଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ଏତେ ଅଧିକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କିଏ, କେମିତି ଓ କେଉଁଠୁ ଶାପ ଲାଗିଲା? ସେମାନେ କାହାର ସନ୍ତାନ, କଣ ନାମ, କେଉଁଠି ବୟସ୍?
କଥଂ ରେଵାଜଲସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଵିପାକାଚ୍ଛାପସଂଭଵାତ୍ । ଵିମୁକ୍ତାଃ କୁତ୍ର ତାଃ ସସ୍ନୁଃ ସର୍ଵଂ ମେ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
କିପରି ରେବା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶାପର ଫଳରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ? ସେମାନେ କେଉଁଠି ସ୍ନାନ କଲେ? ପ୍ରଭୁ, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚମତ୍କାରକରଂ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ରଵଣାଦପି ପାପାନାଂ ମଲନାଶନମୁଚ୍ଯତେ
ନର୍ମଦା ତୀର୍ଥର ମହିମା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପର ଦାଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନର୍ମଦାନର୍ମଦାଶବ୍ଦୋ ଯେନ କେନଚିଦୁଚ୍ଯତେ । ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀ ମୁକ୍ତିର୍ଯାଵଦାଚଂଦ୍ର ତାରକମ୍
ଯେଉଁଠି କିଏ ନର୍ମଦା ବା ନର୍ମଦା ନାମଟି କିଛି ପ୍ରକାରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ର ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥାୟୀ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଵତା ପୂର୍ଵଂ ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ତଥାପି ଚରିତଂ ସାଧୋ ଯଦେତତ୍ତନ୍ନିଗଦ୍ଯତାମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ରେବା ମହିମା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାନୁଭାବ, ଏହି କଥାଟିକୁ ଆଉ ଏକଥର ଭଲଭାବରେ କହନ୍ତୁ।
ଅଥ ଚୋତ୍ତମଵାର୍ତାଯା ସେଵିତଵ୍ଯା ମନୀଷିଭିଃ । ଅତଃ ପୃଚ୍ଛାମି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଇତିହାସଂ ଵଦ ଵିଭୋ କନ୍ଯାନାଂ ଚରିତୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରେବା ମହିମା ଏବଂ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଇତିହାସ କହନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମଗର୍ଭାପରା କଥା । ଯଥାରଣିର୍ଵହ୍ନିଗର୍ଭା ଧର୍ମ୍ମସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମସୂରିଵ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେପରି ଲକଡ଼ି ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିଁଖୁଟି ଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଗଂଧର୍ଵଃ ଶୁକସଂଗୀତିସ୍ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ପ୍ରମୋହିନୀ । ସୁଶୀଲସ୍ଯ ସୁଶୀଲା ଚ ସୁସ୍ଵରା ସ୍ଵରଵେଦିନଃ
ଗାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୁକଙ୍କର ଝିଅ ପ୍ରମୋହିନୀ ନାମକ ଶିଳ୍ପଶୀଳା ଥିଲେ। ସୁଶୀଳଙ୍କ ଝିଅ ସୁଶୀଳା ମଧୁର ସ୍ୱର ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ସୁତାରା ଚଂଦ୍ରକାଂତସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରିକା ସୁପ୍ରଭସ୍ଯ ଚ । ଇମାନି ଵରନାମାନି ତାସାମପ୍ସରସାଂ ନୃପ
ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଙ୍କ ଝିଅ ସୁତାରା, ସୁପ୍ରଭଙ୍କ ଝିଅ ଚନ୍ଦ୍ରିକା— ଏହି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି, ହେ ରାଜନ।