ଦଶଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ସମିଦ୍ଧୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ । ତତଃ ଶିଲାଃ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ଦିଶୋ ଦଶ ଵିଭାଗଶଃ
ଦଶ ଦିଗରେ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳିଉଠିଲା; ତାପରେ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗି ଝରିପଡ଼ିଲା।
ଶିଖାସହସ୍ରୈରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ହୁତାଶନୈଃ । ସର୍ଵଂ କିଂଶୁକସଂପ୍ରଖ୍ଯଂ ଜ୍ଵଲିତଂଦୃଶ୍ଯତେ ପୁରମ୍
ହଜାର ହଜାର ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳିଉଠିଲା; ସେହି ପୁରୀ ଦେଖିବାକୁ ମାନେ ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଗୃହାଦ୍ଗୃହାଂତରେ ନୈଵ ଗଂତୁଂ ଧୂମୈଶ୍ଚ ଶକ୍ଯତେ । ହରକୋପାନଲାଦଗ୍ଧଂ କ୍ରଂଦମାନଂ ସୁଦୁଃଖିତମ୍
ଧୂଆଁରେ ଘରରୁ ଘରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନ ଥିଲା; ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରେ ପୁରୀ ଜଳି ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ଦିକ୍ଷୁ ଦହ୍ଯତେ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ପ୍ରାସାଦଶିଖରାଗ୍ରାଣି ଵିଶୀର୍ଯଂତି ସହସ୍ରଶଃ
ଚାରିପଟେ ତ୍ରିପୁରା ନଗର ଜଳିଉଠିଲା ଓ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା; ତାହାର ରାଜମହଳର ଶିଖର ହଜାର ହଜାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରାଣି ଵିମାନାନ୍ଯପ୍ଯନେକଧା । ଗୃହାଣି ଚୈଵ ରମ୍ଯାଣି ଦହ୍ଯଂତେ ଦୀପ୍ତିଵହ୍ନିନା
ନାନା ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ବହୁତ ଶୁଭ୍ର ବିମାନ ଓ ରମ୍ୟ ଘରମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଉଠିଲେ।
ବାଧଂତେ ଦ୍ରୁମଖଂଡେଷୁ ଜନସ୍ଥାନେ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାଗାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତେ ଜ୍ଵଲଂତ୍ଯପି
ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଲୋକମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟ ଦାଗିଲା; ସମସ୍ତ ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠିଲା।
ସୀଦଂତି ଚାନଲସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ କ୍ରଂଦଂତି ଵିଵିଧୈ ସ୍ଵରୈଃ । ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେଂଽଗାରରାଶଯଃ
ଅଗ୍ନିର ଆଘାତରେ ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ଡୁବିଯାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅଙ୍ଗାର ରାଶି ଦେଖାଯାଉଛି।
ସ୍ତୁଵଂତି ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ମାଂ ପ୍ରଭୋ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ହୁତାଶନପ୍ରପୀଡିତାଃ
ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହୁଛନ୍ତି—'ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ପ୍ରଭୁ!' ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି।
ଦହ୍ଯଂତେ ଦାନଵାସ୍ତତ୍ର ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ । ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣା ନଲିନୀ ସହ ପଂକଜା
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଦାନବମାନେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି; ହଂସ ଓ କାଦମ୍ବ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି।
ଦହ୍ଯଂତେନଲଦଗ୍ଧାନି ପୁରୋଦ୍ଯାନାନି ଦୀର୍ଘିକାଃ । ଅମ୍ଲାନୈଃ ପଂକଜୈଶ୍ଛନ୍ନା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଯୋଜନୈଃ ଶତୈଃ
ନଳ ଦହିଯାଇଥିବା ଉଦ୍ୟାନ, ନଗର ବାଗିଚା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ପୋଖରୀମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅମ୍ଲାନ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଛାଡ଼ି ରହିଛି ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛି।
ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦାରତ୍ନଭୂଷିତାଃ । ପତଂତ୍ଯନଲନିର୍ଦଗ୍ଧା ନିସ୍ତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ
ସେଠାରେ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହଲମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇ ଝରିପଡ଼ୁଛି, ଜଳ ବିହୀନ ମେଘ ଭଳି।
ସହ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଗୋଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ ଵାଜିଷୁ । ନିର୍ଦଯୋ ଦହତେ ଵହ୍ନିର୍ହରକୋପେନ ପ୍ରେରିତଃ
ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଅଗ୍ନି ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହିଦେଉଛି।
ସପତ୍ନୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ତାଃ ସଂସୁପ୍ତା ବହଵୋ ଜନାଃ । ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯତେ ଗାଢଂ ଦହ୍ଯଂତେ ତ୍ରିପୁରାରିଣା
ଅନେକ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରହିଥିବା ସମୟରେ, ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଦୀପ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାହତାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଧରଣୀତଲେ
ତାପରେ, ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ନଗରରେ ଅପ୍ସରା ଭଳି ଶୋଭାମୟ ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
କାଚିଦ୍ବାଲା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତାଵଲି ଵିଭୂଷିତା । ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଶିଖାର୍ଦ୍ଦିତା
ଏଠାରେ ଜଣେ ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଥିବା, ମୁକ୍ତାମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଅପରୁପ ଶିଶୁକନ୍ୟା, ଧୂଆଁରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଜାଗିଉଠି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦହିଯାଉଛି।
ସୁତଂ ସଂଚିଂତ୍ଯମାନା ସା ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । କାଚିତ୍ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଭା ନୀଲରତ୍ନୈର୍ଵିଭୂଷିତା
ସେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଚିନ୍ତା କରି କରି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ, ନୀଳ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।
ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ଅନ୍ଯା ଗୃହୀତହସ୍ତା ତୁ ସଖୀ ଦହତି ବାଲକୈଃ
ସେ ଧୂଆଁରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ତାଙ୍କର ସଖୀର ହାତ ଧରି, ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅନେନ ଦିଵ୍ଯରୂପାନ୍ଯାଦୃଷ୍ଟା ମଦଵିମୋହିତା । ଶିରସା ପ୍ରାଂଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପଯତି ପାଵକମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ନାରୀ, ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।
ଯଦି ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵୈରଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵପକାରିଷୁ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମପରାଧ୍ଯଂତେ ଗୃହପଂଜରକୋକିଲାଃ
ଯଦି ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଗୃହରେ ବନ୍ଦି ରହୁଥିବା କୋଇଲି ଭଳି ନାରୀମାନେ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?
ପାପନିର୍ଦଯ ନିର୍ଲ୍ଲଜ୍ଜ କସ୍ତେ କୋପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି । ନ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ନ ତେ ଲଜ୍ଜା ନ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଵର୍ଜିତଃ
ହେ ପାପୀ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ? ତୁମେ କୌଣସି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖ ନାହାଁ।
ଅନେକରୂପଵର୍ଣାଢ୍ଯା ଉପଲଭ୍ଯା ଵଦସ୍ଵ ହ । କିଂ ତ୍ଵଯା ନ ଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ତୁମେ ଅନେକ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଧାରୀ, ସତ୍ୟ କହ; ଏହି ସଂସାରରେ ନାରୀମାନେ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଶୁଣିନାହଁ କି?
କିଂ ତୁ ତୁଭ୍ଯଂ ଗୁଣା ହ୍ଯେତେ ଦହନସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଦନଂ ପ୍ରତି । ନ କାରୁଣ୍ଯଂ ଦଯା ଵାପି ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଵା ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଦହନ କରିବାରେ ଏହି କି ତୁମର ଗୁଣ? ଏଠାରେ କୌଣସି କରୁଣା, ଦୟା କିମ୍ବା ମୃଦୁତା ନାହିଁ।
ଦଯାଂ କୁର୍ଵଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛାପି ଦହନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଷିତଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମପି କଷ୍ଟୋସି ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଚେତନଃ
ବିଦେଶୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଦହିଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ଦୟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ବିଦେଶୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଠୋର, ଅବଶ ଏବଂ ଅବିବେକୀ।
ଏତେ ଚୈଵ ଗୁଣାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦହନୋତ୍ସାଦନଂ ପ୍ରତି । ଆସାମପି ଦୁରାଚାର ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଂ ଵିନିପାତସେ
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଦହନ କରିବାରେ ଏହି କି ତୁମର ଗୁଣ? ଏହି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥାଏ, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ସେମାନେକୁ ନିମ୍ନ କରୁଛ?
ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ଘୃଣ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୁତାଶ ମଂଦଭାଗ୍ଯକ । ନିରାଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାର ବାଲାନ୍ଦହସି ନିର୍ଦଯ
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଖରାପ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଦାତା। ତୁମେ ଆଶାହୀନ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଶିଶୁମାନେକୁ ଜଳାଉଛ।
ଏଵଂ ପ୍ରଲପମାନାସ୍ତା ଜଲ୍ପମାନା ବହୁସ୍ଵରମ୍ । ଅନ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶଂତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ବାଲଶୋକେନ ମୋହିତାଃ
ଏଭଳି କହି କହି ସେମାନେ ଅନେକ ଧ୍ୱନିରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ରାଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶିଶୁ ଶୋକରେ ମନ ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ।
ଦହତେ ନିର୍ଦଯୋ ଵହ୍ନିଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵତ୍ । ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଜଲେ ଜ୍ଵାଲା କୂପେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ
ନିଷ୍ଠୁର ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସଦୃଶ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ପଦ୍ମପୋଖରୀର ପାଣି ଭିତରେ ଓ କୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳାଉଛି।
ଅସ୍ମାନ୍ସଂଦହ୍ଯ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କାଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯସି । ଏଵଂ ପ୍ରଲପତାଂ ତାସାଂ ଵହ୍ନିର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁମାନେକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ, ହେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ତୁମେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇବ? ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵୈଶ୍ଵାନର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵଵଶୋ ନୈଵ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିନାଶଂ ତୁ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅହମାଦେଶକର୍ତା ଵୈ ନାହଂ କର୍ତ୍ତାସ୍ମ୍ଯନୁଗ୍ରହମ୍
ୱୈଶ୍ୱାନର କହିଲେ: ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ଆଦେଶ ପାଳନ କରୁଛି, ଦୟା କରିବାର ଅଧିକାର ମୋର ନାହିଁ।
ଅତ୍ର କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚରାମି ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ତତୋ ବାଣୋ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀପିତମ୍
ଏଠାରେ ରାଗରେ ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଛି; ତାପରେ ବାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଜଳିଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।