କରୁଣାଭ୍ଯୁଦଯଂ ନାମ ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ଦିଵ୍ଯମ୍ । ଯଃ ପଠତି ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ତୁଷ୍ଯେଦ୍ଭୃଗୋର୍ଯଥାହି ଶିଵଃ
ଏହି 'କରୁଣାର ଉଦୟ' ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ସ୍ତୋତ୍ର; ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼ାଯାଏ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଯେପରି ଖୁସି ହେଲେ, ସେପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଅହଂ ତୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ତେ ଵିପ୍ର ଵରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯ ସ୍ଵେପ୍ସିତମ୍ । ଉମଯା ସହିତୋ ଦେଵୋ ଵରଂ ତସ୍ଯ ହି ଦାପଯେତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ଵର ମାଗ। ଉମା ସହିତ ଦେବତା ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ଵର ଦେବେ।'
ଭୃଗୁରୁଵାଚ-। ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ଦେଵେଶ ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ । ରୁଦ୍ରଵେଦୀ ଭଵେଦେଵମେତତ୍ସଂପାଦଯସ୍ଵ ମେ
ଭୃଗୁ କହିଲେ: 'ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ମୋତେ ଵର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ଏକ ରୁଦ୍ର ବେଦୀ ହେଉ—ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଏଵଂ ଭଵତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର କ୍ରୋଧସ୍ଥାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ନ ପିତା ପୁତ୍ରଯୋଶ୍ଚୈଵ ଏକଵାକ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ଏହିପରି ହେଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା କ୍ରୋଧର ସ୍ଥାନ ହେବ। ଏଠାରେ ପିତା ଓ ପୁଅମାନେ ଏକ ମତରେ କଥା ହେବେ ନାହିଁ।'
ତଦାପ୍ରଭୃତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସକିନ୍ନରାଃ । ଉପାସଂତୋ ଭୃଗୋସ୍ତୀର୍ଥଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଯତ୍ର ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମୟରୁ ବ୍ରହ୍ମାଓ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଭୃଗୁଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଅଵଶାଃ ସ୍ଵଵଶାଶ୍ଚାପି ମ୍ରିଯଂତେ ତତ୍ର ଜଂତଵଃ
ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ସେଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି।
ଗୁହ୍ଯାତିଗୁହ୍ଯସ୍ଯ ଗତିସ୍ତେଷାଂ ନିଃସଂଶଯା ଭଵେତ୍ । ଏତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ସୁଵିପୁଲଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସେଠାରେ ଯିଏ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଗତି ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ହୁଏ; ଏହି ତୀର୍ଥ ବିଶାଳ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ । ଔପାନହଂ ତଦା ଛତ୍ରଂ ଦେଯମନ୍ନଂ ଚ କାଂଚନମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଜୁତା, ଛତା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁନା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜନଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଅକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନଂ ଚୈଵ ଯଥେଚ୍ଛଯା
ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେ ଦାନ ଦାତା ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯିଏ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଦାନ କରେ,
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ତୁ ଯଦ୍ଦାନମକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେଷୁ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ଦାତା ପାଇଁ ସେ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ବୃଷ ଛାଡ଼ିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନ ଜାନଂତି ନରା ମୂଢା ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଵିମୋହିତାଃ । ନର୍ମଦାଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵୃଷତୀର୍ଥଂ ନରାଧିପ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ମୂଢ଼ ଲୋକେ ନର୍ମଦାରେ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ବୃଷ ତୀର୍ଥକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ରାଜନ।
ଭୃଗୁତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରଃ ସକୃତ୍ । ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୃଗୁ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଗୌତମେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନୁପଵାସପରାଯଣଃ
ତାପରେ, ରାଜନ, ଉତ୍ତମ ଗୌତମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଉପବାସ କରି,
କାଂଚନେନ ଵିମାନେନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଧୌତପାପଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧୌତଂ ଯତ୍ର ଵୃଷେଣ ତୁ
ସୁନାର ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ପାପରୁ ପୁଣିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବୃଷ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ।
ନର୍ମଦାଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ନର୍ମଦାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ରାଜନ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ମୁଚିପାରେ।
ତସ୍ମିନ୍ତୀର୍ଥେ ମହାରାଜ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଂ କରୋତି ଯଃ । ଚତୁର୍ଭୁଜସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରତୁଲ୍ଯବଲୋ ଭଵେତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ମହାରାଜା, ସେ ଚାରି ହାତ, ତିନି ଆଖି ଓ ରୁଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ଵସେତ୍କଲ୍ପାଯୁତଂ ସାଗ୍ରଂ ରୁଦ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ । କାଲେନ ମହତା ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକରାଡ୍ଭଵେତ୍
ସେ ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭାବ ନେଇ ରହିଥାଏ; ବହୁ ଦିନ ପରେ ସେ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହୁଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଏରଂଡୀତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଯାଗେ ଯତ୍ଫଲଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମାର୍କଂଡେଯେନ ଭାଷିତମ୍
ତାପରେ, ରାଜନ, ଉତ୍ତମ ଏରଣ୍ଡୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଥିବା,
ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ରାଜନ୍ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ମାନଵଃ । ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଚୈଵ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଷ୍ଟମୀମ୍
ସେଇ ଫଳ ରାଜା, କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମିଳିଯାଏ; ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ବିଶେଷ।
ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ । ଯମଦୂତୈର୍ନ ବାଧ୍ଯେତ ଇଂଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି, ପରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ ଓ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ସିଦ୍ଧୋ ଯତ୍ର ଜନାର୍ଦନଃ । ହିରଣ୍ଯଦ୍ଵୀପଵିଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ତାପରେ, ରାଜନ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେହି ହିରଣ୍ୟଦ୍ୱୀପ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ଧନଵାନ୍ରୂପଵାନ୍ଭଵେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ତୀର୍ଥଂ କନଖଲଂ ମହତ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟ ଧନୀ ଓ ରୂପବାନ୍ ହୁଏ; ତାପରେ, ରାଜନ, ବଡ଼ କନଖଳ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଗରୁଡେନ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ନରାଧିପ । ଵିଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଯୋଗିନୀ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ହେ ରାଜା, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗରୁଡ଼ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେଠି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଯୋଗିନୀ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ରୀଡତେ ଯୋଗିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଶିଵେନ ସହ ନୃତ୍ଯତି । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ
ସେ ଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଖେଳନ୍ତି ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ହେ ରାଜା, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ଲୋକେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଈଶତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । ଈଶସ୍ତତ୍ର ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଈଶତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ସେଠି ଈଶ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ସିଦ୍ଧୋ ଯତ୍ର ଜନାର୍ଦନଃ । ଵାରାହଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଅଚିଂତ୍ଯଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବାସ କରୁଛନ୍ତି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ଵରାହତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ନରକଂ ତୁ ନ ଗଚ୍ଛତି
ବରାହତୀର୍ଥରେ ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ସୋମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । ପୌର୍ଣିମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୋମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନରେ ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉତ୍ତମ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ଈଶାନଂ ବଲିସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତି । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପୁରଂ ଦିଵ୍ଯମଂତରିକ୍ଷେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଠି ଈଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ବଳି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପୁର ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଚକ୍ରଧ୍ଵଜେ ସମାଵୃତ୍ତେ ସୁପ୍ତେ ନାଗାରିକେତନେ । ନର୍ମଦାତୋଯଵେଗେନ ରୁରୁକଚ୍ଛୋପସେଵିତମ୍
ଚକ୍ରଧ୍ୱଜ ଉଠାଯିବାବେଳେ ଏବଂ ନାଗନଗରୀ ଶୁଏ ଥିବାବେଳେ, ରୁରୁକ ଏବଂ ନର୍ମଦା ନଦୀର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।