ବହିର୍ଗିର୍ଯ୍ଯୋଂଗମଲଦା ମଗଧା ମାଲଵାର୍ଘଟାଃ । ସତ୍ତ୍ଵତରାଃ ପ୍ରାଵୃଷେଯାଃ ଭାର୍ଗଵାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
ପାହାଡ଼ ବାହାରେ ଥିବା ଯୋଙ୍ଗମଲଦ, ମଗଧ, ମାଳବ ଅର୍ଘଟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରାବୃଷେୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ଅଛନ୍ତି।
ପୁଂଡ୍ରା ଭାର୍ଗାଃ କିରାତାଶ୍ଚ ସୁଦେଷ୍ଣା ଭାସୁରାସ୍ତଥା । ଶକା ନିଷାଦା ନିଷଧାସ୍ତଥୈଵାନର୍ତ ନୈଋତାଃ
ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଭାର୍ଗ, କିରାତ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଭାସୁର, ଶକ, ନିଷାଦ, ନିଷଧ, ଅନର୍ତ୍ତ ଓ ନୈୃତ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ପୂର୍ଣଲାଃ ପୂତିମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ କୁଂତଲା କୁଶକାସ୍ତଥା । ତରିଗ୍ରହାଶ୍ଶୂରସେନା ଈଜିକାଃ କଲ୍ପକାରଣାଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣଳ, ପୂତିମତ୍ସ୍ୟ, କୁନ୍ତଳ, କୁଶକ, ତରିଗ୍ରହ, ଶୂରସେନ, ଈଜିକ ଓ କଳ୍ପକାରଣ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ତିଲଭାଗାମସାରାଶ୍ଚ ମଧୁମତ୍ତାଃ କକୁଂଦକାଃ । କାଶ୍ମୀରାଃ ସିଂଧୁସୌଵୀରା ଗାଂଧାରା ଦର୍ଶକାସ୍ତଥା
ତିଳଭାଗ, ମସାର, ମଧୁମତ୍ତ, କକୁଣ୍ଡକ, କାଶ୍ମୀର, ସିନ୍ଧୁସୌବୀର, ଗାନ୍ଧାର ଓ ଦର୍ଶକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଅଭୀସାରାଃ କୁଦ୍ରୁତାଶ୍ଚ ସୌରିଲା ବାହ୍ଲିକାସ୍ତଥା । ଦର୍ଵୀ ଚ ମାଲଵା ଦର୍ଵା ଵାତଜାମରଥୋରଗାଃ
ଅଭୀସାର, କୁଦ୍ରୁତ, ସୌରିଳ, ବାହ୍ଲିକ, ଦର୍ଭି, ମାଳବ, ଦର୍ଭ ଓ ବାତଜାମରଥୋରଗ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ବଲରଟ୍ଟାସ୍ତଥା ଵିପ୍ରାଃ ସୁଦାମାନଃ ମୁମଲ୍ଲିକାଃ । ବଂଧାକରୀକଷାଶ୍ଚୈଵ କୁଲିଂଦା ଗଂଧିକାସ୍ତଥା
ବଳରଟ୍ଟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୁଦାମାନ, ମୁମଲ୍ଲିକ, ବନ୍ଧାକରୀ କଷ, କୁଲିନ୍ଦ ଓ ଗନ୍ଧିକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଵନାଯଵୋଦଶାଃ ପାର୍ଶ୍ଵରୋମାଣଃ କୁଶବିଂଦଵଃ । କାଚ୍ଛା ଗୋପାଲକଚ୍ଛାଶ୍ଚ ଜାଂଗଲାଃ କୁରୁଵର୍ଣକାଃ
ବନାୟବ, ଓଦଶ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ରୋମାଣ, କୁଶବିନ୍ଦବ, କାଚ୍ଛ, ଗୋପାଳକାଚ୍ଛ, ଜାଙ୍ଗଳ ଏବଂ କୁରୁବର୍ଣ୍ଣକ —
କିରାତାବର୍ବରାଃ ସିଦ୍ଧା ଵୈଦେହାସ୍ତାମ୍ରଲିପ୍ତିକାଃ । ଔଡ୍ରମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସସୈରିଂଦ୍ରାଃ ପାର୍ଵତୀଯାଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
କିରାତ, ବର୍ବର, ସିଦ୍ଧ, ବୈଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତିକ, ଔଡ୍ର, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ସଏରିନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପାର୍ବତୀୟ —
ଅଥାପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣା ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଦ୍ରଵିଡାଃ କେରଲାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ମୂଷିକା ବାଲମୂଷିକାଃ
ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନପଦମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ — ଦ୍ରାବିଡ, କେରଳ, ପ୍ରାଚ୍ୟ, ମୂଷିକ ଏବଂ ବାଲମୂଷିକ —
କର୍ଣାଟକା ମାହିଷକା ଵିକଂଧା ମୂଷିକାସ୍ତଥା । ଝଲ୍ଲିକାଃ କୁଂତଲାଶ୍ଚୈଵ ସୌହୃଦାନଲକାନନାଃ
କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମାହିଷକ, ବିକନ୍ଧ, ମୂଷିକ, ଝଲ୍ଲିକ, କୁନ୍ତଳ, ସୌହୃଦ ଏବଂ ଅଲକାନନ —
କୌକ୍କୁଟକାସ୍ତଥା ବୋଲାଃ କୋକଣା ମଣିଵାଲକାଃ । ସମଂଗା କନକାଶ୍ଚୈଵ କୁଂକୁରାଂଗାରମାରିଷାଃ
କୌକ୍କୁଟକ, ବୋଲ, କୋକଣ, ମଣିବାଳକ, ସମଙ୍ଗ, କନକ, କୁଙ୍କୁରାଙ୍ଗାରମାରିଷ —
ଧ୍ଵଜିନ୍ଯୁତ୍ସଵସଂକେତାସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗା ମାଲ୍ଯସେନଯଃ । ଵ୍ଯୂଢକାଃ କୋରକାଃ ପ୍ରୋଷ୍ଟାଃ ସଂଗଵେଗଧରାସ୍ତଥା
ଧ୍ୱଜ, ଉତ୍ସବ ଚିହ୍ନ ଓ ସଂକେତ ଥିବାମାନେ, ତ୍ରିବର୍ଗ, ମାଲ୍ୟ, ସେନୟ, ବ୍ୟୂଢକ, କୋରକ, ପ୍ରୋଷ୍ଠ ଏବଂ ସଂଗବେଗଧର —
ତଥୈଵ ଵିଂଦ୍ଯରୁଲିକାଃ ପୁଲିଂଦା ବଲ୍ଵଲୈଃ ସହ । ମାଲଵା ମଲରାଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପରଵର୍ତକାଃ
ଏହିପରି ବିନ୍ଧ୍ୟାରୁଲିକ, ପୁଲିନ୍ଦ ବଳବଳ ସହିତ, ମାଳବ, ମଲର ଏବଂ ଅପରବର୍ତ୍ତକ —
କୁଲିଂଦାଃ କାଲଦାଶ୍ଚୈଵ ଚଂଡକାଃ କୁରଟାସ୍ତଥା । ମୁଶଲାସ୍ତନଵାଲାଶ୍ଚ ସତୀର୍ଥା ପୂତିସୃଂଜଯାଃ
କୁଲିନ୍ଦ, କାଳଦା, ଚଣ୍ଡକ, କୁରଟ, ମୁଶଳ, ତନବାଳ, ସତୀର୍ଥ ଏବଂ ପୂତିସୃଞ୍ଜୟ —
ଅନିଦାଯାଃ ଶିଵାଟାଶ୍ଚ ତପନାଃ ସୂତପାସ୍ତଥା । ଋଷିକାଶ୍ଚ ଵିଦର୍ଭାଶ୍ଚ ସ୍ତଂଗନା ପରତଂଗକାଃ
ଅନିଦାୟ, ଶିବାଟ, ତପନ, ସୂତପା, ଋଷିକ, ବିଦର୍ଭ, ସ୍ତଙ୍ଗନ ଏବଂ ପରତଙ୍ଗକ —
ଉତ୍ତରାଶ୍ଚାପରେମ୍ଲେଚ୍ଛା ଜନା ହି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଜଵନାଶ୍ଚ ସକାଂବୋଜା ଦାରୁଣା ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ଉତ୍ତର ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜନମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ — ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ଦାରୁଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତିମାନେ —
ସକୃଘୃହାଃ କୁଲଟ୍ଯାଶ୍ଚ ହୂଣା ପାରସିକୈଃ ସହ । ତଥୈଵ ରମଣାଶ୍ଚାନ୍ଯାସ୍ତଥା ଚ ଦଶମାଲିକାଃ
ସକୃଘୃହ, କୁଳଟ୍ୟା, ହୂଣ, ପାରସିକ ସହିତ, ଏହିପରି ରମଣ ଏବଂ ଦଶମାଲିକ —
କ୍ଷତ୍ରିଯୋପନିଵେଶାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ର କୁଲାନି ଚ । ଶୂରାଭୀରାଶ୍ଚ ଦରଦାଃ କାଶ୍ମୀରାଃ ପଶୁଭିଃ ସହ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗ୍ରାମ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପରିବାର, ଶୂର, ଅଭୀର, ଦରଦ ଏବଂ କାଶ୍ମୀର ତାଙ୍କର ପଶୁମାନେ ସହିତ —
ଖାଂଡୀକାଶ୍ଚ ତୁଷାରାଶ୍ଚ ପଦ୍ମଗା ଗିରିଗହ୍ଵରାଃ । ଆଦ୍ରେଯାଃ ସଭିରାଦାଜାସ୍ତଥୈଵ ସ୍ତନପୋଷକାଃ
ଖାଣ୍ଡିକ, ତୁଷାର, ପଦ୍ମଗ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବାମାନେ, ଆଦ୍ରେୟ, ସଭିରାଦାଜ ଏବଂ ସ୍ତନପୋଷକ —
ଦ୍ରୋଷକାଶ୍ଚ କଲିଂଗାଶ୍ଚ କିରାତାନାଂ ଚ ଜାତଯଃ । ତୋମରା ହନ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତଥୈଵ କରଭଂଜକାଃ
ଦ୍ରୋଷକ, କଳିଙ୍ଗ, କିରାତ ଜାତିମାନେ, ତୋମର, ହନ୍ୟମାନ ଏବଂ କରଭଞ୍ଜକ —
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଜନପଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଉଦ୍ଦେଶମାତ୍ରେଣ ମଯା ଦେଶାଃ ସଂକୀର୍ତିତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଯଥାଗୁଣବଲଂ ଚାପି ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯ ମହାଫଲମ୍
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଜନପଦମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ କେବଳ ନାମ ମାତ୍ର କହିଛି; ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ମହାଫଳ ମିଳେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ତଥା ହୈମଵତସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରମାଣମାଯୁଷଃ ସୂତ ବଲଂ ଚାପି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ଏହି ଭାରତ ଦେଶ ଓ ହେମବତ ପର୍ବତର ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, ସୂତ।
ଅନାଗତମତିକ୍ରାଂତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ସତ୍ତମ । ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଵିସ୍ତରେଣ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ଉତ୍ତମ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ ତିଷ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ସୂତ କହିଲେ — ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଭାରତ ଦେଶରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି — କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ ତିଷ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ପୂର୍ଵେ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଦ୍ଵାପରଂ ଚାଥ ତତସ୍ତିଷ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରଥମେ କୃତଯୁଗ ନାମକ ଯୁଗ ଥିଲା, ତାପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲା, ଏହା ପରେ ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଆସିଲା, ଏବଂ ତା'ପରେ ତିଷ୍ୟ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ।
ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଆଯୁଃ ସଂଖ୍ଯା କୃତଯୁଗେ ସଂଖ୍ଯାତା ହି ତପୋଧନାଃ
ହେ ମହାମୁନିମାନେ, କୃତଯୁଗରେ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ଦୀର୍ଘତା ବୋଲି ତପସ୍ଵୀମାନେ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି ।
ତଥା ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରେତାଯାମାଯୁଷୋ ଵିଦୁଃ । ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ଭୁଵି ତିଷ୍ଠଂତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ଦୀର୍ଘତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ମାନେ ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣସ୍ଥିତିର୍ହ୍ଯସ୍ତି ତିଷ୍ଯେ ତୁ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଗର୍ଭସ୍ଥାଶ୍ଚ ମ୍ରିଯଂତେଽତ୍ର ତଥା ଜାତା ମ୍ରିଯଂତି ଚ
ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାନ ରହିଛି, ହେ ମହାମୁନିମାନେ; ଏଠାରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମରିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ।
ମହାବଲା ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶକ୍ତିମତ୍ତା ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ଗୁଣରେ ଭରପୂର; ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ।
ଦ୍ଵିଜାଃ କୃତଯୁଗେ ଵିପ୍ରା ବଲିନଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଵୈ ତପୋଧନାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କୃତଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ; ଏହି ଯୁଗରେ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ।