ଅନେକରୂପଵର୍ଣାଢ୍ଯା ଉପଲଭ୍ଯା ଵଦସ୍ଵ ହ । କିଂ ତ୍ଵଯା ନ ଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ତୁମେ ଅନେକ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଧାରୀ, ସତ୍ୟ କହ; ଏହି ସଂସାରରେ ନାରୀମାନେ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଶୁଣିନାହଁ କି?
କିଂ ତୁ ତୁଭ୍ଯଂ ଗୁଣା ହ୍ଯେତେ ଦହନସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଦନଂ ପ୍ରତି । ନ କାରୁଣ୍ଯଂ ଦଯା ଵାପି ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଵା ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଦହନ କରିବାରେ ଏହି କି ତୁମର ଗୁଣ? ଏଠାରେ କୌଣସି କରୁଣା, ଦୟା କିମ୍ବା ମୃଦୁତା ନାହିଁ।
ଦଯାଂ କୁର୍ଵଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛାପି ଦହନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଷିତଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମପି କଷ୍ଟୋସି ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଚେତନଃ
ବିଦେଶୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଦହିଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ଦୟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ବିଦେଶୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଠୋର, ଅବଶ ଏବଂ ଅବିବେକୀ।
ଏତେ ଚୈଵ ଗୁଣାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦହନୋତ୍ସାଦନଂ ପ୍ରତି । ଆସାମପି ଦୁରାଚାର ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଂ ଵିନିପାତସେ
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଦହନ କରିବାରେ ଏହି କି ତୁମର ଗୁଣ? ଏହି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥାଏ, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ସେମାନେକୁ ନିମ୍ନ କରୁଛ?
ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ଘୃଣ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୁତାଶ ମଂଦଭାଗ୍ଯକ । ନିରାଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାର ବାଲାନ୍ଦହସି ନିର୍ଦଯ
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଖରାପ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଦାତା। ତୁମେ ଆଶାହୀନ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଶିଶୁମାନେକୁ ଜଳାଉଛ।
ଏଵଂ ପ୍ରଲପମାନାସ୍ତା ଜଲ୍ପମାନା ବହୁସ୍ଵରମ୍ । ଅନ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶଂତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ବାଲଶୋକେନ ମୋହିତାଃ
ଏଭଳି କହି କହି ସେମାନେ ଅନେକ ଧ୍ୱନିରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ରାଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶିଶୁ ଶୋକରେ ମନ ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ।
ଦହତେ ନିର୍ଦଯୋ ଵହ୍ନିଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵତ୍ । ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଜଲେ ଜ୍ଵାଲା କୂପେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ
ନିଷ୍ଠୁର ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସଦୃଶ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ପଦ୍ମପୋଖରୀର ପାଣି ଭିତରେ ଓ କୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳାଉଛି।
ଅସ୍ମାନ୍ସଂଦହ୍ଯ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କାଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯସି । ଏଵଂ ପ୍ରଲପତାଂ ତାସାଂ ଵହ୍ନିର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁମାନେକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ, ହେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ତୁମେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇବ? ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵୈଶ୍ଵାନର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵଵଶୋ ନୈଵ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିନାଶଂ ତୁ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅହମାଦେଶକର୍ତା ଵୈ ନାହଂ କର୍ତ୍ତାସ୍ମ୍ଯନୁଗ୍ରହମ୍
ୱୈଶ୍ୱାନର କହିଲେ: ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ଆଦେଶ ପାଳନ କରୁଛି, ଦୟା କରିବାର ଅଧିକାର ମୋର ନାହିଁ।
ଅତ୍ର କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚରାମି ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ତତୋ ବାଣୋ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀପିତମ୍
ଏଠାରେ ରାଗରେ ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଛି; ତାପରେ ବାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଜଳିଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଆସନସ୍ଥୋଽବ୍ରଵୀଦେଵମହଂ ଦେଵୈର୍ଵିନାଶିତଃ । ଅଲ୍ପସାରୈର୍ଦୁରାଚାରୈରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନିଵେଦିତଃ
ସେ ଆସନରେ ବସି ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଅପରାଧୀ ଓ ନିର୍ବଳମାନେ ମୋତେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି।'
ଅପରୀକ୍ଷ୍ଯ ହ୍ଯହଂ ଦଗ୍ଧଃ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ନାନ୍ଯଃ ଶତ୍ରୁସ୍ତୁ ମାଂ ହଂତୁଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯିତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମୁଁ ଯାଞ୍ଚ ବିନା ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି; ମହେଶ୍ୱର ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ଥିତଃ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ଲିଗଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗତଃ ସ ପୁରଦ୍ଵାରାତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ଉଠି, ତିନି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସହର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି, ନିଜେ ମିତ୍ରମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଗଲି।
ରତ୍ନାନି ସୁଵିଚିତ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନାନାଵିଧାସ୍ତଥା । ଗୃହୀତ୍ଵା ଶିରସା ଲିଂଗଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ନଗରମଂଡଲେ
ସେ ଅନେକ ରଙ୍ଗିନ ମଣିମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହିଳାମାନେକୁ ନେଇ, ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସହର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ।
ସ୍ତୁଵତେ ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶିଵମ୍ । ହର ତ୍ଵଯାହଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଯଦି ଵଧ୍ଯୋସି ଶଂକର
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ହେ ହର, ଯଦି ମୁଁ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି, ତେବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଧ୍ୟ ହେବ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ଅର୍ଚିତଂ ହି ମହାଦେଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ସଦା
ତୁମର କୃପାରେ, ହେ ମହାଦେବ, ମୋର ଲିଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ସଦା ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ।
ତ୍ଵଯା ଯଦ୍ଯପି ଵଧ୍ଯୋହଂ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ପ୍ରାପ୍ଯମେତନ୍ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦଗ୍ରହଣଂ ମମ
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ବଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତଥାପି ମୋର ଲିଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ; ଏହି ଦୟା ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ଧରିପାରିବି।
ଜନ୍ମଜନ୍ମ ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦନିରତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ତୋଟକଚ୍ଛଂଦସା ଦେଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତୁ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ହେଉ, ହେ ମହାଦେବ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଦରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ତୋଟକ ଛନ୍ଦରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଓଁଶିଵଶଂକରସର୍ଵକରାଯ ନମୋ ଭଵଭୀମମହେଶଶିଵାଯ ନମଃ । କୁସୁମାଯୁଧ ଦେହଵିନାଶକର ତ୍ରିପୁରାଂତକରାଂଧକ ଚୂର୍ଣକର
ଓଁ, ଶିବ, ଶଙ୍କର, ସବୁ କାମ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଭବ, ଭୀମ, ମହେଶ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କାମଦେବଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା, ଦେହ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ତ୍ରିପୁରାକୁ ସମାପ୍ତ କରୁଥିବା, ଅନ୍ଧକକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ପ୍ରମଦାପ୍ରିଯକାମଵିଭକ୍ତ ନମୋ ହି ନମଃ ସୁରସିଦ୍ଧଗଣୈର୍ନମିତଃ । ହଯଵାନରସିଂହଗଜେଂଦ୍ରମୁଖୈରତି ହ୍ରସ୍ଵସୁଦୀର୍ଘମୁଖୈଶ୍ଚ ଗଣୈଃ
ନାରୀମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ କାମର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଦେବତା, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୁହଁ ଥିବା ଘୋଡ଼ା, ବାନର, ସିଂହ, ହାତୀ ଓ ଅତି ଛୋଟ ଓ ଦୀର୍ଘ ମୁହଁ ଥିବା ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।
ଉପଲବ୍ଧୁମଶକ୍ଯତରୈରସୁରୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ନ ଶରୀରଶତୈର୍ବହୁଭିଃ । ପ୍ରଣତୋ ଭଗଵନ୍ବହୁଭକ୍ତିମତା ଚଲଚଂଦ୍ର କଲାଧର ଦେଵ ନମଃ
ଅସୁରମାନେ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତଶ ଦେହ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ଅନେକ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଶାନ୍ତ ହେଉନାହାଁ; ମୁଁ ଚଳନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ, ଅନେକ ଭକ୍ତମାନେ ପୂଜିଥିବା ଭଗବାନ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ସହପୁତ୍ରକଲତ୍ରକଲାପଧନୈଃ ସତତଂ ଜଯ ଦେହି ଅନୁସ୍ମରଣମ୍ । ଵ୍ଯଥିତୋସ୍ମି ଶରୀରଶତୈର୍ବହୁଭିର୍ଗମିତାଦ୍ଯ ମହାନରକସ୍ଯ ଗତିଃ
ପୁଅ, ଜଣାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧନସମ୍ପତି ସହିତ, ସଦା ମୋତେ ବିଜୟ ଓ ତୁମ ସ୍ମରଣ ଦିଅ; ମୁଁ ଅନେକ ଦେହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି, ଏବଂ ଆଜି ମୁଁ ବଡ଼ ନରକର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ନ ନିଵର୍ତତି ଯନ୍ମମପାପଗତିଃ ଶୁଚିକର୍ମ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧମପି ତ୍ଯଜତି । ଅନୁକଂପତି ଦିଗ୍ଭ୍ରମତି ଭ୍ରମତି ଭ୍ରମ ଏଷ କୁବୁଦ୍ଧି ନିଵାରଯତି
ଜନ୍ମ ଫେରି ଆସେ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରୋକାଯାଏ ନାହିଁ; ଶୁଭ କର୍ମ ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡି ଦିଏ। ଦୟା ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ମନ ଭ୍ରମଣ କରେ, ମୂଢ଼ତା ଅଧିକାର କରେ—ଏହି ହେଉଛି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର ଭୁଲ।
ଯଃ ପଠେତ୍ତୋଟକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିମାନସଃ । ବାଣସ୍ଯୈଵ ଯଥାରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯୈଵ ଵରଦୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶୁଭ ମନ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଠିକ୍ ବାଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇମଂ ସ୍ତଵଂ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରସନ୍ନସ୍ତୁ ତଦା ତସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ମହାଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣି, ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସେ ନିଜେ ତାହା ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ସୌଵର୍ଣେ ତିଷ୍ଠ ଦାନଵ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସପତ୍ନୀନାଂ ଭାର୍ଯାଭୃତ୍ଯଜନୈଃ ସହ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ମୁଁ ତୋତେ କହୁଁଛି, ବତ୍ସ, ଭୟ କରିବୁ ନାହିଁ; ହେ ଦାନବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଗରରେ ତୋର ପୁଅ, ପଉତି, ଜଣେଇ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଦାସଦାସୀମାନେ ସହିତ ରୁହ।'
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ବାଣ ତ୍ଵମଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି । ଭୂଯସ୍ତସ୍ଯ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଦେଵଦେଵେନ ପାଂଡଵ
ଆଜିଠାରୁ, ହେ ବାଣ, ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବଦେବ ତୁମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଅକ୍ଷଯଶ୍ଚାଵ୍ଯଯୋ ଲୋକେ ଵିଚଚାର ହ ନିର୍ଭଯଃ । ତତୋ ନିଵାରଯାମାସ ରୁଦ୍ର ସପ୍ତଶିଖଂ ତଥା
ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବିନାଶୀ ହୋଇ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାପରେ ରୁଦ୍ର ସପ୍ତଶିଖାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିଦେଲେ।
ତୃତୀଯଂ ରକ୍ଷିତଂ ତସ୍ଯ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଭ୍ରମତେ ଗଗନେ ନିତ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରତେଜଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ତୃତୀୟ ନଗରକୁ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ରକ୍ଷା କଲେ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ଏହା ସଦା ଆକାଶରେ ଭ୍ରମଣ କରେ।
ଏଵଂ ତୁ ତ୍ରିପୁରଂ ଦଗ୍ଧଂ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଜ୍ଵାଲାମାଲାପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ତୁ ପତିତଂ ଧରଣୀତଲେ
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦହନ କଲେ; ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଏହି ନଗର ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।