ତ୍ଵଦ୍ଗୁଣନିକରାନ୍ଵକ୍ତୁଂ କଃ ଶକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନୁଷୋ ନାଥ । ଵାସୁକିରଯଂ ହି କଦାଚିଦ୍ଵଦନସହସ୍ରଂ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ
ହେ ନାଥ, ମାନବମାନେ କିଏ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଯଦି ବାସୁକିଙ୍କ ପାଖରେ ହଜାରଟି ମୁହଁ ଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ତଵାପି ଶଂକରଭୁଵନପତେ ତ୍ଵତ୍ସ୍ତୁତୌ ତୁ ମୁଖରସ୍ଯ । ଵଂଦ୍ଯ କ୍ଷମସ୍ଵ ଭଵନ୍ପ୍ରସୀଦ ମେ ତଵ ଚରଣପତିତସ୍ଯ
ତଥାପି, ହେ ଶଙ୍କର, ଜଗତ୍ପତି, ମୋର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଛି, ଯଦିଓ ମୁଁ ବହୁତ କଥା କହିଯାଏ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ।
ସତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତୌ ଵିନାଶନେ ଦେଵ । ତ୍ଵାଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଭୁଵନପତେ ଭୁଵନେଶ୍ଵର ନୈଵ ଦୈଵତଂ କିଂଚିତ୍
ହେ ଦେବ, ଆପଣ ସତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ତିନିଟି ଗୁଣ; ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ବିନାଶ ମଧ୍ୟ ଆପଣ; ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆପଣକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ।
ଯମନିଯମଯଜ୍ଞଦାନୈର୍ଵେଦାଭ୍ଯାସାଵଧାରଣୋଦ୍ଯୋଗାତ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତେଃ ସର୍ଵମିଦଂ ନାର୍ହତି କଲାସହସ୍ରାଂଶେନ
ଯମ, ନିୟମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ସମ୍ମିଳିତ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଉତ୍କୃଷ୍ଟରସରସାଯନଖଡ୍ଗାଂଜନପାଦୁକାଦି ସିଦ୍ଧିର୍ଵା । ଚିହ୍ନାନି ଭଵତ୍ପ୍ରଣତାନାଂ ଦୃଶ୍ଯଂତ ଇହ ଜନ୍ମନି ପ୍ରକଟମ୍
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରସ, ରସାୟନ, ଖଡ଼ଗ, ଅଞ୍ଜନ, ପାଦୁକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସିଦ୍ଧିମାନ୍ୟ—ଏହା ସବୁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ।
ଶାଠ୍ଯେନ ନମତି ଯଦ୍ଯପି ଦଦାସି ତ୍ଵଂ ଧର୍ମମିଚ୍ଛତାଂ ଦେଵ । ଭକ୍ତିର୍ଭଵଚ୍ଛେଦକରୀ ମୋକ୍ଷାଯ ଵିନିର୍ମିତା ନାଥ
ଯଦିଓ କେହି କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣାମ କରେ, ଆପଣ ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଯାହା ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନ କାଟେ, ଏହା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ହିଁ ନିର୍ମିତ।
ପରଦାରପରସ୍ଵରତଂ ପରିଭଵପରିଦୁଃଖଶୋକସଂତପ୍ତମ୍ । ପରଵଦନଵୀକ୍ଷଣପରଂ ପରମେଶ୍ଵର ମାଂ ପରିତ୍ରାହି
ମୁଁ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରଧନରେ ଆସକ୍ତ, ଅପମାନ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନି—ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।
ଅଲୀକାଭିମାନଦଗ୍ଧଂ କ୍ଷଣଭଂଗୁରଵିଭଵଵିଲସିତଂ ଦେଵ । କ୍ରୂରଂ କୁପଥାଭିମୁଖଂ ପତିତଂ ମାଂ ତ୍ରାହି ଦେଵେଶ
ମୁଁ ମିଥ୍ୟା ଅଭିମାନରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଛି, ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଭଙ୍ଗୁର ସମୃଦ୍ଧିରେ ମନ ଲଗାଇଛି, କ୍ରୂର ଓ ଖରାପ ପଥରେ ଝୁକିଛି, ପତିତ—ହେ ଦେବେଶ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।
ଦୀନେଂଦ୍ରିଯଗଣସାର୍ଥୈର୍ବଂଧୁଜନୈରେଵ ପୂରିତା ଆଶା । ତୁଚ୍ଛା ତଥାପି ଶଂକର କିଂ ମୂଢଂ ମାଂ ଵିଡଂବଯସି
ମୋର ଆଶାଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି; ତଥାପି ସେଗୁଡ଼ିକ ନିରର୍ଥକ। ତଥାପି, ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ କାହିଁକି ଏମିତି ମୂଢ଼ ମୋତେ ଉପହାସ କରୁଛନ୍ତି?
ତୃଷ୍ଣାଂ ହରସ୍ଵ ଶୀଘ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ମାଂ ଦେହି ହୃଦଯଵାସିନୀଂ ନିତ୍ଯାମ୍ । ଛିଂଧି ମଦମୋହପାଶାନୁତ୍ତାରଯ ମାଂ ମହାଦେଵ
ମୋର ତୃଷ୍ଣାକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରନ୍ତୁ; ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ବସିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୋର ଅଭିମାନ ଓ ମୋହର ବନ୍ଧନ କାଟନ୍ତୁ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, ହେ ମହାଦେବ।
କରୁଣାଭ୍ଯୁଦଯଂ ନାମ ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ଦିଵ୍ଯମ୍ । ଯଃ ପଠତି ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ତୁଷ୍ଯେଦ୍ଭୃଗୋର୍ଯଥାହି ଶିଵଃ
ଏହି 'କରୁଣାର ଉଦୟ' ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ସ୍ତୋତ୍ର; ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼ାଯାଏ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଯେପରି ଖୁସି ହେଲେ, ସେପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଅହଂ ତୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ତେ ଵିପ୍ର ଵରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯ ସ୍ଵେପ୍ସିତମ୍ । ଉମଯା ସହିତୋ ଦେଵୋ ଵରଂ ତସ୍ଯ ହି ଦାପଯେତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ଵର ମାଗ। ଉମା ସହିତ ଦେବତା ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ଵର ଦେବେ।'
ଭୃଗୁରୁଵାଚ-। ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ଦେଵେଶ ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ । ରୁଦ୍ରଵେଦୀ ଭଵେଦେଵମେତତ୍ସଂପାଦଯସ୍ଵ ମେ
ଭୃଗୁ କହିଲେ: 'ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ମୋତେ ଵର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ଏକ ରୁଦ୍ର ବେଦୀ ହେଉ—ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଏଵଂ ଭଵତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର କ୍ରୋଧସ୍ଥାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ନ ପିତା ପୁତ୍ରଯୋଶ୍ଚୈଵ ଏକଵାକ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ଏହିପରି ହେଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା କ୍ରୋଧର ସ୍ଥାନ ହେବ। ଏଠାରେ ପିତା ଓ ପୁଅମାନେ ଏକ ମତରେ କଥା ହେବେ ନାହିଁ।'
ତଦାପ୍ରଭୃତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସକିନ୍ନରାଃ । ଉପାସଂତୋ ଭୃଗୋସ୍ତୀର୍ଥଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଯତ୍ର ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମୟରୁ ବ୍ରହ୍ମାଓ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଭୃଗୁଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଅଵଶାଃ ସ୍ଵଵଶାଶ୍ଚାପି ମ୍ରିଯଂତେ ତତ୍ର ଜଂତଵଃ
ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ସେଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି।
ଗୁହ୍ଯାତିଗୁହ୍ଯସ୍ଯ ଗତିସ୍ତେଷାଂ ନିଃସଂଶଯା ଭଵେତ୍ । ଏତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ସୁଵିପୁଲଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସେଠାରେ ଯିଏ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଗତି ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ହୁଏ; ଏହି ତୀର୍ଥ ବିଶାଳ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ । ଔପାନହଂ ତଦା ଛତ୍ରଂ ଦେଯମନ୍ନଂ ଚ କାଂଚନମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଜୁତା, ଛତା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁନା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜନଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଅକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନଂ ଚୈଵ ଯଥେଚ୍ଛଯା
ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେ ଦାନ ଦାତା ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯିଏ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଦାନ କରେ,
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ତୁ ଯଦ୍ଦାନମକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେଷୁ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ଦାତା ପାଇଁ ସେ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ବୃଷ ଛାଡ଼ିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନ ଜାନଂତି ନରା ମୂଢା ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଵିମୋହିତାଃ । ନର୍ମଦାଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵୃଷତୀର୍ଥଂ ନରାଧିପ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ମୂଢ଼ ଲୋକେ ନର୍ମଦାରେ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ବୃଷ ତୀର୍ଥକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ରାଜନ।
ଭୃଗୁତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରଃ ସକୃତ୍ । ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୃଗୁ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଗୌତମେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନୁପଵାସପରାଯଣଃ
ତାପରେ, ରାଜନ, ଉତ୍ତମ ଗୌତମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଉପବାସ କରି,
କାଂଚନେନ ଵିମାନେନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଧୌତପାପଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧୌତଂ ଯତ୍ର ଵୃଷେଣ ତୁ
ସୁନାର ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ପାପରୁ ପୁଣିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବୃଷ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ।
ନର୍ମଦାଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ନର୍ମଦାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ରାଜନ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ମୁଚିପାରେ।
ତସ୍ମିନ୍ତୀର୍ଥେ ମହାରାଜ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଂ କରୋତି ଯଃ । ଚତୁର୍ଭୁଜସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରତୁଲ୍ଯବଲୋ ଭଵେତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ମହାରାଜା, ସେ ଚାରି ହାତ, ତିନି ଆଖି ଓ ରୁଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ଵସେତ୍କଲ୍ପାଯୁତଂ ସାଗ୍ରଂ ରୁଦ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ । କାଲେନ ମହତା ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକରାଡ୍ଭଵେତ୍
ସେ ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭାବ ନେଇ ରହିଥାଏ; ବହୁ ଦିନ ପରେ ସେ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହୁଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଏରଂଡୀତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଯାଗେ ଯତ୍ଫଲଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମାର୍କଂଡେଯେନ ଭାଷିତମ୍
ତାପରେ, ରାଜନ, ଉତ୍ତମ ଏରଣ୍ଡୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଥିବା,
ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ରାଜନ୍ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ମାନଵଃ । ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଚୈଵ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଷ୍ଟମୀମ୍
ସେଇ ଫଳ ରାଜା, କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମିଳିଯାଏ; ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ବିଶେଷ।
ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ । ଯମଦୂତୈର୍ନ ବାଧ୍ଯେତ ଇଂଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି, ପରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ ଓ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।