ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ପାପଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା । ପୁଷ୍କରେ ଗତମାତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵମେଵ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ ପାପ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ କରିଥାଏ, ପୁଷ୍କରକୁ କେବଳ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଥା ସୁରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମାଦିସ୍ତୁ ମଧୁସୂଦନଃ । ତଥୈଵ ପୁଷ୍କରୋ ରାଜନ୍ତୀର୍ଥାନାମାଦିରୁଚ୍ଯତେ
ଯେପରି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁସୂଦନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେପରି, ହେ ରାଜା, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁଷ୍କରେ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ । କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ପୁଷ୍କରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିୟମ ଓ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ବାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାଶ୍ନୁତେ । କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ତତ୍
ଯିଏ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ପୁଷ୍କରରେ ବାସ କରେ, ଦୁଇଁଥିରେ ଏକେ ଫଳ ମିଳେ।
ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଗଂତୁଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ । ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଦାନଂ ଵସ୍ତୁଂ ଚୈଵ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା ଦୁର୍ଲଭ, ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ପୁଷ୍କରରେ ଦାନ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବାସ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
ତ୍ରୀଣି ଶୃଂଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ । ପୁଷ୍କରାଣ୍ଯାଦି ତୀର୍ଥାନି ନ ଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍
ତିନିଟି ଧଳା ପାହାଡ଼ ଓ ତିନିଟି ଝରଣା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ପୁଷ୍କରର ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥ। ଏହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ । ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ପୁଷ୍କରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିୟମ ଓ ନିୟତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ବାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ତୋ ଜଂବୂମାର୍ଗେ ସମାଵିଶେତ୍ । ଜଂବୂମାର୍ଗଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ପିତୃଦେଵର୍ଷିପୂଜିତମ୍
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ସମାପ୍ତ କରି, ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମାର୍ଗରେ ପିତୃ ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀଃ ପଂଚ ଷଷ୍ଠକାଲେଶ୍ନୁଵନ୍ନରଃ
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହି, ଷଷ୍ଠ କାଳ ପାଳନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସିଦ୍ଧିଂ ଚାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାମ୍ । ଜଂବୁମାର୍ଗାଦୁପାଵୃତ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ଦୁଲିକାଶ୍ରମମ୍
ସେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରି, ଦୁଳିକା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଚ ପୂଜ୍ଯତେ । ଅଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ସେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଏ ନାହିଁ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଶାକଵୃତ୍ତିଃ ଫଲୈର୍ଵାପି କୌମାରଂ ଵିଂଦତେ ପରମ୍
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ, ହେ ରାଜା, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଶାକ କିମ୍ବା ଫଳ ଖାଇ ରହିଲେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୌବନ ପାଏ।
କନ୍ଯାଶ୍ରମଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୀପୁଷ୍ଟଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ । ଧର୍ମାରଣ୍ଯଂ ହି ତତ୍ପୁଣ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭ
କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଶ୍ରୀମୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେ ଧର୍ମ ଅରଣ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ସର୍ବପ୍ରଥମ, ହେ ରାଜା।
ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟମାତ୍ରୋ ଵୈ ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାନ୍ପ୍ରଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେଠାରେ କେବଳ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ରତା ଓ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଯଯାତିପତନଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଯୟାତିଙ୍କ ପତନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ହଯମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ତତ୍ର ଵୈ । ମହାକାଲମତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେଠାରେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ତାପରେ ନିୟମ ଓ ନିୟତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମହାକାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
କୋଟିତୀର୍ଥମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ହଯମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଥାନଂ ତୀର୍ଥମୁମାପତେଃ
କୋଟିତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଜଣେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଏହା ପରେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଉମାପତିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ନାମ୍ନା ଭଦ୍ରଵଟଂ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ରାଭିଗମ୍ଯ ଚେଶାନଂ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଟିକୁ ତିନି ଲୋକରେ 'ଭଦ୍ରବଟ' ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ଇଶାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ମିଳେ।
ମହାଦେଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଗାଣପତ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସମୃଦ୍ଧମସପତ୍ନଂ ତୁ ଶ୍ରିଯାଯୁକ୍ତଂ ନରୋତ୍ତମ
ମହାଦେବଙ୍କର କୃପାରେ, ଜଣେ ଗଣପତିଙ୍କ ପଦବୀ ପାଇଥାଏ—ସମୃଦ୍ଧି, ଅପରିମିତ ଶ୍ରୀ ଓ କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଧୀ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ।
ନର୍ମଦାଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ନଦୀଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତାମ୍ । ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵସିଷ୍ଠେନ ଦିଲୀପାଯ କଥିତଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ନର୍ମଦେତି ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ପାପପର୍ଵତଦାରଣମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'ନର୍ମଦା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ଓ ପାପର ପାହାଡ଼ ଧ୍ୱଂସ କରେ।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତନ୍ମେ କଥଯ ନାରଦ । ନର୍ମଦାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ନାରଦ; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ନର୍ମଦାଙ୍କର ମହିମା ମୋତେ କୁହ।
କଥମେଷା ମହାପୁଣ୍ଯା ନଦୀ ସର୍ଵତ୍ର ଵିଶ୍ରୁତା । ନର୍ମଦାନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ତନ୍ମମ ବ୍ରୂହିନାରଦ
ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ନଦୀ କିପରି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା? ଏହା 'ନର୍ମଦା' ବୋଲି କିପରି ପରିଚିତ ହେଲା, ନାରଦ, ମୋତେ କୁହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ନର୍ମଦା ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । ତାରଯେତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ
ନାରଦ କହିଲେ—ନର୍ମଦା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଥାଏ। ସେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ନର୍ମଦାଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ତଦେତଦ୍ଧି ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ହି କଥଯାମି ତେ
ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ ନର୍ମଦାଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିଛି; ମହାରାଜ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।
ପୁଣ୍ଯା କନଖଲେ ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସରସ୍ଵତୀ । ଗ୍ରାମେ ଵା ଯଦି ଵାରଣ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵତ୍ର ନର୍ମ୍ମଦା
କନଖଳରେ ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସରସ୍ୱତୀ; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ନର୍ମଦା ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ପବିତ୍ର।
ତ୍ରିଭିଃ ସାରସ୍ଵତଂ ତୋଯଂ ସପ୍ତାହେନ ତୁ ଯାମୁନମ୍ । ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ଗାଂଗେଯଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ନାର୍ମଦମ୍
ସରସ୍ୱତୀ ଜଳ ତିନି ଦିନରେ ପବିତ୍ର କରେ, ଯମୁନା ସାତ ଦିନରେ; ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପବିତ୍ର କରେ, ନର୍ମଦା ତ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ପବିତ୍ର କରିଦିଅନ୍ତି।
କଲିଂଗ ଦେଶେ ପଶ୍ଚାର୍ଦ୍ଧେ ପର୍ଵତେଽମରକଂଟକେ । ପୁଣ୍ଯା ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରମଣୀଯା ମନୋରମା
କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ, ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ, ନର୍ମଦା ତିନି ଲୋକରେ ପବିତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ସଦେଵାସୁରଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ପରମାଂ ଗତାଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ, ତପସ୍ୟା କରି, ମହାରାଜ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାରାଜ ନିଯମସ୍ଥୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ କୁଲାନାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍
ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ନିୟମ ରେ ଥାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି ଏବଂ ସ୍ନାନ କଲେ, ଜଣେ ଶତ ଗୋଟିଏ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।