ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵସିଷ୍ଠେନ ଦିଲୀପାଯ କଥିତଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ନର୍ମଦେତି ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ପାପପର୍ଵତଦାରଣମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'ନର୍ମଦା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ଓ ପାପର ପାହାଡ଼ ଧ୍ୱଂସ କରେ।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତନ୍ମେ କଥଯ ନାରଦ । ନର୍ମଦାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ନାରଦ; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ନର୍ମଦାଙ୍କର ମହିମା ମୋତେ କୁହ।
କଥମେଷା ମହାପୁଣ୍ଯା ନଦୀ ସର୍ଵତ୍ର ଵିଶ୍ରୁତା । ନର୍ମଦାନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ତନ୍ମମ ବ୍ରୂହିନାରଦ
ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ନଦୀ କିପରି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା? ଏହା 'ନର୍ମଦା' ବୋଲି କିପରି ପରିଚିତ ହେଲା, ନାରଦ, ମୋତେ କୁହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ନର୍ମଦା ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । ତାରଯେତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ
ନାରଦ କହିଲେ—ନର୍ମଦା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଥାଏ। ସେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ନର୍ମଦାଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ତଦେତଦ୍ଧି ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ହି କଥଯାମି ତେ
ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ ନର୍ମଦାଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିଛି; ମହାରାଜ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।
ପୁଣ୍ଯା କନଖଲେ ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସରସ୍ଵତୀ । ଗ୍ରାମେ ଵା ଯଦି ଵାରଣ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵତ୍ର ନର୍ମ୍ମଦା
କନଖଳରେ ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସରସ୍ୱତୀ; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ନର୍ମଦା ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ପବିତ୍ର।
ତ୍ରିଭିଃ ସାରସ୍ଵତଂ ତୋଯଂ ସପ୍ତାହେନ ତୁ ଯାମୁନମ୍ । ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ଗାଂଗେଯଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ନାର୍ମଦମ୍
ସରସ୍ୱତୀ ଜଳ ତିନି ଦିନରେ ପବିତ୍ର କରେ, ଯମୁନା ସାତ ଦିନରେ; ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପବିତ୍ର କରେ, ନର୍ମଦା ତ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ପବିତ୍ର କରିଦିଅନ୍ତି।
କଲିଂଗ ଦେଶେ ପଶ୍ଚାର୍ଦ୍ଧେ ପର୍ଵତେଽମରକଂଟକେ । ପୁଣ୍ଯା ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରମଣୀଯା ମନୋରମା
କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ, ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ, ନର୍ମଦା ତିନି ଲୋକରେ ପବିତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ସଦେଵାସୁରଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ପରମାଂ ଗତାଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ, ତପସ୍ୟା କରି, ମହାରାଜ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାରାଜ ନିଯମସ୍ଥୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ କୁଲାନାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍
ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ନିୟମ ରେ ଥାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି ଏବଂ ସ୍ନାନ କଲେ, ଜଣେ ଶତ ଗୋଟିଏ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ଜନେଶ୍ଵରେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପିଂଡଂ ଦତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଜନେଶ୍ୱରରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମଂତାତ୍ତୁ ରୁଦ୍ରକୋଟିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ସ୍ନାନଂ ଯଃ କୁରୁତେ ତତ୍ର ଗଂଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପନମ୍
ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାଖରେ ରୁଦ୍ରକୋଟି ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଏ—
ପ୍ରୀତା ତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ସର୍ଵା ରୁଦ୍ରକୋଟିର୍ନ ସଂଶଯଃ । ପର୍ଵତେ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯାଂତେ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରକୋଟି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପାହାଡ଼ର ପଶ୍ଚିମ ସୀମାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ପିତୃକାର୍ଯଂ ତୁ କୁର୍ଵୀତ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତିଲୋଦକେନ ତତ୍ରୈଵ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃଦେଵତାଃ । ଆସପ୍ତମଂ କୁଲଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ପାଂଡଵ
ସେଠାରେ ତିଳ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଜଣେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣୋ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଵାରିତଃ
ସେ ଲୋକଟି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅପସରାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେଙ୍କ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ପାଇଥାଏ।
ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜାଯତେ ଵିପୁଲେ କୁଲେ
ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡିଲେ ପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଵାନ୍ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଶ୍ଚୈଵ ଜାଯତେ । ପୁନଃ ସ୍ମରତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗମନଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵତେ
ସେ ଧନୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମିକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ପୁଣି ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେଠାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରେ।
ତାରଯିତ୍ଵା କୁଲଶତଂ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଶ୍ରୂଯତେ ସରିଦୁତ୍ତମା
ସେ ଶତଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିସ୍ତାରେଣ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯୋଜନଦ୍ଵଯମଂତରମ୍ । ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏଠାରେ ସାଠି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ସାଠି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମଂତାତ୍ତୁ ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯମରକଂଟକେ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଅମରକାଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାଖରେ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ପବିତ୍ର, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥାଏ, ସେ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵହିଂସାନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵସମାଚାରଃ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାନ୍ପରିଵ୍ରଜେତ୍
ସମସ୍ତ ହିଂସାକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଏପରି ସମସ୍ତ ଆଚରଣ ରଖି, ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ରାଜନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ହି ମେ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦେତ ପାଂଡଵ
ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ଠାରୁ ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣେ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଚାରିତେ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ
ଅପସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିବା, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ,
କ୍ରୀଡତେ ଦେଵଲୋକେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ସହ ମୋଦତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦେବଲୋକରେ ଖେଳେ ଓ ଆନନ୍ଦ କରେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡିଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ନର୍ମଦା ତୁ ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠା ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯତମା ତ୍ରିଷୁ । ମୁନିଭିସ୍ତୁ ମହାଭାଗୈର୍ଵିଭକ୍ତା ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଭିଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ନର୍ମଦା ନଦୀ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର। ଏହି ନଦୀକୁ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ଆଶା କରି ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତମାତ୍ରାଣି ପ୍ରଵିଭକ୍ତାନି ପାଂଡଵ । ତେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞୋପବୀତର ସଂଖ୍ୟା ପରି, ହେ ପାଣ୍ଡବ। ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜଲେଶ୍ଵରଂ ଚ ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଂ କଥଯତଃ ଶୃଣୁ ପାଂଡଵନଂଦନ
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ଜଳେଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହୁଛି, ହେ ପାଣ୍ଡବନନ୍ଦନ, ଶୁଣ।
ପୁରା ମୁନିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସ୍ତୁଵଂତି ତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ, ସେ ମହାତ୍ମା ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ସ୍ତୁଵମାନାସ୍ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵିଜ୍ଞାପଯଂତି ଦେଵେଶଂ ସେଂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାନ୍ଵିରୂପାକ୍ଷ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ନଃ ପ୍ରଭୋ
ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କଲେ— 'ହେ ତ୍ରିନୟନ, ଆମେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।'