କଥିତା ଋଷିସଂଘେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ମୁନିଭିଃ ସଂସ୍ତୁତା ହ୍ଯେଷା ନର୍ମଦା ପ୍ରଵରା ନଦୀ
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ନର୍ମଦାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଓ ବିଶେଷ କରି ଆମକୁ କହାଯାଇଛି; ମୁନିମାନେ ଏହି ନଦୀଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରଦେହାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତା ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ସର୍ଵପାପହରା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵପ୍ରାଣିନମସ୍କୃତା
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନର୍ମଦା ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ସଂସ୍ତୁତା ଦେଵଗଂଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିସ୍ତଥୈଵ ଚ । ନମଃ ପୁଣ୍ଯଜଲେ ଆଦ୍ଯେ ନମଃ ସାଗରଗାମିନି
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯେଉଁଠି ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଏହି ପବିତ୍ର ପ୍ରାଚୀନ ଜଳକୁ ନମସ୍କାର, ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଥିବା ନଦୀକୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋସ୍ତୁ ତେ ଋଷିଗଣୈଃ ଶଂକରଦେହନିଃସୃତେ । ନମୋସ୍ତୁ ତେ ଧର୍ମଵୃତେ ଵରାନନେ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ଦେଵଗଣୈକଵଂଦିତେ
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ନର୍ମଦା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକାରୀ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵପଵିତ୍ରପାଵନେ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵଜଗତ୍ସୁପୂଜିତେ । ଯଶ୍ଚେଦଂ ପଠତେ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧେନ ମାନଵଃ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରତାକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ନର୍ମଦା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ ବଡ଼ ପୂଜିତ ନର୍ମଦା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପବିତ୍ର ହୃଦୟରେ ପଢ଼େ,
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦମାପ୍ନୋତି କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯୋ ଵିଜଯୀ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଲଭତେ ଲାଭଂ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚୈଵ ଶୁଭାଂ ଗତିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଲାଭ କରନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି, ବୈଶ୍ୟ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି ଓ ଶୂଦ୍ର ଶୁଭ ଗତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନାର୍ଥୀ ଲଭତେ ହ୍ଯନ୍ନଂ ସ୍ମରଣାଦେଵ ନିତ୍ଯଶଃ । ନର୍ମଦାଂ ସେଵ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ତେନ ପୁଣ୍ଯା ନଦୀ ଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହାରିଣୀ
ଯିଏ ଅନ୍ନ ଆଶା କରେ, ସେ ନିତ୍ୟ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଅନ୍ନ ପାଇଥାଏ। ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ନିଜେ ମହେଶ୍ୱର ନିତ୍ୟ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଏହି ନଦୀ ପବିତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତଦାପ୍ରଭୃତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ । ସେଵଂତେ ନର୍ମଦାଂ ରାଜନ୍କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତାଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ସେଇ ସମୟରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଜା, ସେମାନେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂଲଂ ଦେଵସ୍ଯ ଭୂତଲେ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା
ସେଠି ଦେବତାଙ୍କ ଶୂଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା।
ଶୂଲଭେଦେତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ମହତ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵାର୍ଚ୍ଚଯେଦ୍ଦେଵଂ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ଶୂଳଭେଦ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍ତୀର୍ଥେ ନରାଧିପ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ରାଜନ୍, ସେଠି ତିନି ରାତି ଧରି ପୂଜା କରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ଆଉ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।
ଭୀମେଶ୍ଵରଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନର୍ମଦେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଦିତ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ତଥାଽଜ୍ଯମଧୁନା ସହ
ତାପରେ ଭୀମେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତମ ନର୍ମଦେଶ୍ୱର, ଏବଂ ଅପରିମିତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଥିବା ଆଦିତ୍ୟେଶ୍ୱର ସହ ଆଜ୍ୟମଧୁନାକୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ମଲ୍ଲିକେଶ୍ଵରମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଵରୁଣେଶ୍ଵରଂ ତତଃ ପଶ୍ଯେନ୍ନୀରାଜେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ମଲ୍ଲିକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଜନ୍ମର ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ତାପରେ ବରୁଣେଶ୍ୱର ଓ ଉତ୍ତମ ନୀରାଜେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ତସ୍ଯ ପଂଚାଯତନଦର୍ଶନାତ୍ । ତତୋଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୈ ଯତ୍ର ସାଧିତମ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେଉଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ। ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
କୋଟିତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵିଖ୍ଯାତମସୁରା ଯତ୍ର ଯୋଧିତାଃ । ଯତ୍ର ତେ ନିହତା ରାଜନ୍ଦାନଵା ବଲଦର୍ପିତାଃ
ସେଠି 'କୋଟିତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ, ରାଜା।
ତେଷାଂ ଶିରାଂସି ଗୃହ୍ଯଂତେ ନିହତାସ୍ତେ ସମାଗତାଃ । ତୈସ୍ତୁ ସଂସ୍ଥାପିତୋ ଦେଵଃ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇ, ବଧ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ଏକଠା ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା।
କୋଟିର୍ଵିନିହତା ତତ୍ର ତେନ କୋଟୀଶ୍ଵରଃ ସ୍ମୃତଃ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସଦେହଃ ସ୍ଵର୍ଗମାଵହେତ୍
ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ଲୋକଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'କୋଟିଶ୍ୱର' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରେ।
ତଦା ଇଂଦ୍ରେଣ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ଵାଦ୍ଵଜ୍ରକୀଲେନ ଯଂତ୍ରିତଃ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ଲୋକାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗମତ୍ଵଂ ନିଵାରିତମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅଳ୍ପତାରେ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇଦେଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଅବରୋଧ ହୋଇଗଲା।
ସଘୃତଂ ଶ୍ରୀଫଲଂ ଦତ୍ଵା ଦତ୍ଵା ଚାଂତେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ସର୍ଵତଃ ସହ ଦେଵେନ ଶିରସାଦାଯ ଧାରଯେତ୍ । ସର୍ଵକାମେନ ସଂପୂର୍ଣୋ ରାଜା ଭଵତି ପାଂଡଵ
ଘିଅ ସହିତ ନଡ଼ିଆ ଦାନ କରି, ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ମାଥାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଧରିବା ଉଚିତ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏଭଳି କିଂଗ୍ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ମୃତୋ ରୁଦ୍ରତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ନ ଚେହ ଜାଯତେ ପୁନଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗତ୍ଵା ତତୋ ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵାଗତ୍ଯ ତତୋ ଦିଵମ୍
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ପୁଣି ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ସେ ରାଜ୍ୟ କରେ, ପରେ ସେଠାରୁ ଫେରି ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ମହାଦେଵଂ ତଥୋପାସ୍ଯ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ହି ମାନଵଃ । ସ୍ନାତମାତ୍ରୋ ନରସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଯଜ୍ଞଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ତୀର୍ଥଂ ପରମଶୋଭନମ୍ । ନରାଣାଂ ପାପନାଶାଯ ଅଗସ୍ତ୍ଯେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ମଣିଷମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ 'ଅଗସ୍ତ୍ୟେଶ୍ୱର'କୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । କାର୍ତିକସ୍ଯ ତୁ ମାସସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷଚତୁର୍ଦଶୀ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ରାଜା, ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ।
ଘୃତେନ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵଂ ସମାଧିସ୍ଥୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଏକଵିଂଶକୁଲୋପେତୋ ନ ମୁଚ୍ଯେଦୈଶ୍ଵରାତ୍ପଦାତ୍
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ଏବଂ ଏକୋଇଶିଟି ପରିବାର ସହିତ ଥାଏ, ସେ କେବେ ମହତ୍ତ୍ୱରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏନାହିଁ।
ଧେନଵୋପାନହଂଚ୍ଛତ୍ରଂ ତଥା ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ କଂବଲମ୍ । ଭୋଜନଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଏହା ସହିତ ଗାଈ, ଜୁତା, ଛତା, କମ୍ବଳ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କାମର ଫଳ କୋଟି ଗୁଣ ହୁଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ରଵିସ୍ତଵମନୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ସିଂହାସନଗତିର୍ଭଵେତ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ସିଂହାସନର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଏ।
ନର୍ମଦା ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ତୀର୍ଥଂ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ସ୍ନାନଂ ତତ୍ର ସମାଚରେତ୍
ନର୍ମଦା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି, ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ତୁ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି ହଜାର ଟିଏ ଗାଈ ଦାନ ଦେବା ପରି, ଏବଂ ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଋଷିତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵପାପହରଂ ନୃଣାମ୍ । ସ୍ନାତମାତ୍ରୋ ନରସ୍ତତ୍ର ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଋଷିତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ନାରଦସ୍ଯ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ ପରମଶୋଭନମ୍ । ସ୍ନାତମାତ୍ରୋ ନରସ୍ତତ୍ର ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ନାରଦଙ୍କର ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।