ସୋତିଷ୍ଠତ୍ସ୍ଥାଣୁଭୂତୋ ହି ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍ । ଯଦା ତ୍ରୀଣି ସମେତାନି ଅଂତରିକ୍ଷଚରାଣି ଚ
ସେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅଚଳ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ଯେତେବେଳେ ତିନିଟି ଆକାଶ ନଗର ଏକଠା ହେଲା,
ତ୍ରିପୁରାଣି ତ୍ରିଶଲ୍ଯେନ ତଦା ତାନି ବିଭେଦ ସଃ । ଶରଃ ପ୍ରଚୋଦିତସ୍ତତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ ତ୍ରିପୁରଂ ପ୍ରତି
ସେତେବେଳେ ସେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ତିନିମୁହାଁ ବାଣରେ ଭେଦିଦେଲେ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ବାଣ ତିନିଟି ନଗରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଯାଇଲା।
ଭ୍ରଷ୍ଟତେଜା ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଜାତା ବଲଂ ତେଷାଂ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ । ଉତ୍ପାତାଶ୍ଚ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ସହସ୍ରଶଃ
ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଗଲା, ମହିଳାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ ଓ ଶକ୍ତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ସେହି ନଗରରେ ହଜାର ହଜାର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା।
ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ କାଲରୂପୋଭଵତ୍ତଦା । ଅଟ୍ଟହାସଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ରୂପାଃ କାଷ୍ଠମଯାସ୍ତଥା
ତିନିଟି ନଗର ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ସେ କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଭୟଙ୍କର ହସ ହସିଲେ, କାଠର ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲେ।
ନିମେଷୋନ୍ମେଷଣଂ ଚୈଵ କୁର୍ଵଂତି ଚିତ୍ରକର୍ମଣା । ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ଚାତ୍ମାନଂ ରକ୍ତାଂବରଵିଭୂଷିତମ୍
ସେମାନେ ଚକୁ ମିଚି ଖୋଲି ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରୁଥିଲେ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଲାଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଶୁଭିତ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ତେ ଚୈଵଂ ଵିପରୀତାନି ଯାନି ତୁ । ଏତାନ୍ପଶ୍ଯତି ଉତ୍ପାତାଂସ୍ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ତୁ ଯେ ଜନାଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ଏପରି ବିପରୀତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିଲେ।
ତେଷାଂ ବଲଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ହରକ୍ରୋଧେନ ନାଶିତମ୍ । ସଂଵର୍ତକୋ ନାମ ଵାଯୁର୍ଯୁଗାଂତପ୍ରତିମୋ ମହାନ୍
ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲା; ଯୁଗ ସମାପ୍ତି ସମାନ ବଡ଼ ବାତାସ 'ସଂବର୍ତ୍ତକ' ଉଠିଲା।
ସମୀରିତୋନଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତମାଂଗେଷୁ ବାଧତେ । ଜ୍ଵଲଂତି ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଶିଖରାଣି ଚ
ସେଇ ବାତାସରେ ଅଗ୍ନିର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖା ଉପର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦାଗିଲା; ଗଛମାନେ ଜଳିଉଠିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା।
ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତଂ ହାହାକାରମଚେତନମ୍ । ଭଗ୍ନୋଦ୍ଯାନାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ଚ
ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବୁଝ ହୋଇଗଲା, ଚାରିପଟେ ହାହାକାର ହେଲା; ସମସ୍ତ ବଗିଚା ତୁରନ୍ତ ଜଳିଉଠିଲା।
ତେନୈଵ ଦୀପିତଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଵଲତେ ଵିଶିଖୈଃ ଶିଖୈଃ । ଦ୍ରୁମା ଆରାମଗଂଡାନି ଗୃହାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଜଳିଉଠିଲା; ଗଛ, ଆରାମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଘର ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ହେଲା।
ଦଶଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ସମିଦ୍ଧୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ । ତତଃ ଶିଲାଃ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ଦିଶୋ ଦଶ ଵିଭାଗଶଃ
ଦଶ ଦିଗରେ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳିଉଠିଲା; ତାପରେ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗି ଝରିପଡ଼ିଲା।
ଶିଖାସହସ୍ରୈରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ହୁତାଶନୈଃ । ସର୍ଵଂ କିଂଶୁକସଂପ୍ରଖ୍ଯଂ ଜ୍ଵଲିତଂଦୃଶ୍ଯତେ ପୁରମ୍
ହଜାର ହଜାର ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳିଉଠିଲା; ସେହି ପୁରୀ ଦେଖିବାକୁ ମାନେ ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଗୃହାଦ୍ଗୃହାଂତରେ ନୈଵ ଗଂତୁଂ ଧୂମୈଶ୍ଚ ଶକ୍ଯତେ । ହରକୋପାନଲାଦଗ୍ଧଂ କ୍ରଂଦମାନଂ ସୁଦୁଃଖିତମ୍
ଧୂଆଁରେ ଘରରୁ ଘରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନ ଥିଲା; ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରେ ପୁରୀ ଜଳି ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ଦିକ୍ଷୁ ଦହ୍ଯତେ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ପ୍ରାସାଦଶିଖରାଗ୍ରାଣି ଵିଶୀର୍ଯଂତି ସହସ୍ରଶଃ
ଚାରିପଟେ ତ୍ରିପୁରା ନଗର ଜଳିଉଠିଲା ଓ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା; ତାହାର ରାଜମହଳର ଶିଖର ହଜାର ହଜାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରାଣି ଵିମାନାନ୍ଯପ୍ଯନେକଧା । ଗୃହାଣି ଚୈଵ ରମ୍ଯାଣି ଦହ୍ଯଂତେ ଦୀପ୍ତିଵହ୍ନିନା
ନାନା ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ବହୁତ ଶୁଭ୍ର ବିମାନ ଓ ରମ୍ୟ ଘରମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଉଠିଲେ।
ବାଧଂତେ ଦ୍ରୁମଖଂଡେଷୁ ଜନସ୍ଥାନେ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାଗାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତେ ଜ୍ଵଲଂତ୍ଯପି
ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଲୋକମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟ ଦାଗିଲା; ସମସ୍ତ ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠିଲା।
ସୀଦଂତି ଚାନଲସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ କ୍ରଂଦଂତି ଵିଵିଧୈ ସ୍ଵରୈଃ । ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେଂଽଗାରରାଶଯଃ
ଅଗ୍ନିର ଆଘାତରେ ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ଡୁବିଯାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅଙ୍ଗାର ରାଶି ଦେଖାଯାଉଛି।
ସ୍ତୁଵଂତି ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ମାଂ ପ୍ରଭୋ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ହୁତାଶନପ୍ରପୀଡିତାଃ
ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହୁଛନ୍ତି—'ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ପ୍ରଭୁ!' ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି।
ଦହ୍ଯଂତେ ଦାନଵାସ୍ତତ୍ର ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ । ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣା ନଲିନୀ ସହ ପଂକଜା
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଦାନବମାନେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି; ହଂସ ଓ କାଦମ୍ବ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି।
ଦହ୍ଯଂତେନଲଦଗ୍ଧାନି ପୁରୋଦ୍ଯାନାନି ଦୀର୍ଘିକାଃ । ଅମ୍ଲାନୈଃ ପଂକଜୈଶ୍ଛନ୍ନା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଯୋଜନୈଃ ଶତୈଃ
ନଳ ଦହିଯାଇଥିବା ଉଦ୍ୟାନ, ନଗର ବାଗିଚା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ପୋଖରୀମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅମ୍ଲାନ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଛାଡ଼ି ରହିଛି ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛି।
ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦାରତ୍ନଭୂଷିତାଃ । ପତଂତ୍ଯନଲନିର୍ଦଗ୍ଧା ନିସ୍ତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ
ସେଠାରେ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହଲମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇ ଝରିପଡ଼ୁଛି, ଜଳ ବିହୀନ ମେଘ ଭଳି।
ସହ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଗୋଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ ଵାଜିଷୁ । ନିର୍ଦଯୋ ଦହତେ ଵହ୍ନିର୍ହରକୋପେନ ପ୍ରେରିତଃ
ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଅଗ୍ନି ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହିଦେଉଛି।
ସପତ୍ନୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ତାଃ ସଂସୁପ୍ତା ବହଵୋ ଜନାଃ । ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯତେ ଗାଢଂ ଦହ୍ଯଂତେ ତ୍ରିପୁରାରିଣା
ଅନେକ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରହିଥିବା ସମୟରେ, ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଦୀପ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାହତାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଧରଣୀତଲେ
ତାପରେ, ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ନଗରରେ ଅପ୍ସରା ଭଳି ଶୋଭାମୟ ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
କାଚିଦ୍ବାଲା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତାଵଲି ଵିଭୂଷିତା । ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଶିଖାର୍ଦ୍ଦିତା
ଏଠାରେ ଜଣେ ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଥିବା, ମୁକ୍ତାମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଅପରୁପ ଶିଶୁକନ୍ୟା, ଧୂଆଁରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଜାଗିଉଠି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦହିଯାଉଛି।
ସୁତଂ ସଂଚିଂତ୍ଯମାନା ସା ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । କାଚିତ୍ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଭା ନୀଲରତ୍ନୈର୍ଵିଭୂଷିତା
ସେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଚିନ୍ତା କରି କରି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ, ନୀଳ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।
ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ଅନ୍ଯା ଗୃହୀତହସ୍ତା ତୁ ସଖୀ ଦହତି ବାଲକୈଃ
ସେ ଧୂଆଁରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ତାଙ୍କର ସଖୀର ହାତ ଧରି, ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅନେନ ଦିଵ୍ଯରୂପାନ୍ଯାଦୃଷ୍ଟା ମଦଵିମୋହିତା । ଶିରସା ପ୍ରାଂଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପଯତି ପାଵକମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ନାରୀ, ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।
ଯଦି ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵୈରଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵପକାରିଷୁ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମପରାଧ୍ଯଂତେ ଗୃହପଂଜରକୋକିଲାଃ
ଯଦି ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଗୃହରେ ବନ୍ଦି ରହୁଥିବା କୋଇଲି ଭଳି ନାରୀମାନେ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?
ପାପନିର୍ଦଯ ନିର୍ଲ୍ଲଜ୍ଜ କସ୍ତେ କୋପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି । ନ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ନ ତେ ଲଜ୍ଜା ନ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଵର୍ଜିତଃ
ହେ ପାପୀ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ? ତୁମେ କୌଣସି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖ ନାହାଁ।