ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ । ଅହଂକାରନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁଜଣେ ଦାନ ନେବାରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଅକଲ୍କିକୋ ନିରାହାରୋଽଲବ୍ଧାହାରୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଦୋଷୈର୍ଯଃ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ କୌଟିଳ୍ୟ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ଉପବାସ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଅକ୍ରୋଧନଶ୍ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ସତ୍ଯଶୀଲୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ । ଆତ୍ମୋପମଶ୍ଚ ଭୂତେଷୁ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଭାବନ୍ତି, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଋଷିଭିଃ କ୍ରତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵେଷ୍ଵପି ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଫଲଂ ଚୈଵ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଋଷିମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତାବ କରିଛନ୍ତି, ଏହାର ଫଳ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏଠି ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମିଳେ।
ନ ତେ ଶକ୍ଯା ଦରିଦ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ମହୀପତେ । ବହୂପକରଣା ଯଜ୍ଞା ନାନାସଂଭାରଵିସ୍ତରାଃ
ହେ ରାଜା, ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବହୁ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉପକରଣ ଦରକାର।
ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ପାର୍ଥିଵୈରେତେ ସମୃଦ୍ଧୈର୍ଵା ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ନିର୍ଧନୈର୍ନରଗଣୈରେକାତ୍ମଭିରସାଧନୈଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞ କେବଳ ରାଜାମାନେ କିମ୍ବା ଧନୀ ଲୋକମାନେ କେତେବେଳେ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଏକା ଏବଂ ସାଧନ ନଥିବା ଲୋକମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯୋ ଦରିଦ୍ରୈରପି ଵିଧିଃ ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଜନେଶ୍ଵର । ତୁଲ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଫଲୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତଂ ନିବୋଧ ମହୀପତେ
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ; ଏମିତି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି ଯାହା ଦରିଦ୍ର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଋଷୀଣାଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯମିଦଂ ଧର୍ମ୍ମଭୃତାଂ ଵର । ତୀର୍ଥାଭିଗମନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୈରପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ହେ ଧର୍ମବାନ୍ତ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ପୁଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଅନୁପୋଷ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାଭିଗମନେନ ଚ । ଅଦତ୍ଵା କାଂଚନଂ ଗାଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରୋ ନାମ ଜାଯତେ
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିବା କିମ୍ବା ସୁନା ଓ ଗାଈ ଦାନ ନକରିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କଲେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ମିଳେ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ । ନ ତତ୍ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ତୀର୍ଥାଭିଗମନେନ ଯତ୍
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଭଳି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ବହୁ ଦାନ ସହିତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠାରେ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନୃଲୋକେ ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ପୁଷ୍କରଂ ତୀର୍ଥମାସାଦ୍ଯ ଦେଵଦେଵସମୋ ଭଵେତ୍
ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଣିଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵୈ ମହୀପତେ । ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ଯେଷାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ସୂର୍ଯଵଂଶଜ
ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜା, ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରତିଦିନ ତିନି ସମୟରେ ଦଶ କୋଟି ସହସ୍ର ତୀର୍ଥର ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତାଃ ପ୍ରଭୋ
ସେଠାରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ମରୁତମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଦେଵାସ୍ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା । ଦିଵ୍ଯଯୋଗା ମହାରାଜ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ମହାରାଜା, ସେଠାରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ମନସାପ୍ଯଭିକାମସ୍ଯ ପୁଷ୍କରାଣି ମନୀଷିଣଃ । ପୂଯଂତେ ସର୍ଵପାପାନି ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ପୂଜ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶୀର୍ଷରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ମହାଭାଗ ନିତ୍ଯମେଵ ପିତାମହଃ । ଉଵାସ ପରମପ୍ରୀତୋ ଦେଵଦାନଵସଂମତଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ, ହେ ମହାଭାଗ, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାଭାଗ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ । ସିଦ୍ଧିଂ ପରମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ
ହେ ମହାଭାଗ, ପୁଷ୍କରରେ ଦେବତାମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଉଚ୍ଚତମ ସିଦ୍ଧି ଏବଂ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ
ସେଠାରେ ଯିଏ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗି ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଅପ୍ଯେକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ । ତେନୈତି ପୂଜିତାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନେ ସ୍ଥିତାନ୍
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୃହରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଂଜଲି । ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ପାର୍ଥିଵ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ହାତ ଯୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ପାପଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା । ପୁଷ୍କରେ ଗତମାତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵମେଵ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ ପାପ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ କରିଥାଏ, ପୁଷ୍କରକୁ କେବଳ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଥା ସୁରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମାଦିସ୍ତୁ ମଧୁସୂଦନଃ । ତଥୈଵ ପୁଷ୍କରୋ ରାଜନ୍ତୀର୍ଥାନାମାଦିରୁଚ୍ଯତେ
ଯେପରି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁସୂଦନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେପରି, ହେ ରାଜା, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁଷ୍କରେ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ । କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ପୁଷ୍କରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିୟମ ଓ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ବାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାଶ୍ନୁତେ । କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ତତ୍
ଯିଏ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ପୁଷ୍କରରେ ବାସ କରେ, ଦୁଇଁଥିରେ ଏକେ ଫଳ ମିଳେ।
ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଗଂତୁଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ । ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଦାନଂ ଵସ୍ତୁଂ ଚୈଵ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା ଦୁର୍ଲଭ, ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ପୁଷ୍କରରେ ଦାନ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବାସ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
ତ୍ରୀଣି ଶୃଂଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ । ପୁଷ୍କରାଣ୍ଯାଦି ତୀର୍ଥାନି ନ ଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍
ତିନିଟି ଧଳା ପାହାଡ଼ ଓ ତିନିଟି ଝରଣା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ପୁଷ୍କରର ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥ। ଏହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ । ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ପୁଷ୍କରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିୟମ ଓ ନିୟତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ବାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ତୋ ଜଂବୂମାର୍ଗେ ସମାଵିଶେତ୍ । ଜଂବୂମାର୍ଗଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ପିତୃଦେଵର୍ଷିପୂଜିତମ୍
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ସମାପ୍ତ କରି, ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମାର୍ଗରେ ପିତୃ ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀଃ ପଂଚ ଷଷ୍ଠକାଲେଶ୍ନୁଵନ୍ନରଃ
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହି, ଷଷ୍ଠ କାଳ ପାଳନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସିଦ୍ଧିଂ ଚାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାମ୍ । ଜଂବୁମାର୍ଗାଦୁପାଵୃତ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ଦୁଲିକାଶ୍ରମମ୍
ସେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରି, ଦୁଳିକା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ।