କୌକ୍କୁଟକାସ୍ତଥା ବୋଲାଃ କୋକଣା ମଣିଵାଲକାଃ । ସମଂଗା କନକାଶ୍ଚୈଵ କୁଂକୁରାଂଗାରମାରିଷାଃ
କୌକ୍କୁଟକ, ବୋଲ, କୋକଣ, ମଣିବାଳକ, ସମଙ୍ଗ, କନକ, କୁଙ୍କୁରାଙ୍ଗାରମାରିଷ —
ଧ୍ଵଜିନ୍ଯୁତ୍ସଵସଂକେତାସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗା ମାଲ୍ଯସେନଯଃ । ଵ୍ଯୂଢକାଃ କୋରକାଃ ପ୍ରୋଷ୍ଟାଃ ସଂଗଵେଗଧରାସ୍ତଥା
ଧ୍ୱଜ, ଉତ୍ସବ ଚିହ୍ନ ଓ ସଂକେତ ଥିବାମାନେ, ତ୍ରିବର୍ଗ, ମାଲ୍ୟ, ସେନୟ, ବ୍ୟୂଢକ, କୋରକ, ପ୍ରୋଷ୍ଠ ଏବଂ ସଂଗବେଗଧର —
ତଥୈଵ ଵିଂଦ୍ଯରୁଲିକାଃ ପୁଲିଂଦା ବଲ୍ଵଲୈଃ ସହ । ମାଲଵା ମଲରାଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପରଵର୍ତକାଃ
ଏହିପରି ବିନ୍ଧ୍ୟାରୁଲିକ, ପୁଲିନ୍ଦ ବଳବଳ ସହିତ, ମାଳବ, ମଲର ଏବଂ ଅପରବର୍ତ୍ତକ —
କୁଲିଂଦାଃ କାଲଦାଶ୍ଚୈଵ ଚଂଡକାଃ କୁରଟାସ୍ତଥା । ମୁଶଲାସ୍ତନଵାଲାଶ୍ଚ ସତୀର୍ଥା ପୂତିସୃଂଜଯାଃ
କୁଲିନ୍ଦ, କାଳଦା, ଚଣ୍ଡକ, କୁରଟ, ମୁଶଳ, ତନବାଳ, ସତୀର୍ଥ ଏବଂ ପୂତିସୃଞ୍ଜୟ —
ଅନିଦାଯାଃ ଶିଵାଟାଶ୍ଚ ତପନାଃ ସୂତପାସ୍ତଥା । ଋଷିକାଶ୍ଚ ଵିଦର୍ଭାଶ୍ଚ ସ୍ତଂଗନା ପରତଂଗକାଃ
ଅନିଦାୟ, ଶିବାଟ, ତପନ, ସୂତପା, ଋଷିକ, ବିଦର୍ଭ, ସ୍ତଙ୍ଗନ ଏବଂ ପରତଙ୍ଗକ —
ଉତ୍ତରାଶ୍ଚାପରେମ୍ଲେଚ୍ଛା ଜନା ହି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଜଵନାଶ୍ଚ ସକାଂବୋଜା ଦାରୁଣା ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ଉତ୍ତର ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜନମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ — ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ଦାରୁଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତିମାନେ —
ସକୃଘୃହାଃ କୁଲଟ୍ଯାଶ୍ଚ ହୂଣା ପାରସିକୈଃ ସହ । ତଥୈଵ ରମଣାଶ୍ଚାନ୍ଯାସ୍ତଥା ଚ ଦଶମାଲିକାଃ
ସକୃଘୃହ, କୁଳଟ୍ୟା, ହୂଣ, ପାରସିକ ସହିତ, ଏହିପରି ରମଣ ଏବଂ ଦଶମାଲିକ —
କ୍ଷତ୍ରିଯୋପନିଵେଶାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ର କୁଲାନି ଚ । ଶୂରାଭୀରାଶ୍ଚ ଦରଦାଃ କାଶ୍ମୀରାଃ ପଶୁଭିଃ ସହ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗ୍ରାମ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପରିବାର, ଶୂର, ଅଭୀର, ଦରଦ ଏବଂ କାଶ୍ମୀର ତାଙ୍କର ପଶୁମାନେ ସହିତ —
ଖାଂଡୀକାଶ୍ଚ ତୁଷାରାଶ୍ଚ ପଦ୍ମଗା ଗିରିଗହ୍ଵରାଃ । ଆଦ୍ରେଯାଃ ସଭିରାଦାଜାସ୍ତଥୈଵ ସ୍ତନପୋଷକାଃ
ଖାଣ୍ଡିକ, ତୁଷାର, ପଦ୍ମଗ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବାମାନେ, ଆଦ୍ରେୟ, ସଭିରାଦାଜ ଏବଂ ସ୍ତନପୋଷକ —
ଦ୍ରୋଷକାଶ୍ଚ କଲିଂଗାଶ୍ଚ କିରାତାନାଂ ଚ ଜାତଯଃ । ତୋମରା ହନ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତଥୈଵ କରଭଂଜକାଃ
ଦ୍ରୋଷକ, କଳିଙ୍ଗ, କିରାତ ଜାତିମାନେ, ତୋମର, ହନ୍ୟମାନ ଏବଂ କରଭଞ୍ଜକ —
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଜନପଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଉଦ୍ଦେଶମାତ୍ରେଣ ମଯା ଦେଶାଃ ସଂକୀର୍ତିତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଯଥାଗୁଣବଲଂ ଚାପି ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯ ମହାଫଲମ୍
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଜନପଦମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ କେବଳ ନାମ ମାତ୍ର କହିଛି; ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ମହାଫଳ ମିଳେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ତଥା ହୈମଵତସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରମାଣମାଯୁଷଃ ସୂତ ବଲଂ ଚାପି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ଏହି ଭାରତ ଦେଶ ଓ ହେମବତ ପର୍ବତର ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, ସୂତ।
ଅନାଗତମତିକ୍ରାଂତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ସତ୍ତମ । ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଵିସ୍ତରେଣ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ଉତ୍ତମ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ ତିଷ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ସୂତ କହିଲେ — ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଭାରତ ଦେଶରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି — କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ ତିଷ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ପୂର୍ଵେ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଦ୍ଵାପରଂ ଚାଥ ତତସ୍ତିଷ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରଥମେ କୃତଯୁଗ ନାମକ ଯୁଗ ଥିଲା, ତାପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲା, ଏହା ପରେ ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଆସିଲା, ଏବଂ ତା'ପରେ ତିଷ୍ୟ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ।
ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଆଯୁଃ ସଂଖ୍ଯା କୃତଯୁଗେ ସଂଖ୍ଯାତା ହି ତପୋଧନାଃ
ହେ ମହାମୁନିମାନେ, କୃତଯୁଗରେ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ଦୀର୍ଘତା ବୋଲି ତପସ୍ଵୀମାନେ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି ।
ତଥା ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରେତାଯାମାଯୁଷୋ ଵିଦୁଃ । ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ଭୁଵି ତିଷ୍ଠଂତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ଦୀର୍ଘତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ମାନେ ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣସ୍ଥିତିର୍ହ୍ଯସ୍ତି ତିଷ୍ଯେ ତୁ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଗର୍ଭସ୍ଥାଶ୍ଚ ମ୍ରିଯଂତେଽତ୍ର ତଥା ଜାତା ମ୍ରିଯଂତି ଚ
ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାନ ରହିଛି, ହେ ମହାମୁନିମାନେ; ଏଠାରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମରିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ।
ମହାବଲା ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶକ୍ତିମତ୍ତା ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ଗୁଣରେ ଭରପୂର; ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ।
ଦ୍ଵିଜାଃ କୃତଯୁଗେ ଵିପ୍ରା ବଲିନଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଵୈ ତପୋଧନାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କୃତଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ; ଏହି ଯୁଗରେ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ।
ମହୋତ୍ସାହା ମହାତ୍ମାନୋ ଧାର୍ମିକାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ପ୍ରିଯଦର୍ଶା ଵପୁଷ୍ମଂତୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯା ଧନୁର୍ଧରାଃ
ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହୀ, ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବର ମାଲିକ, ଧର୍ମିକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ; ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ।
ଵୀରା ହି ଯୁଧି ଜାଯଂତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରସଂମତାଃ । ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵେ ଵୈ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଥିଲେ ।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଜାଯଂତେ ସଦୈଵ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ । ମହୋତ୍ସାହା ଵୀର୍ଯଵଂତଃ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣଃ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସଦା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହୀ, ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ ଓ ପରସ୍ପର ହତ୍ୟାରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି ।
ତେଜସାଂଧେନସଂଯୁକ୍ତାଃ କ୍ରୋଧନାଃ ପୁରୁଷାଃ କିଲ । ଲୁବ୍ଧାଶ୍ଚାନୃତକାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଯେ ଜାଯଂତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପୁରୁଷମାନେ ତେଜ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରପୂର, ଲୋଭୀ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ମଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ।
ଈର୍ଷ୍ଯା ମାନସ୍ତଥା କ୍ରୋଧୋ ମାଯାସୂଯା ତଥୈଵ ଚ । ତିଷ୍ଯେ ଭଵଂତି ଭୂତାନାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଚତୁରତା ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଏମିତି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ସହିତ ରାଗ ଓ ଲୋଭ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ।
ସଂକ୍ଷେପୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗମଧ୍ଯଗେ । ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ହୈମଵତଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୀମାବନ୍ଧନ ଆସିଥାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ତା'ପରେ ହିମାବତ ଅଞ୍ଚଳ ଆସିଥାଏ, ଏବଂ ତା'ପରେ ହରିବର୍ଷ ଆସେ ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଜଂବୂଖଂଡସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦିହ ସତ୍ତମଃ । ଵିଷ୍କଂଭସ୍ଯ ଚ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପରିମାଣଂ ହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଜାମ୍ବୁଖଣ୍ଡ ବିବରଣା କରିଛ; ଏବେ ଆମକୁ ବିଷ୍କମ୍ଭର ସଠିକ ଆକାର କହ ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଚ ସମ୍ଯଗଚ୍ଛିଦ୍ର ଦର୍ଶନଃ । ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ନୋ ବ୍ରୂହି କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଧାର୍ମିକମ୍
ସମୁଦ୍ରର ମାପ ମଧ୍ୟ ସଠିକ ଭାବେ ଦେଖାଅ, ହେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା; ଆମକୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଧର୍ମିକ କୁଶଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କୁହ ।
ଶାଲ୍ମଲଂ ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପଂ ତଥୈଵ ଚ । ସୂତ ଉଵାଚ-। ଵିପ୍ରାଃ ସୁବହଵୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ଯୈରିଦଂ ସଂତତଂ ଜଗତ୍ । ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵାଃ
ଶାଲ୍ମଳ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ ଭାବେ କୁହ; ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜଗତକୁ ବେଢ଼ି ରଖିଥିବା ବହୁ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି; ମୁଁ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।
ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଷଟ୍ଶତାନି ଚ ପୂର୍ଣାନି ଵିଷ୍କଂଭୋ ଜଂବୁପର୍ଵତଃ
ଅଠର ହଜାର ଏବଂ ଛଉ ଶତ ଯୋଜନ ହେଉଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜାମ୍ବୁ ପର୍ବତର ପ୍ରସ୍ଥ ।