ମହୋତ୍ସାହା ମହାତ୍ମାନୋ ଧାର୍ମିକାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ପ୍ରିଯଦର୍ଶା ଵପୁଷ୍ମଂତୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯା ଧନୁର୍ଧରାଃ
ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହୀ, ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବର ମାଲିକ, ଧର୍ମିକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ; ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ।
ଵୀରା ହି ଯୁଧି ଜାଯଂତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରସଂମତାଃ । ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵେ ଵୈ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଥିଲେ ।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଜାଯଂତେ ସଦୈଵ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ । ମହୋତ୍ସାହା ଵୀର୍ଯଵଂତଃ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣଃ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସଦା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହୀ, ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ ଓ ପରସ୍ପର ହତ୍ୟାରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି ।
ତେଜସାଂଧେନସଂଯୁକ୍ତାଃ କ୍ରୋଧନାଃ ପୁରୁଷାଃ କିଲ । ଲୁବ୍ଧାଶ୍ଚାନୃତକାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଯେ ଜାଯଂତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପୁରୁଷମାନେ ତେଜ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରପୂର, ଲୋଭୀ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ମଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ।
ଈର୍ଷ୍ଯା ମାନସ୍ତଥା କ୍ରୋଧୋ ମାଯାସୂଯା ତଥୈଵ ଚ । ତିଷ୍ଯେ ଭଵଂତି ଭୂତାନାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଚତୁରତା ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଏମିତି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ସହିତ ରାଗ ଓ ଲୋଭ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ।
ସଂକ୍ଷେପୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗମଧ୍ଯଗେ । ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ହୈମଵତଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୀମାବନ୍ଧନ ଆସିଥାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ତା'ପରେ ହିମାବତ ଅଞ୍ଚଳ ଆସିଥାଏ, ଏବଂ ତା'ପରେ ହରିବର୍ଷ ଆସେ ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଜଂବୂଖଂଡସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦିହ ସତ୍ତମଃ । ଵିଷ୍କଂଭସ୍ଯ ଚ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପରିମାଣଂ ହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଜାମ୍ବୁଖଣ୍ଡ ବିବରଣା କରିଛ; ଏବେ ଆମକୁ ବିଷ୍କମ୍ଭର ସଠିକ ଆକାର କହ ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଚ ସମ୍ଯଗଚ୍ଛିଦ୍ର ଦର୍ଶନଃ । ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ନୋ ବ୍ରୂହି କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଧାର୍ମିକମ୍
ସମୁଦ୍ରର ମାପ ମଧ୍ୟ ସଠିକ ଭାବେ ଦେଖାଅ, ହେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା; ଆମକୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଧର୍ମିକ କୁଶଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କୁହ ।
ଶାଲ୍ମଲଂ ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପଂ ତଥୈଵ ଚ । ସୂତ ଉଵାଚ-। ଵିପ୍ରାଃ ସୁବହଵୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ଯୈରିଦଂ ସଂତତଂ ଜଗତ୍ । ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵାଃ
ଶାଲ୍ମଳ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ ଭାବେ କୁହ; ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜଗତକୁ ବେଢ଼ି ରଖିଥିବା ବହୁ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି; ମୁଁ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।
ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଷଟ୍ଶତାନି ଚ ପୂର୍ଣାନି ଵିଷ୍କଂଭୋ ଜଂବୁପର୍ଵତଃ
ଅଠର ହଜାର ଏବଂ ଛଉ ଶତ ଯୋଜନ ହେଉଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜାମ୍ବୁ ପର୍ବତର ପ୍ରସ୍ଥ ।
ଲଵଣସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷ୍କଂଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣୋ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରିତଃ
ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରସ୍ଥ ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଜନପଦ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମଣି ଓ ପାଗା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ନୈକଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତଃ । ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣୈଃ ସାଗରଃ ପରିମଂଡଲଃ
ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଥିବା ପର୍ବତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ସାଗରଟି ଗୋଲାକାର ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିହ ସତ୍ତମାଃ । ଶୃଣୁତାଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମମ ଧାର୍ମିକାଃ
ଏବେ ମୁଁ ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିବରଣୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି, ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, ଆଜି ତମେ ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ, ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏହା କହୁଛି।
ଜଂବୁଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ । ଵିଷ୍କଂଭେନ ମହାଭାଗାଃ ସାଗରୋଽପି ଵିଭାଗଶଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଅଧିକ; ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ସେଇପରି ଭାଗ କରିଛି।
କ୍ଷୀରୋଦୋ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଯେନ ସଂପରିଵାରିତଃ । ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯାଜନପଦାସ୍ତତ୍ର ନ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦ୍ୱୀପ କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରାଯାଇଛି; ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଜନପଦ ଅଛି ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
କୁତ ଏଵ ହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମା ତେଜୋଯୁତା ହି ତେ । ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵନ୍ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ଉକ୍ତ ଏଷ ମହାଭାଗାଃ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ଵଃ
ସେଠାରେ କେମିତି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବ? କାରଣ ସେମାନେ ଭୂମି ଓ ତଜସ୍ୱୀ ଗୁଣରେ ଭରପୂର। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହା ଶାକଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି, ହେ ମହାଭାଗମାନେ?
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦିହ ଧାର୍ମିକ । ଉକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ଧାର୍ମିକ, ତୁମେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଲ; ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏବେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ତଥୈଵ ପର୍ଵତା ଵିପ୍ରାଃ ସପ୍ତାତ୍ର ମଣିପର୍ଵତାଃ । ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ଵର୍ଣଯେ
ସୂତ କହିଲେ: ଏଠି ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସାତଟି ମଣିପର୍ବତ ଅଛି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ, ରତ୍ନ ଖଣି ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଅତୀଵଗୁଣଵତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛଥ ଧାର୍ମିକାଃ । ଦେଵର୍ଷିଗଂଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ
ହେ ଧାର୍ମିକମାନେ, ତୁମେ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପଚାରୁଛ; ପ୍ରଥମ ପର୍ବତଟି ହେଉଛି ମେରୁ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଗାଯତୋ ମହାଭାଗା ମଲଯୋନାମ ପର୍ଵତଃ । ତତୋ ମେଘାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଂତେ ପ୍ରଭଵଂତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ପୂର୍ବଦିଗରେ, ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ମଲୟ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେଠାରୁ ମେଘମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତାହାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତତଃ ପରେଣ ମୁନଯୋ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ । ତତୋ ନିତ୍ଯମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍
ତାହା ପରେ, ହେ ମୁନିମାନେ, ଜଳଧାର ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତତୋ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭଵତି ଵର୍ଷାକାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଉଚ୍ଚୈର୍ଗିରୀ ରୈଵତକୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସେଠାରୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବର୍ଷା କାଳରେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ରୈବତକ ପର୍ବତ ସଦା ଅଟୁଟ ଅଛି।
ରେଵତୀ ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପିତାମହକୃତୋ ଵିଧିଃ । ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ
ଆକାଶରେ ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ପିତାମହଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ; ଉତ୍ତରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶ୍ୟାମ ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି।
ନଵମେଘପ୍ରଭଃ ପ୍ରାଂଶୁଃ ଶ୍ରୀମାନୁଜ୍ଜ୍ଵଲଵିଗ୍ରହଃ । ଯତଃ ଶ୍ଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜା ମୁଦିତମାନସାଃ
ସେଠାରେ ପର୍ବତଟି ନୂଆ ମେଘର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉଚ୍ଚ, ଶୋଭାମୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ; ଏହାଠାରୁ ଲୋକମାନେ ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ସୁମହାନ୍ସଂଶଯୋଽସ୍ମାକଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଯଂ ସୂତ ଯତ୍ତ୍ଵଯା । ପ୍ରଜାଃ କଥଂ ସୂତ ସମ୍ଯକ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶ୍ଯାମତାମିହ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ତୁମେ କହିଥିବା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛୁ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର ହେଲେ?
ସୂତ ଉଵାଚ-। ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଦ୍ଵୀପେଷୁ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଗୌରଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପତଗସ୍ତଯୋର୍ଵର୍ଣାଂତରେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଧଳା ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଶ୍ଯାମୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଵୈ ତସ୍ମାତ୍ଶ୍ଯାମଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ । ତତଃ ପରଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହୋଦଯଃ
ଯେଉଁଠାରୁ ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ ଶ୍ୟାମଗିରି ବୋଲାଯାଏ; ତାହା ପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବଡ଼ ପର୍ବତ ଦୁର୍ଗଶୈଳ ଅଛି।
କେଶରୀ କେଶରଯୁତୋ ଯତୋ ଵାତଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ତେଷାଂ ଯୋଜନଵିଷ୍କଂଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ
ଏହାକୁ କେଶରୀ ବୋଲାଯାଏ, କାରଣ ଏଠାରେ କେଶର ରହିଛି; ଏଠାରୁ ପବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ ଯୋଜନରେ ଦୁଇଗୁଣା ଏବଂ ଏହିଭଳି ଭାଗ ହୋଇଛି।
ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ସଂପ୍ରୋକ୍ତାନି ମନୀଷିଭିଃ । ମହାମେରୁର୍ମହାକାଶୋ ଜଲଦଃ କୁମୁଦୋତ୍ତରମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମହାମେରୁ, ମହାକାଶ, ଜଳଧା ଓ କୁମୁଦୋତ୍ତର ଭାବେ କହିଛନ୍ତି।
ଜଲଧାରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୁକୁମାର ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ରେଵତସ୍ଯ ତୁ କୌମାରଃ ଶ୍ଯାମଶ୍ଚ ମଣିକାଂଚନଃ
ଜଳଧାରକୁ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଓ ସୁକୁମାର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ରୈବତର ଅଞ୍ଚଳକୁ କୌମାର ଓ ଶ୍ୟାମରକୁ ମଣିକାଞ୍ଚନ ବୋଲାଯାଏ।