ଜନେଶ୍ଵରେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପିଂଡଂ ଦତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଜନେଶ୍ୱରରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମଂତାତ୍ତୁ ରୁଦ୍ରକୋଟିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ସ୍ନାନଂ ଯଃ କୁରୁତେ ତତ୍ର ଗଂଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପନମ୍
ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାଖରେ ରୁଦ୍ରକୋଟି ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଏ—
ପ୍ରୀତା ତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ସର୍ଵା ରୁଦ୍ରକୋଟିର୍ନ ସଂଶଯଃ । ପର୍ଵତେ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯାଂତେ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରକୋଟି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପାହାଡ଼ର ପଶ୍ଚିମ ସୀମାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ପିତୃକାର୍ଯଂ ତୁ କୁର୍ଵୀତ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତିଲୋଦକେନ ତତ୍ରୈଵ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃଦେଵତାଃ । ଆସପ୍ତମଂ କୁଲଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ପାଂଡଵ
ସେଠାରେ ତିଳ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଜଣେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣୋ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଵାରିତଃ
ସେ ଲୋକଟି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅପସରାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେଙ୍କ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ପାଇଥାଏ।
ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜାଯତେ ଵିପୁଲେ କୁଲେ
ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡିଲେ ପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଵାନ୍ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଶ୍ଚୈଵ ଜାଯତେ । ପୁନଃ ସ୍ମରତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗମନଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵତେ
ସେ ଧନୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମିକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ପୁଣି ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେଠାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରେ।
ତାରଯିତ୍ଵା କୁଲଶତଂ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଶ୍ରୂଯତେ ସରିଦୁତ୍ତମା
ସେ ଶତଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିସ୍ତାରେଣ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯୋଜନଦ୍ଵଯମଂତରମ୍ । ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏଠାରେ ସାଠି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ସାଠି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମଂତାତ୍ତୁ ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯମରକଂଟକେ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଅମରକାଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାଖରେ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ପବିତ୍ର, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥାଏ, ସେ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵହିଂସାନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵସମାଚାରଃ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାନ୍ପରିଵ୍ରଜେତ୍
ସମସ୍ତ ହିଂସାକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଏପରି ସମସ୍ତ ଆଚରଣ ରଖି, ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ରାଜନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ହି ମେ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦେତ ପାଂଡଵ
ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ଠାରୁ ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣେ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଚାରିତେ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ
ଅପସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିବା, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ,
କ୍ରୀଡତେ ଦେଵଲୋକେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ସହ ମୋଦତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦେବଲୋକରେ ଖେଳେ ଓ ଆନନ୍ଦ କରେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡିଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ନର୍ମଦା ତୁ ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠା ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯତମା ତ୍ରିଷୁ । ମୁନିଭିସ୍ତୁ ମହାଭାଗୈର୍ଵିଭକ୍ତା ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଭିଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ନର୍ମଦା ନଦୀ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର। ଏହି ନଦୀକୁ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ଆଶା କରି ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତମାତ୍ରାଣି ପ୍ରଵିଭକ୍ତାନି ପାଂଡଵ । ତେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞୋପବୀତର ସଂଖ୍ୟା ପରି, ହେ ପାଣ୍ଡବ। ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜଲେଶ୍ଵରଂ ଚ ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଂ କଥଯତଃ ଶୃଣୁ ପାଂଡଵନଂଦନ
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ଜଳେଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହୁଛି, ହେ ପାଣ୍ଡବନନ୍ଦନ, ଶୁଣ।
ପୁରା ମୁନିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସ୍ତୁଵଂତି ତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ, ସେ ମହାତ୍ମା ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ସ୍ତୁଵମାନାସ୍ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵିଜ୍ଞାପଯଂତି ଦେଵେଶଂ ସେଂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାନ୍ଵିରୂପାକ୍ଷ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ନଃ ପ୍ରଭୋ
ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କଲେ— 'ହେ ତ୍ରିନୟନ, ଆମେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵାଗତଂ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ । କିଂ ଦୁଃଖଂ କୋଽନୁସଂତାପଃ କୁତୋ ଵା ଭଯମାଗତମ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମେ କେମିତି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେଉଁ ଦୁଃଖ, କେଉଁ ଦୁଃଖଭାବ କିମ୍ବା କେଉଁଠୁ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି?'
କଥଯଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରେଣାକଥଯନ୍ନମିତଵ୍ରତାଃ
'ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, ସବୁ କଥା କହ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।' ଏପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେମାନେ କଥା କହିଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଅପି ଘୋରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦାନଵୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ବାଣୋ ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଶୁଣ, ବାଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ଦାନବ, ଯାହାର ଶକ୍ତିର ଅତିରିକ୍ତ ଗର୍ବ ଅଛି, ସେଇ କି ତିନିଟି ପୁରର ମାଲିକ ତ୍ରିପୁର ପୁରର ଅଧିପତି?
ଗଗନେ ତୁ ଵସଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଭ୍ରମତେ ତସ୍ଯ ତେଜସା । ତସ୍ମାଦ୍ଭୀତା ଵିରୂପାକ୍ଷ ତ୍ଵାମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଆକାଶରେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉଡ଼ୁଛି ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁଛି। ଏହି କାରଣରେ, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ।
ତ୍ରାଯସ୍ଵ ମହତୋ ଦୁଃଖାଦ୍ଦେଵତ୍ଵଂ ହି ପରା ଗତିଃ । ଏଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ଦେଵେଶ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର, କାରଣ ଦେବତ୍ୱ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି। ହେ ଦେବତାଙ୍କ ଠାକୁର, ଏଭଳି କୃପା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯେନ ଦେଵାଃ ସୁପ୍ରସନ୍ନାଃ ସୁଖମେଧଂତି ଶଂକର । ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାଯାଂତି ତତ୍ପ୍ରଭୋ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ହେ ଶଙ୍କର, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେହି କାମ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।
ଦେଵ ଉଵାଚ-। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ମା ଵିଷାଦଂ କରିଷ୍ଯଥ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ କୁର୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ସୁଖାଵହମ୍
ଦେବତା କହିଲେ: ଏହି ସବୁ କାମ ମୁଁ କରିଦେବି, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଅତି ଶୀଘ୍ର ଆମେ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବି।
ଆଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ । ଚିଂତଯାମାସ ସର୍ଵେଶସ୍ତଦ୍ଵଧଂ ପ୍ରତି ପାଂଡଵ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ନର୍ମଦା ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ତାହାଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
କଥଂ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ହଂତଵ୍ଯସ୍ତ୍ରିପୁରୋ ମଯା । ଏଵଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ନାରଦଂ ସ୍ମରତେ ତଦା । ସ୍ମରଣାଦେଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନାରଦଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ କିପରି, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାରେ ତ୍ରିପୁରକୁ ବଧ କରିବି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ୍ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତେ ନାରଦ ଆସି ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାଦେଵ କିମର୍ଥଂ ସଂସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯହମ୍ । କିଂ କାର୍ଯଂ ତୁ ମଯା ଦେଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ: ମହାଦେବ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। କେଉଁ କାରଣରେ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି? ମୋତେ କଣ କାମ କରିବାକୁ ହେବ, ଦେବତା, ମୋତେ କୁହ।