ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦାରତ୍ନଭୂଷିତାଃ । ପତଂତ୍ଯନଲନିର୍ଦଗ୍ଧା ନିସ୍ତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ
ସେଠାରେ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହଲମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇ ଝରିପଡ଼ୁଛି, ଜଳ ବିହୀନ ମେଘ ଭଳି।
ସହ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଗୋଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ ଵାଜିଷୁ । ନିର୍ଦଯୋ ଦହତେ ଵହ୍ନିର୍ହରକୋପେନ ପ୍ରେରିତଃ
ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଅଗ୍ନି ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହିଦେଉଛି।
ସପତ୍ନୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ତାଃ ସଂସୁପ୍ତା ବହଵୋ ଜନାଃ । ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯତେ ଗାଢଂ ଦହ୍ଯଂତେ ତ୍ରିପୁରାରିଣା
ଅନେକ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରହିଥିବା ସମୟରେ, ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଦୀପ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାହତାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଧରଣୀତଲେ
ତାପରେ, ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ନଗରରେ ଅପ୍ସରା ଭଳି ଶୋଭାମୟ ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
କାଚିଦ୍ବାଲା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତାଵଲି ଵିଭୂଷିତା । ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଶିଖାର୍ଦ୍ଦିତା
ଏଠାରେ ଜଣେ ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଥିବା, ମୁକ୍ତାମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଅପରୁପ ଶିଶୁକନ୍ୟା, ଧୂଆଁରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଜାଗିଉଠି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦହିଯାଉଛି।
ସୁତଂ ସଂଚିଂତ୍ଯମାନା ସା ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । କାଚିତ୍ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଭା ନୀଲରତ୍ନୈର୍ଵିଭୂଷିତା
ସେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଚିନ୍ତା କରି କରି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ, ନୀଳ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।
ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ଅନ୍ଯା ଗୃହୀତହସ୍ତା ତୁ ସଖୀ ଦହତି ବାଲକୈଃ
ସେ ଧୂଆଁରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ତାଙ୍କର ସଖୀର ହାତ ଧରି, ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅନେନ ଦିଵ୍ଯରୂପାନ୍ଯାଦୃଷ୍ଟା ମଦଵିମୋହିତା । ଶିରସା ପ୍ରାଂଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପଯତି ପାଵକମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ନାରୀ, ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।
ଯଦି ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵୈରଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵପକାରିଷୁ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମପରାଧ୍ଯଂତେ ଗୃହପଂଜରକୋକିଲାଃ
ଯଦି ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଗୃହରେ ବନ୍ଦି ରହୁଥିବା କୋଇଲି ଭଳି ନାରୀମାନେ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?
ପାପନିର୍ଦଯ ନିର୍ଲ୍ଲଜ୍ଜ କସ୍ତେ କୋପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି । ନ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ନ ତେ ଲଜ୍ଜା ନ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଵର୍ଜିତଃ
ହେ ପାପୀ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ? ତୁମେ କୌଣସି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖ ନାହାଁ।
ଅନେକରୂପଵର୍ଣାଢ୍ଯା ଉପଲଭ୍ଯା ଵଦସ୍ଵ ହ । କିଂ ତ୍ଵଯା ନ ଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ତୁମେ ଅନେକ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଧାରୀ, ସତ୍ୟ କହ; ଏହି ସଂସାରରେ ନାରୀମାନେ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଶୁଣିନାହଁ କି?
କିଂ ତୁ ତୁଭ୍ଯଂ ଗୁଣା ହ୍ଯେତେ ଦହନସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଦନଂ ପ୍ରତି । ନ କାରୁଣ୍ଯଂ ଦଯା ଵାପି ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଵା ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଦହନ କରିବାରେ ଏହି କି ତୁମର ଗୁଣ? ଏଠାରେ କୌଣସି କରୁଣା, ଦୟା କିମ୍ବା ମୃଦୁତା ନାହିଁ।
ଦଯାଂ କୁର୍ଵଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛାପି ଦହନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଷିତଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମପି କଷ୍ଟୋସି ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଚେତନଃ
ବିଦେଶୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଦହିଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ଦୟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ବିଦେଶୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଠୋର, ଅବଶ ଏବଂ ଅବିବେକୀ।
ଏତେ ଚୈଵ ଗୁଣାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦହନୋତ୍ସାଦନଂ ପ୍ରତି । ଆସାମପି ଦୁରାଚାର ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଂ ଵିନିପାତସେ
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଦହନ କରିବାରେ ଏହି କି ତୁମର ଗୁଣ? ଏହି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥାଏ, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ସେମାନେକୁ ନିମ୍ନ କରୁଛ?
ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ଘୃଣ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୁତାଶ ମଂଦଭାଗ୍ଯକ । ନିରାଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାର ବାଲାନ୍ଦହସି ନିର୍ଦଯ
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଖରାପ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଦାତା। ତୁମେ ଆଶାହୀନ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଶିଶୁମାନେକୁ ଜଳାଉଛ।
ଏଵଂ ପ୍ରଲପମାନାସ୍ତା ଜଲ୍ପମାନା ବହୁସ୍ଵରମ୍ । ଅନ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶଂତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ବାଲଶୋକେନ ମୋହିତାଃ
ଏଭଳି କହି କହି ସେମାନେ ଅନେକ ଧ୍ୱନିରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ରାଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶିଶୁ ଶୋକରେ ମନ ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ।
ଦହତେ ନିର୍ଦଯୋ ଵହ୍ନିଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵତ୍ । ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଜଲେ ଜ୍ଵାଲା କୂପେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ
ନିଷ୍ଠୁର ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସଦୃଶ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ପଦ୍ମପୋଖରୀର ପାଣି ଭିତରେ ଓ କୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳାଉଛି।
ଅସ୍ମାନ୍ସଂଦହ୍ଯ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କାଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯସି । ଏଵଂ ପ୍ରଲପତାଂ ତାସାଂ ଵହ୍ନିର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁମାନେକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ, ହେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ତୁମେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇବ? ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵୈଶ୍ଵାନର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵଵଶୋ ନୈଵ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିନାଶଂ ତୁ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅହମାଦେଶକର୍ତା ଵୈ ନାହଂ କର୍ତ୍ତାସ୍ମ୍ଯନୁଗ୍ରହମ୍
ୱୈଶ୍ୱାନର କହିଲେ: ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ଆଦେଶ ପାଳନ କରୁଛି, ଦୟା କରିବାର ଅଧିକାର ମୋର ନାହିଁ।
ଅତ୍ର କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚରାମି ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ତତୋ ବାଣୋ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀପିତମ୍
ଏଠାରେ ରାଗରେ ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଛି; ତାପରେ ବାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଜଳିଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଆସନସ୍ଥୋଽବ୍ରଵୀଦେଵମହଂ ଦେଵୈର୍ଵିନାଶିତଃ । ଅଲ୍ପସାରୈର୍ଦୁରାଚାରୈରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନିଵେଦିତଃ
ସେ ଆସନରେ ବସି ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଅପରାଧୀ ଓ ନିର୍ବଳମାନେ ମୋତେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି।'
ଅପରୀକ୍ଷ୍ଯ ହ୍ଯହଂ ଦଗ୍ଧଃ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ନାନ୍ଯଃ ଶତ୍ରୁସ୍ତୁ ମାଂ ହଂତୁଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯିତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମୁଁ ଯାଞ୍ଚ ବିନା ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି; ମହେଶ୍ୱର ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ଥିତଃ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ଲିଗଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗତଃ ସ ପୁରଦ୍ଵାରାତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ଉଠି, ତିନି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସହର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି, ନିଜେ ମିତ୍ରମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଗଲି।
ରତ୍ନାନି ସୁଵିଚିତ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନାନାଵିଧାସ୍ତଥା । ଗୃହୀତ୍ଵା ଶିରସା ଲିଂଗଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ନଗରମଂଡଲେ
ସେ ଅନେକ ରଙ୍ଗିନ ମଣିମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହିଳାମାନେକୁ ନେଇ, ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସହର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ।
ସ୍ତୁଵତେ ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶିଵମ୍ । ହର ତ୍ଵଯାହଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଯଦି ଵଧ୍ଯୋସି ଶଂକର
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ହେ ହର, ଯଦି ମୁଁ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି, ତେବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଧ୍ୟ ହେବ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ଅର୍ଚିତଂ ହି ମହାଦେଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ସଦା
ତୁମର କୃପାରେ, ହେ ମହାଦେବ, ମୋର ଲିଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ସଦା ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ।
ତ୍ଵଯା ଯଦ୍ଯପି ଵଧ୍ଯୋହଂ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ପ୍ରାପ୍ଯମେତନ୍ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦଗ୍ରହଣଂ ମମ
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ବଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତଥାପି ମୋର ଲିଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ; ଏହି ଦୟା ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ଧରିପାରିବି।
ଜନ୍ମଜନ୍ମ ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦନିରତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ତୋଟକଚ୍ଛଂଦସା ଦେଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତୁ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ହେଉ, ହେ ମହାଦେବ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଦରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ତୋଟକ ଛନ୍ଦରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଓଁଶିଵଶଂକରସର୍ଵକରାଯ ନମୋ ଭଵଭୀମମହେଶଶିଵାଯ ନମଃ । କୁସୁମାଯୁଧ ଦେହଵିନାଶକର ତ୍ରିପୁରାଂତକରାଂଧକ ଚୂର୍ଣକର
ଓଁ, ଶିବ, ଶଙ୍କର, ସବୁ କାମ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଭବ, ଭୀମ, ମହେଶ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କାମଦେବଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା, ଦେହ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ତ୍ରିପୁରାକୁ ସମାପ୍ତ କରୁଥିବା, ଅନ୍ଧକକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ପ୍ରମଦାପ୍ରିଯକାମଵିଭକ୍ତ ନମୋ ହି ନମଃ ସୁରସିଦ୍ଧଗଣୈର୍ନମିତଃ । ହଯଵାନରସିଂହଗଜେଂଦ୍ରମୁଖୈରତି ହ୍ରସ୍ଵସୁଦୀର୍ଘମୁଖୈଶ୍ଚ ଗଣୈଃ
ନାରୀମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ କାମର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଦେବତା, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୁହଁ ଥିବା ଘୋଡ଼ା, ବାନର, ସିଂହ, ହାତୀ ଓ ଅତି ଛୋଟ ଓ ଦୀର୍ଘ ମୁହଁ ଥିବା ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।