କେଶରସ୍ଯାଥ ମୌଦାକୀ ପରେଣ ତୁ ମହାନ୍ପୁମାନ୍ । ପରିଵାର୍ଯ୍ଯଂ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ହ୍ରସ୍ଵତ୍ଵମେଵ ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କେଶରସ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ମୌଦାକୀ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ତାପରେ ବଡ଼ ପୁମାନ୍ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହାର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଜଂବୂଦ୍ଵୀପେନ ସଂଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ଶାକୋ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ସହାନୁଗାଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଂଶ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶାକ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ। ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ, ଏଠାରେ ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ବସୁଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଃ ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶଂକରଃ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛଂତି ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଚାରଣା ଦୈଵତାନି ଚ
ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏଠାକୁ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାଆନ୍ତି।
ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ଚତ୍ଵାରୋ ଗତମତ୍ସରାଃ । ଵର୍ଣାଃ ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ନ ଚ ସ୍ତେନୋଽତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧର୍ମିକ, ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ। ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଏଠାରେ କେହି ଚୋର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଜରାମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତାଃ । ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଵିଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଵର୍ଷାସ୍ଵିଵ ସମୁଦ୍ରଗାଃ
ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ। ସେମାନେ ବର୍ଷାକାଳରେ ନଦୀମାନେ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି।
ନଦ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାସ୍ତତ୍ର ଗଂଗା ଚ ବହୁଧା ଗତା । ସୁକୁମାରୀ କୁମାରୀ ଚ ଶୀତା ଶୀତୋଦକା ତଥା
ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ବହୁ ରୂପରେ ବହୁଛି। ସେଉଁଠି ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ଶୀତା ଓ ଶୀତୋଦକ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ମହାନଦୀ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ତଥା ମଣିଜଲା ନଦୀ । ଇକ୍ଷୁଵର୍ଦ୍ଧନିକା ଚୈଵ ନଦୀ ମୁନିଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏଠାରେ ବଡ଼ ମହାନଦୀ ଅଛି, ମଣିଜଳା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଇକ୍ଷୁବର୍ଦ୍ଧନିକା ନଦୀକୁ ମହାମୁନିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯୋଦା ନଦ୍ଯଃ ପରମଶୋଭନାଃ । ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯେଵ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ
ସେଠାରୁ ବହୁତ ପବିତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ନଦୀମାନେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ଧରି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବର୍ଷା କରାନ୍ତି। ଏମିତି ଶହେ ଶହେ ହଜାରେ ହଜାରେ ନଦୀ ଅଛି।
ନ ତାସାଂ ନାମଧେଯାନି ପରିସ୍ମର୍ତୁଂ ତଥୈଵ ଚ । ଶକ୍ଯଂତେ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତା ହି ସରିଦ୍ଵରାଃ
ସେମାନଙ୍କର ନାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମନେ ରଖିବା କିମ୍ବା ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସେସବୁ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ । ମୃଗାଶ୍ଚ ମଶକାଶ୍ଚୈଵ ମାନସା ମଲ୍ଲକାସ୍ତଥା
ତାପରେ ଚାରିଟି ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମୃଗ, ମଶକ, ମାନସ ଓ ମଲ୍ଲକ।
ମୃଗାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯିଷ୍ଠାଃ ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ମଶକେଷୁ ତୁ ରାଜନ୍ଯା ଧାର୍ମିକାଃ ସର୍ଵକାମଦାଃ
ମୃଗ ଜନପଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧିକ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି। ମଶକ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାଜନ୍ୟମାନେ ଧର୍ମିକ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ମାନସାଶ୍ଚ ମହାଭାଗା ଵୈଶ୍ଯଧର୍ମୋପଜୀଵିନଃ । ସର୍ଵକାମସମାଯୁକ୍ତାଃ ଶୂରା ଧର୍ମାର୍ଥନିଶ୍ଚିତାଃ
ମାନସ ଜନପଦରେ ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସୂର ଓ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଶୂଦ୍ରାସ୍ତୁ ମଲ୍ଲକା ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷା ଧର୍ମଶୀଲିନଃ । ନ ତତ୍ର ରାଜା ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ନ ଦଂଡୋ ନ ଚ ଦଂଡିକାଃ
ମଲ୍ଲକ ଜନପଦରେ ସଦା ଶୂଦ୍ର ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକ। ଏଠାରେ କୌଣସି ରାଜା ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ନ କୌଣସି ଦଣ୍ଡଦାତା ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମେଣୈଵ ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ରକ୍ଷଂତି ପରସ୍ପରମ୍ । ଏତାଵଦେଵ ଶକ୍ଯଂ ତୁ ତତ୍ର ଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଭାଷିତୁମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଜାଣି, ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏତିକି କହିଯିବା ସମ୍ଭବ।
ଏତଦେଵ ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ମହୌଜସି
ଶକ ଦ୍ୱୀପର ବିଶାଳତା ବିଷୟରେ ଏତିକି କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଉତ୍ତରେଷୁ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଶ୍ରୂଯତେ କଥା । ଏଵଂ ତତ୍ର ମହାଭାଗା ବ୍ରୁଵତସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତର ଦ୍ୱୀପମାନେ ବିଷୟରେ କିଛି କଥା ଶୁଣାଯାଏ। ସେଠାରେ ଯେପରି ବଡ଼ଭାଗ୍ୟବାନମାନେ କହନ୍ତି, ତାହା ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଘୃତତୋଯଃ ସମୁଦ୍ରୋଥ ଦଧିମଂଡୋଦକୋପରଃ । ସୁରୋଦସାଗରଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯୋ ଦୁଗ୍ଧସାଗରଃ
ସେଠାରେ ଘିଅ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ତାପରେ ଦହି ରହିଥିବା ଏକ ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ସୁରୋଦ ସାଗର ଓ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପରସ୍ପରେଣ ଦ୍ଵିଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵୀପା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ । ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ପରିଵାରିତାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱୀପଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ଆକାରର। ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ଗୌରସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମେ ଦ୍ଵୀପେ ଗିରିର୍ମନଃଶିଲୋ ମହାନ୍ । ପର୍ଵତଃ ପଶ୍ଚିମେ କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣସଖୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ବଡ଼ ଏବଂ ମଣିକ୍ୟ ଭଳି ପାହାଡ଼ ଅଛି । ପଶ୍ଚିମ ପ୍ରଦେଶରେ ଏକ କଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହଚର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।
ତତ୍ର ରତ୍ନାନି ଦିଵ୍ଯାନି ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି କେଶଵଃ । ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚାଭଵତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜାନାଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ସୁଖମ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକୁ କେଶବ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେ ଦୟାଳୁ ହୋଇ ପ୍ରଜାମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇଥିଲେ ।
ଶରଦ୍ଵୀପେ କୁଶସ୍ତଂବୋ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦସ୍ଯ ହ । ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଶାଲ୍ମଲିଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପେ ଶାଲ୍ମଲିକେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶରଦ୍ ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ କୁଶ ଗଛର ଡାଣ୍ଡା ଅଛି, ଯାହାକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ । ଏଭଳି ଶାଲ୍ମଳି ଦ୍ୱୀପରେ ଶାଲ୍ମଳି ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପେ ମହାକ୍ରୌଂଚୋ ଗିରୀ ରତ୍ନଚଯାକରଃ । ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଭୋ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେନ ନିତ୍ଯଦା
କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ବଡ଼ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଅନେକ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଭଣ୍ଡାର । ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ସମସ୍ତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଗୋମଂତଃ ପର୍ଵତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସୁମହାନ୍ସର୍ଵଧାତୁକଃ । ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ନିଵସତି ଶ୍ରୀମାନ୍କମଲଲୋଚନଃ
ଗୋମନ୍ତ ପାହାଡ଼, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ଧନୀ । ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ କମଳନୟନ ନିତ୍ୟ ରହନ୍ତି ।
ମୋକ୍ଷିଭିଃ ସଂଗତୋ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁର୍ନାରାଯଣୋହରିଃ । କୁଶଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତୋ ଵିଦ୍ରୁମୈଶ୍ଚିତଃ
ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ନାରାୟଣ ହରି ସବୁବେଳେ ରହନ୍ତି । କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ କୋରାଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ସୁନାମା ଚ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ହେମପର୍ଵତଃ । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାସ୍ତୃତୀଯଃ କୁମୁଦୋ ଗିରିଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼ର ନାମ ସୁନାମା, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର । ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁମୁଦ ନାମର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାହାଡ଼ ।
ଚତୁର୍ଥଃ ପୁଷ୍ପଵାନ୍ନାମ ପଂଚମସ୍ତୁ କୁଶେଶଯଃ । ଷଷ୍ଟୋ ହରିଗିରିର୍ନାମ ଷଡେତେ ପର୍ଵତୋତ୍ତମାଃ
ଚତୁର୍ଥ ପାହାଡ଼ର ନାମ ପୁଷ୍ପବାନ୍, ପଞ୍ଚମ ପାହାଡ଼ କୁଶେଶୟ । ଷଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ହରିଗିରି ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହି ଛଅଟି ପାହାଡ଼ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ତେଷାମଂତରଵିଷ୍କଂଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ । ଔଦ୍ଭିଦଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ରେଣୁମଂଡଲମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନ୍ତର ଦୁଇଗୁଣା ମାପରେ ବିଭକ୍ତ । ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ଅଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ରେଣୁମଣ୍ଡଳ ।
ତୃତୀଯଂ ସୁରଥଂ ନାମ ଚତୁର୍ଥଂ ଲଂବନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଧୃତିମତ୍ପଂଚମଂ ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଠଂ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭାକରମ୍
ତୃତୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ସୁରଥ, ଚତୁର୍ଥ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଲମ୍ବନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ପଞ୍ଚମ ଅଞ୍ଚଳ ଧୃତିମତ୍, ଷଷ୍ଠ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରଭାକର ।
ସପ୍ତମଂ କାପିଲଂ ଵର୍ଷଂ ସପ୍ତୈତେ ଵର୍ଷଲଂବକାଃ । ଏତେଷୁ ଦେଵଗଂଧର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ମୁଦିତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଵିହରଂତି ରମଂତେ ଚ ନ ତେଷୁ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ
ସପ୍ତମ ଅଞ୍ଚଳ କାପିଳ । ଏହି ସପ୍ତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଭାଗ । ଏମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ପ୍ରଜାମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି ଓ ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ କେହି ମରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ନ ତେଷୁ ଦସ୍ଯଵଃ ସଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତ୍ଯୋଽପି ଵା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଗୌରପ୍ରାଯୋ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସୁକୁମାରଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଚୋର ବା ବିଦେଶୀ ଜନ୍ମର ଲୋକ ନାହାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅଧିକାଂଶ ଧଳା ଓ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତର ।