ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵାଗତଂ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ । କିଂ ଦୁଃଖଂ କୋଽନୁସଂତାପଃ କୁତୋ ଵା ଭଯମାଗତମ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମେ କେମିତି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେଉଁ ଦୁଃଖ, କେଉଁ ଦୁଃଖଭାବ କିମ୍ବା କେଉଁଠୁ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି?'
କଥଯଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରେଣାକଥଯନ୍ନମିତଵ୍ରତାଃ
'ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, ସବୁ କଥା କହ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।' ଏପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେମାନେ କଥା କହିଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଅପି ଘୋରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦାନଵୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ବାଣୋ ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଶୁଣ, ବାଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ଦାନବ, ଯାହାର ଶକ୍ତିର ଅତିରିକ୍ତ ଗର୍ବ ଅଛି, ସେଇ କି ତିନିଟି ପୁରର ମାଲିକ ତ୍ରିପୁର ପୁରର ଅଧିପତି?
ଗଗନେ ତୁ ଵସଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଭ୍ରମତେ ତସ୍ଯ ତେଜସା । ତସ୍ମାଦ୍ଭୀତା ଵିରୂପାକ୍ଷ ତ୍ଵାମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଆକାଶରେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉଡ଼ୁଛି ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁଛି। ଏହି କାରଣରେ, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ।
ତ୍ରାଯସ୍ଵ ମହତୋ ଦୁଃଖାଦ୍ଦେଵତ୍ଵଂ ହି ପରା ଗତିଃ । ଏଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ଦେଵେଶ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର, କାରଣ ଦେବତ୍ୱ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି। ହେ ଦେବତାଙ୍କ ଠାକୁର, ଏଭଳି କୃପା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯେନ ଦେଵାଃ ସୁପ୍ରସନ୍ନାଃ ସୁଖମେଧଂତି ଶଂକର । ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାଯାଂତି ତତ୍ପ୍ରଭୋ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ହେ ଶଙ୍କର, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେହି କାମ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।
ଦେଵ ଉଵାଚ-। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ମା ଵିଷାଦଂ କରିଷ୍ଯଥ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ କୁର୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ସୁଖାଵହମ୍
ଦେବତା କହିଲେ: ଏହି ସବୁ କାମ ମୁଁ କରିଦେବି, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଅତି ଶୀଘ୍ର ଆମେ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବି।
ଆଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ । ଚିଂତଯାମାସ ସର୍ଵେଶସ୍ତଦ୍ଵଧଂ ପ୍ରତି ପାଂଡଵ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ନର୍ମଦା ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ତାହାଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
କଥଂ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ହଂତଵ୍ଯସ୍ତ୍ରିପୁରୋ ମଯା । ଏଵଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ନାରଦଂ ସ୍ମରତେ ତଦା । ସ୍ମରଣାଦେଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନାରଦଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ କିପରି, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାରେ ତ୍ରିପୁରକୁ ବଧ କରିବି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ୍ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତେ ନାରଦ ଆସି ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାଦେଵ କିମର୍ଥଂ ସଂସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯହମ୍ । କିଂ କାର୍ଯଂ ତୁ ମଯା ଦେଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ: ମହାଦେବ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। କେଉଁ କାରଣରେ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି? ମୋତେ କଣ କାମ କରିବାକୁ ହେବ, ଦେବତା, ମୋତେ କୁହ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଗଚ୍ଛ ନାରଦ ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ବାଣସ୍ଯ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛାଥ ତତ୍କୁରୁ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନିଟି ପୁର ଅଛି। ବାଣ ଦାନବରାଜ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ସେ କାମ କର।
ଭର୍ତାରୋ ଦେଵତାଭାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ତାସାଂ ଵୈ ତେଜସା ଵିପ୍ର ଭ୍ରମତେ ତ୍ରିପୁରଂ ଦିଵି
ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଅଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନଙ୍କର ତେଜରେ ତ୍ରିପୁର ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛି।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ମଂତ୍ରମନ୍ଯଂ ପ୍ରଚୋଦଯ । ଦେଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରେରିତ କର। ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହୃଦଯନାଶାଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତଂ ପୁରଂ ପ୍ରତି । ଶୋଭତେ ତତ୍ପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତମ୍
ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ସେଇ ପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ପୁର ଦେଖିଲେ।
ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଯତମ୍ । ତତଃ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ରୈଵ ବାଣଂ ତୁ ବଲଦର୍ପିତମ୍
ସେଇ ପୁର ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବା ଥିଲା। ସେଠାରେ ବଳର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ବାଣକୁ ଦେଖିଲେ।
ମାଲାକୁଂଡଲକେଯୂରୈର୍ମୁକୁଟେନ ଵିରାଜିତମ୍ । ହାରରତ୍ନୈଶ୍ଚ ସଂଛନ୍ନଂ ଚଂଦ୍ରକାଂତିଵିଭୂଷିତମ୍
ମାଳା, କୁଣ୍ଡଳ, କେୟୂର ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ, ହାର ଓ ମଣିମାଳାରେ ଢାକା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଭୂଷିତ।
ଲଲନାସ୍ତସ୍ଯ ରତ୍ନାଢ୍ଯାଃ ନରାଃ କନକମଂଡିତାଃ । ଉତ୍ଥିତୋ ନାରଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ଅନେକ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶ୍ରୀମତୀ ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜ ଉଠିଲେ।
ବାଣ ଉଵାଚ-। ସ ଦେଵର୍ଷିଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରତି ସଂପ୍ରତି । ଅର୍ଘଂ ପାଦ୍ଯଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ବାଣ କହିଲେ: ଦେବ ଋଷି ନିଜେ ଏବେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯଥାଯଥିକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଉ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚିରାତ୍ସମାଗତୋ ଵିପ୍ର ସ୍ଥୀଯତାମିଦମାସନମ୍ । ଏଵଂ ସଂଭାଵଯିତ୍ଵା ତୁ ନାରଦଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବହୁଦିନ ପରେ ଆସିଛ, ଏହି ଆସନ ତିଆରି କରାଯାଉ। ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହାଦେଵୀ ଅନୌପମ୍ଯା ତୁ ନାମତଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମହାଦେବୀ, ନାମ ଥିଲା ଅନୌପମ୍ୟା।
ଅନୌପମ୍ଯୋଵାଚ-। ଭଗଵନ୍ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଯଂତି କେନ ଵୈ । ଵ୍ରତେନ ନିଯମେନାପି ଦାନେନ ତପସାଥଵା
ଅନୌପମ୍ୟା କହିଲେ: ଭଗବନ୍ତ, ଏହି ମାନବ ଲୋକରେ ଦେବତାମାନେ କେଉଁପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି? ବ୍ରତ, ନିୟମ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କି?
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତିଲଧେନୁଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵେଦପାରଗେ । ସସାଗରା ନଵଦ୍ଵୀପା ଦତ୍ତା ଭଵତି ମେଦିନୀ
ନାରଦ କହିଲେ: ଯିଏ ବେଦ ଶିଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିଳ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ନବଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ।
ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶୈର୍ଵିମାନୈଃ ସର୍ଵକାମିକୈଃ । ମୋଦତେ ଚାକ୍ଷଯଂ କାଲଂ ସୁଚିରଂ କୃତଶାସନଃ
ସେ ଲୋକେ ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥମହଳରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଆମ୍ରାତକକପିତ୍ଥାନି କଦଲୀଵନମେଵ ଚ । କଦଂବ ଚଂପକାଶୋକା ଅନେକ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମାଃ
ସେଠାରେ ଆମ୍ବ, ବେଲ, କଦଳୀ ଉଦ୍ୟାନ, କଦମ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ରହିଛି।
ଅଷ୍ଟମୀ ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ତଥା ଉଭେ । ସଂକ୍ରାଂତିର୍ଵିଷୁଵଂ ଚୈଵ ଦିନଚ୍ଛିଦ୍ରମୁଖଂ ତଥା
ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଥୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଦୁଇଟି ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ ଓ ଦିନ ଆରମ୍ଭ ସମୟ—
ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ଉପଵାସଂତି ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ତାସାଂ ତୁ ଧର୍ମ୍ମଯୁକ୍ତାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦିନ ପୁଣ୍ୟମୟ। ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଉପବାସ କରନ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।
କଲିକାଲାତ୍ତୁ ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଉପଵାସରତା ନାର୍ଯୋ ନୋପସର୍ପଂତି ତାପସାଃ
ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଉପବାସରେ ଲିନ୍ନ, ସେମାନେ କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଦୂରେ। ସେମାନଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ନିକଟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ଯଥେଷ୍ଟଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ କର। ନାରଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦାନଂ ଗୃହ୍ଣ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ସୁଵର୍ଣମଣିରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କରନ୍ତୁ ଓ ଆପଣ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେଠିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ନିଅନ୍ତୁ।
ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୀଯେତାଂ ହରିଶଂକରୌ
ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବି, ଏହା ସହିତ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ଆଉ ଅଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେବି। ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ।