ତୃପ୍ଯଂତି ପିତରସ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରମନୁତ୍ତମମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି । ତାପରେ, ରାଜା, ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଗଣପତ୍ଯଂତିକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଲିଂଗୋ ଯତ୍ର ଜନାର୍ଦନଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା, ଗଣପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ । ତାପରେ, ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ଲିଙ୍ଗ ଆକାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ନର୍ମଦାଦକ୍ଷିଣେକୂଲେ ତୀର୍ଥଂ ପରମଶୋଭନମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ । ନର୍ମଦା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥ ଅଛି ।
କାମଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ତପସ୍ତପ୍ଯତ୍ଯସୌ ମହାନ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଶଂକରଂ ପର୍ଯୁପାସତେ
ସେଠାରେ କାମଦେବ ନିଜେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ସମାଧିପର୍ଵଦଗ୍ଧସ୍ତୁ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଶ୍ଵେତପର୍ଵୋପମଶ୍ଚୈଵ ହୁତାଶଃ ଶୁକ୍ଲପର୍ଵଣି
ମହାତ୍ମା ଶଂକରଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ପର୍ବତର ତାପରେ, ସେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ପରି ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ଭାବେ ଜଳିଲା ।
ଏତେ ଦଗ୍ଧାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ କୁସୁମେଶ୍ଵରସଂସ୍ଥିତାଃ । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟସ୍ତେଷାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ସମସ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ସେମାନେ କୁସୁମେଶ୍ୱର ଠାରେ ରହିଲେ । ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ମହେଶ୍ୱର ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ।
ଉମଯା ସହିତୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତେଷାଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଵରପ୍ରଦଃ । ଵିମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନର୍ମ୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତାନ୍
ଉମା ସହିତ ରୁଦ୍ର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ନର୍ମଦା ତଟରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଲେ ।
ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵେଣ ପୁନର୍ଦେଵତ୍ଵମାଗତଃ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ତୀର୍ଥଂ ଚ ଭଵତୂତ୍ତମମ୍
ସେଇ ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଦେବତା ହେବାକୁ ପାଇଲେ । ମହାଦେବ, ତୁମର କୃପାରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉ ।
ଅର୍ଧଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତୀର୍ଥଂ ଦିକ୍ଷୁ ସମଂତତଃ । ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଉପଵାସପରାଯଣଃ
ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁ ଦିଗରେ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି । ସେଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ ଓ ଉପବାସରେ ଲାଗିଥାଏ—
କୁସୁମାଯୁଧରୂପେଣ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଵୈଶ୍ଵାନରେ ଯମେନୈଵ କାମଦେଵେନ ଵାଯଵେ
ସେ କୁସୁମଧାରୀ ଆକାରରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ଭଳି ଭଳି ବୈଶ୍ୱାନର, ଯମ, କାମ ଓ ବାୟୁ ସହିତ ।
ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ତତ୍ରୈଵ ଚ ପୁରାଗତୈଃ । ଅଂଧୋନସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ନାତିଦୂରେ ତୁ ତସ୍ଯ ଵୈ
ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରି, ଅନ୍ଧୋନା ନିକଟରେ, ତାହାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ—
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଭୋଜନଂ ପିଂଡପାତନମ୍ । ଅଗ୍ନିଵେଶେ ଜଲେ ଵାପି ଅଥଵାପି ଅନାଶନେ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଭୋଜନ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା—ଅଗ୍ନିରେ, ପାଣିରେ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ହେଉ—
ଅନିଵର୍ତିକା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ମୃତସ୍ଯାପ୍ଯର୍ଦ୍ଧଯୋଜନେ । ତ୍ରୈଯଂବକେଣ ତୋଯେନ ସ୍ନାପଯେନ୍ନରପୁଂଗଵଃ
ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯାତ୍ରା ପଛକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ତ୍ରୟମ୍ବକ ଜଳରେ ଶରୀର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଅଂଧୋନମୂଲେ ଦତ୍ଵା ତୁ ପିଂଡଂ ଚୈଵ ଯଥାଵିଧି । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ର ଦିଵାକରୌ
ଅନ୍ଧୋନା ମୂଳରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି ।
ଉତ୍ତରାଯଣେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ କରୋତି ଯଃ । ପୁରୁଷୋ ଵାପି ସ୍ତ୍ରୀ ଵାପି ଵସେଦାଯତନେ ଶୁଚିଃ
ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଲେ, ସେଠାରେ ଯିଏ ନହାଏ—ପୁରୁଷ ହେଉ କି ଜଣେ ଜିଅ—ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଦେବଳୟରେ ରହେ,
ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଭାତେ ପୂଜନାନ୍ନରଃ । ସ ତାଂ ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ନ ତାଂ ସର୍ଵୈର୍ମହାମଖୈଃ
ସେ ଯଦି ପ୍ରଭାତେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ସେଉଁଠି ଏମିତି ଗତି ପାଏ, ଯାହା ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଯଦା ଚ ତୀର୍ଥକାଲେନ ରୂପଵାନ୍ସୁଭଗୋ ଭଵେତ୍ । ମର୍ତ୍ଯେ ଭଵତି ରାଜାସାଵାସମୁଦ୍ରାଂତଗୋଚରେ
ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ସମୟରେ ମଣିଷ ରୂପବାନ୍ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ରାଜା ସମୁଦ୍ର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ କରେ।
କ୍ଷେତ୍ରପାଲଂ ନ ପଶ୍ଯେଚ୍ଚ ଦଂଡପାଲଂ ମହାବଲମ୍ । ଵୃଥା ତସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଯାତ୍ରା ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ଣକୁଂଡଲମ୍
ଯଦି କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ, ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥାଏ, ତେବେ କର୍ଣ୍ଣକୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ ଭଳି, ସେଠିକୁ ଯିବା ଅର୍ଥହୀନ ହୁଏ।
ଏତତ୍ତୀର୍ଥଫଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵେଦେଵାଃ ସମାଗତାଃ । ମୁଂଚଂତି ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ତୁ ସ୍ତୁଵଂତି କୁସୁମେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଭାର୍ଗଵେଶଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯତ୍ର ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା । ହୁଂକାରିତାସ୍ତୁ ଦେଵେନ ଦାନଵାଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତାଃ
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭାର୍ଗବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବ ହୁଁକାର ଦେଇ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ପାଂଡୁନଂଦନ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏବେ ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣ।
ହିମଵଚ୍ଛିଖରେ ରମ୍ଯେ ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତେ । ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶେ ତପ୍ତକାଂଚନସଂନିଭେ
ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ରହିଛି, ତାହା ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଏ,
ଵଜ୍ରସ୍ଫଟିକସୋପାନେ ଚିତ୍ରପଟ୍ଟଶିଲାତଲେ । ଜାଂବୂନଦମଯେ ଦିଵ୍ଯେ ନାନା ପଦ୍ମୋପଶୋଭିତେ
ସେଠାରେ ବଜ୍ର ଓ ସ୍ଫଟିକର ସିଢ଼ି, ରଙ୍ଗିନ ପାଥରର ତଳ, ଦିବ୍ୟ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ,
ତତ୍ରାସୀନଂ ମହାଦେଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ପ୍ରଭୁମଵ୍ଯଯମ୍ । ଲୋକାନୁଗ୍ରାହକଂ ଶାଂତଂ ଗଣଵୃଂଦୈଃ ସମାଵୃତମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଣା, ଅବିନାଶୀ, ଲୋକଙ୍କ ଉପକାରୀ, ଶାନ୍ତ ମହାଦେବ ଗଣମାନେ ସହ ଉପବିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି।
ସ୍କଂଦନଂଦିମହାକାଲୈର୍ଵୀରଭଦ୍ର ଗଣାଦିଭିଃ । ଉମଯା ସହିତଂ ଦେଵଂ ମାର୍କଂଡଃ ପରିପୃଚ୍ଛତି
ସ୍କନ୍ଦ, ନନ୍ଦୀ, ମହାକାଳ, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଣମାନେ, ଏବଂ ଉମା ସହିତ ଦେବତାଁକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି।
ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ ଇନ୍ଦ୍ର କାମାଦି ସଂସ୍ତୁତ । ସଂସାରଭଵଭୀତୋହଂ ସୁଖୋପାଯଂ ବ୍ରଵୀହି ମେ
ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ମୁଁ ସଂସାର ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ—ମୋତେ ସୁଖ ପାଇବା ଉପାୟ କହ।
ଭଗଵନ୍ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ତୀର୍ଥାନାଂ ପରମଂ ତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହେଶ୍ଵର
ହେ ଭଗବାନ, ଭୂତଭବ୍ୟେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, ମହେଶ୍ୱର, ତୁମେ ମୋତେ କହ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କେଉଁଟି।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଵିପ୍ର ମହାଭାଗ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ । ସ୍ନାନାଦି କୁରୁ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଋଷିସଂଘୈସ୍ସମାଵୃତଃ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯାଇ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ମନ୍ଵତ୍ରି ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯାଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ଅଂଗିରାଃ । ଯମାପସ୍ତଂବ ସଂଵର୍ତାଃ କାତ୍ଯାଯନବୃହସ୍ପତୀ
ମନୁ, ଅତ୍ରି, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, କାଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରା, ଯମ, ଅପସ୍ତମ୍ବ, ସଂବର୍ତ୍ତ, କାତ୍ୟାୟନ ଓ ବୃହସ୍ପତି—
ନାରଦୋ ଗୌତମଶ୍ଚୈଵ ପୃଚ୍ଛଂତି ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଣଃ । ଗଂଗାକନଖଲେ ପୁଣ୍ଯା ପ୍ରଯାଗଂ ପୁଷ୍କରଂ ଗଯା
ନାରଦ ଓ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା, ଗଙ୍ଗା କନଖଳରେ, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର ଓ ଗୟା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି,