ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଗଚ୍ଛ ନାରଦ ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ବାଣସ୍ଯ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛାଥ ତତ୍କୁରୁ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନିଟି ପୁର ଅଛି। ବାଣ ଦାନବରାଜ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ସେ କାମ କର।
ଭର୍ତାରୋ ଦେଵତାଭାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ତାସାଂ ଵୈ ତେଜସା ଵିପ୍ର ଭ୍ରମତେ ତ୍ରିପୁରଂ ଦିଵି
ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଅଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନଙ୍କର ତେଜରେ ତ୍ରିପୁର ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛି।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ମଂତ୍ରମନ୍ଯଂ ପ୍ରଚୋଦଯ । ଦେଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରେରିତ କର। ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହୃଦଯନାଶାଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତଂ ପୁରଂ ପ୍ରତି । ଶୋଭତେ ତତ୍ପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତମ୍
ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ସେଇ ପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ପୁର ଦେଖିଲେ।
ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଯତମ୍ । ତତଃ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ରୈଵ ବାଣଂ ତୁ ବଲଦର୍ପିତମ୍
ସେଇ ପୁର ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବା ଥିଲା। ସେଠାରେ ବଳର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ବାଣକୁ ଦେଖିଲେ।
ମାଲାକୁଂଡଲକେଯୂରୈର୍ମୁକୁଟେନ ଵିରାଜିତମ୍ । ହାରରତ୍ନୈଶ୍ଚ ସଂଛନ୍ନଂ ଚଂଦ୍ରକାଂତିଵିଭୂଷିତମ୍
ମାଳା, କୁଣ୍ଡଳ, କେୟୂର ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ, ହାର ଓ ମଣିମାଳାରେ ଢାକା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଭୂଷିତ।
ଲଲନାସ୍ତସ୍ଯ ରତ୍ନାଢ୍ଯାଃ ନରାଃ କନକମଂଡିତାଃ । ଉତ୍ଥିତୋ ନାରଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ଅନେକ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶ୍ରୀମତୀ ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜ ଉଠିଲେ।
ବାଣ ଉଵାଚ-। ସ ଦେଵର୍ଷିଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରତି ସଂପ୍ରତି । ଅର୍ଘଂ ପାଦ୍ଯଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ବାଣ କହିଲେ: ଦେବ ଋଷି ନିଜେ ଏବେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯଥାଯଥିକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଉ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚିରାତ୍ସମାଗତୋ ଵିପ୍ର ସ୍ଥୀଯତାମିଦମାସନମ୍ । ଏଵଂ ସଂଭାଵଯିତ୍ଵା ତୁ ନାରଦଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବହୁଦିନ ପରେ ଆସିଛ, ଏହି ଆସନ ତିଆରି କରାଯାଉ। ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହାଦେଵୀ ଅନୌପମ୍ଯା ତୁ ନାମତଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମହାଦେବୀ, ନାମ ଥିଲା ଅନୌପମ୍ୟା।
ଅନୌପମ୍ଯୋଵାଚ-। ଭଗଵନ୍ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଯଂତି କେନ ଵୈ । ଵ୍ରତେନ ନିଯମେନାପି ଦାନେନ ତପସାଥଵା
ଅନୌପମ୍ୟା କହିଲେ: ଭଗବନ୍ତ, ଏହି ମାନବ ଲୋକରେ ଦେବତାମାନେ କେଉଁପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି? ବ୍ରତ, ନିୟମ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କି?
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତିଲଧେନୁଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵେଦପାରଗେ । ସସାଗରା ନଵଦ୍ଵୀପା ଦତ୍ତା ଭଵତି ମେଦିନୀ
ନାରଦ କହିଲେ: ଯିଏ ବେଦ ଶିଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିଳ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ନବଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ।
ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶୈର୍ଵିମାନୈଃ ସର୍ଵକାମିକୈଃ । ମୋଦତେ ଚାକ୍ଷଯଂ କାଲଂ ସୁଚିରଂ କୃତଶାସନଃ
ସେ ଲୋକେ ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥମହଳରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଆମ୍ରାତକକପିତ୍ଥାନି କଦଲୀଵନମେଵ ଚ । କଦଂବ ଚଂପକାଶୋକା ଅନେକ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମାଃ
ସେଠାରେ ଆମ୍ବ, ବେଲ, କଦଳୀ ଉଦ୍ୟାନ, କଦମ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ରହିଛି।
ଅଷ୍ଟମୀ ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ତଥା ଉଭେ । ସଂକ୍ରାଂତିର୍ଵିଷୁଵଂ ଚୈଵ ଦିନଚ୍ଛିଦ୍ରମୁଖଂ ତଥା
ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଥୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଦୁଇଟି ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ ଓ ଦିନ ଆରମ୍ଭ ସମୟ—
ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ଉପଵାସଂତି ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ତାସାଂ ତୁ ଧର୍ମ୍ମଯୁକ୍ତାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦିନ ପୁଣ୍ୟମୟ। ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଉପବାସ କରନ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।
କଲିକାଲାତ୍ତୁ ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଉପଵାସରତା ନାର୍ଯୋ ନୋପସର୍ପଂତି ତାପସାଃ
ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଉପବାସରେ ଲିନ୍ନ, ସେମାନେ କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଦୂରେ। ସେମାନଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ନିକଟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ଯଥେଷ୍ଟଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ କର। ନାରଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦାନଂ ଗୃହ୍ଣ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ସୁଵର୍ଣମଣିରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କରନ୍ତୁ ଓ ଆପଣ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେଠିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ନିଅନ୍ତୁ।
ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୀଯେତାଂ ହରିଶଂକରୌ
ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବି, ଏହା ସହିତ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ଆଉ ଅଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେବି। ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯସ୍ମୈ ଦୀଯତାଂ ଭଦ୍ରେ କ୍ଷୀଣଵୃତିଶ୍ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵଯଂ ତୁ ଶୀଲସଂପନ୍ନା ଭକ୍ତିସ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ ମଯା
ନାରଦ କହିଲେ: ଏହି ଦାନ ଆଉ ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ, ମୋ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଆମେ ଶିଳ ଓ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଛୁ।
ଏଵଂ ତାସାଂ ମନୋ ହୃତ୍ଵା ସର୍ଵାସାମୁପଦିଶ୍ଯ ଵା । ଜଗାମ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵକୀଯଂ ସ୍ଥାନକଂ ପୁନଃ
ଏପରିଭାବେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ଜିତି ଓ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଣି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅତ୍ରାକୃଷ୍ଟମନାସ୍ତାସ୍ତୁ ଅନ୍ଯତ୍ରଗତମାନସାଃ । ପୁରି ଛିଦ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ବାଣସ୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ
କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମନ ସେଠାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ, ଅନ୍ୟତ୍ର ଚିନ୍ତା ଚାଲିଗଲା। ମହାତ୍ମା ବାଣଙ୍କର ସହରରେ ଏକ ଦୁର୍ବଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି କୌଂତେଯ ତନ୍ନିବୋଧ ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରୁଦ୍ରୋ ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଶୁଣ ଓ ବୁଝ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ ବସିଥିଲେ।
ନାମ୍ନା ହରେଶ୍ଵରଂ ସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ମହାଦେଵଶ୍ଚିଂତଯଂସ୍ତ୍ରୈପୁରଂ ଵଧମ୍
ସେଠାରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ହରେଶ୍ୱର' ବୋଲି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁର ନାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଗାଂ(ଗା?)ଡୀଵଂ ମଂଦରଂ କୃତ୍ଵା ଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାସୁକିମ୍ । ସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଶାଖଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ କୃତ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମମ୍
ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଧନୁଷ୍ୟ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଧନୁଷ୍ୟର ତାର, ବାସୁକିକୁ ରସ୍ସି, ବୈଶାଖକୁ ସ୍ଥାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଣ କରିଥିଲେ।
ଅଗ୍ରେ ଚାଗ୍ନିଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ମୁଖେ ଵାଯୁଃ ସମର୍ପିତଃ । ହଯାଶ୍ଚ ଚତୁରୋ ଵେଦାଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ସେ ଧନୁଷ୍ୟର ଆଗରେ ଅଗ୍ନି, ମୁଖରେ ବାୟୁ ଓ ଚାରିଟି ବେଦକୁ ଘୋଡ଼ା କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟ ରଥ ତିଆରି ହେଲା।
ଚକ୍ରଗୌ ଚାଶ୍ଵିନୌ ଦେଵାଵକ୍ଷଂ ଚକ୍ରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯମିଂଦ୍ରଶ୍ଚ ଚାପାଂତେ ବାଣେ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ସ୍ଥିତଃ
ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଚକ୍ର, ଚକ୍ରଧାରୀ ନିଜେ ଅକ୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୁଷ୍ୟର ଶେଷ ଓ ବୈଶ୍ରବଣ ବାଣରେ ଥିଲେ।
ଯମସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ଵାମେ କାଲସ୍ତୁ ଦାରୁଣଃ । ଚକ୍ରାଣାମାରକେ ନ୍ଯସ୍ତା ଗଂଧର୍ଵା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଯମ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଓ କାଳ ବାମ ହାତରେ ଦାନ୍ତ ଦେଇ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦଉଁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚକ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବସିଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତୀ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ତୁ ସାରଥିଃ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ପ୍ରଜାପତି ରଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାଳକ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ରଥ ଚଳାଉଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମିଶ୍ରଣରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ତିଆରି କଲେ।