ଦୁର୍ଗାମଂତଃ ଶିଲାଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ଯାଂ ଦୃଷଦ୍ଵତୀମ୍ । ପରୋକ୍ଷାମଥ ରୋହୀଂ ଚ ତଥା ଜଂବୂନଦୀମପି
ଦୁର୍ଗାମନ୍ତଶିଳା, ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ୟା, ଦୃଷଦ୍ବତୀ, ପରୋକ୍ଷା, ରୋହୀ ଏବଂ ଜାମ୍ବୂନଦୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
ସୁନାସାଂ ତମସାଂ ଦାସୀଂ ସାମାନ୍ଯାଂ ଵରଣାମସିମ୍ । ନୀଲାଂ ଧୃତିକରୀଂ ଚୈଵ ପର୍ଣାଶାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
ସୁନାସା, ତମସା, ଦାସୀ, ସାମାନ୍ୟା, ବରଣା, ନୀଳା, ଧୃତିକରୀ ଏବଂ ପର୍ଣ୍ଣାଶା ମହାନଦୀ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ।
ମାନଵୀଂ ଵୃଷଭାଂ ଭାସାଂ ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ଯାଂ ଦୃଷଦ୍ଵତୀମ୍ । ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ବହୁଲା ମହାନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
ମାନବୀ, ବୃଷଭା, ଭାସା, ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ୟା, ଦୃଷଦ୍ବତୀ—ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ମହାନଦୀମାନେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ସଦା ନିରାମଯାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ମଂଦଗାଂ ମଂଦଵାହିନୀମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚ ମହାଗୌରୀଂ ଦୁର୍ଗାମପି ଚ ସତ୍ତମାଃ
ସଦା ନିରାମୟ କୃଷ୍ଣା, ମନ୍ଦଗା, ମନ୍ଦବାହିନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହାଗୌରୀ ଏବଂ ଦୁର୍ଗା—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
ଚିତ୍ରୋତ୍ପଲାଂ ଚିତ୍ରରଥାମତୁଲାଂ ରୋହିଣୀଂ ତଥା । ମଂଦାକିନୀଂ ଵୈତରଣୀଂ କୋକାଂ ଚାପି ମହାନଦୀମ୍
ଚିତ୍ରୋତ୍ପଳା, ଚିତ୍ରରଥା, ଅତୁଳା, ରୋହିଣୀ, ମନ୍ଦାକିନୀ, ବୈତରଣୀ ଏବଂ କୋକା ମହାନଦୀ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ।
ଶୁକ୍ତିମତୀମନଂଗାଂ ଚ ତଥୈଵ ଵୃଷସାହ୍ଵଯାମ୍ । ଲୋହିତ୍ଯାଂ କରତୋଯାଂ ଚ ତଥୈଵ ଵୃଷକାତ୍ଵଯାମ୍
ଶୁକ୍ତିମତୀ, ଅନଙ୍ଗା, ବୃଷସାହ୍ୱୟା, ଲୋହିତ୍ୟା, କରତୋୟା ଏବଂ ବୃଷକାତ୍ୱୟା—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
କୁମାରୀମୃଷିତୁଲ୍ଯାଂ ଚ ମାରିଷାଂ ଚ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ମଂଦାକିନୀଂ ସୁପୁଣ୍ଯାଂ ଚ ସର୍ଵାଂ ଗଂଗାଂ ଚ ସତ୍ତମାଃ
କୁମାରୀ, ମୃଷିତୁଲ୍ୟା, ମାରିଷା, ସରସ୍ୱତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟମୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ମାତରଃ ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ମହାଫଲାଃ । ତଥା ନଦ୍ଯଃ ସୁପ୍ରକାଶାଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ବିଶ୍ୱର ମାତା, ସମସ୍ତେ ମହାଫଳଦାୟିନୀ; ଏପରି ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରକାଶମାନ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତା ସରିତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଯଥାସ୍ମୃତି । ଅତଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଜନପଦାନ୍ନିବୋଧ ଗଦତୋ ମମ
ଏଭଳି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁରୁଣା କଥାଅନୁସାରେ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଏହାଠାରୁ ପରେ ଥିବା ଦେଶମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ତତ୍ରେମେ କୁରୁପାଂଚାଲାଃ ଶାଲ୍ଵମାତ୍ରେଯ ଜାଂଗଲାଃ । ଶୂରସେନାଃ ପୁଲିଂଦାଶ୍ଚ ବୌଧାମାଲାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଠି କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶାଲ୍ବ, ମୈତ୍ରେୟ, ଜଙ୍ଗଲ, ଶୂରସେନ, ପୁଲିନ୍ଦ ଓ ବୌଧାମାଳ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାଃ କୁଶଟ୍ଟାଃ ସୌଗଂଧ୍ଯାଃ କୁତ୍ସପାଃ କାଶିକୋଶଲାଃ । ଚେଦିମତ୍ସ୍ଯକରୂଷାଶ୍ଚ ଭୋଜାଃ ସିଂଧୁପୁଲିଂଦକାଃ
ମତ୍ସ୍ୟ, କୁଶଟ୍ଟ, ସୌଗନ୍ଧ୍ୟ, କୁତ୍ସପ, କାଶୀ, କୋଶଳ, ଚେଦି, ମତ୍ସ୍ୟ, କରୂଷ, ଭୋଜ, ସିନ୍ଧୁ ଓ ପୁଲିନ୍ଦକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତମାଶ୍ଚ ଦଶାର୍ଣାଶ୍ଚ ମେକଲାଶ୍ଚୋତ୍କଲୈଃ ସହ । ପଂଚାଲାଃ କୋଶଲାଶ୍ଚୈଵ ନୈକପୃଷ୍ଠଯୁଗଂଧରାଃ
ଉତ୍ତମ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ମେକଳ ଓ ଉତ୍କଳ ସହିତ, ପଞ୍ଚାଳ, କୋଶଳ ଏବଂ ଅନେକ ପୃଷ୍ଠୟୁଗନ୍ଧର ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ବୋଧା ମଦ୍ରାଃ କଲିଂଗାଶ୍ଚ କାଶଯୋ ପରକାଶଯଃ । ଜଠରାଃ କୁକୁରାଶ୍ଚୈଵ ସୁଦଶାର୍ଣାଃ ସୁସତ୍ତମାଃ
ବୋଧ, ମଦ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, କାଶୟ, ପରକାଶୟ, ଜଠର, କୁକୁର, ସୁଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁସତ୍ତମ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
କୁଂତଯୋଽଵଂତଯଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପରକୁଂତଯଃ । ଗୋମଂତା ମଲ୍ଲକାଃ ପୁଂଡ୍ରାଃ ଵିଦର୍ଭା ନୃପଵାହିକାଃ
କୁନ୍ତି, ଅବନ୍ତି, ଏବଂ ଅପରକୁନ୍ତି, ଗୋମନ୍ତ, ମଲ୍ଲକ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦର୍ଭ ଓ ନୃପବାହିକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଅଶ୍ମକାଃ ସୋତ୍ତରାଶ୍ଚୈଵ ଗୋପରାଷ୍ଟ୍ରାଃ କନୀଯସଃ । ଅଧିରାଜ୍ଯକୁଶଟ୍ଟାଶ୍ଚ ମଲ୍ଲରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ କେରଲାଃ
ଅଶ୍ମକ ଓ ଉତ୍ତର ଅଶ୍ମକ, ଗୋପରାଷ୍ଟ୍ର, କନୀୟସ, ଅଧିରାଜ୍ୟ କୁଶଟ୍ଟ, ମଲ୍ଲରାଷ୍ଟ୍ର ଓ କେରଳ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ମାଲଵାଶ୍ଚୋପଵାସ୍ଯାଶ୍ଚ ଚକ୍ରାଵକ୍ରାଲଯାଃ ଶକାଃ । ଵିଦେହା ମଗଧାଃ ସଦ୍ମା ମଲଜା ଵିଜଯାସ୍ତଥା
ମାଳବ, ଉପବାସ୍ୟ, ଚକ୍ରାବକ୍ରାଳୟ, ଶକ, ବିଦେହ, ମଗଧ, ସଦ୍ମ, ମଲଜ ଓ ବିଜୟ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଅଂଗା ଵଂଗାଃ କଲିଂଗାଶ୍ଚ ଯକୃଲ୍ଲୋମାନ ଏଵ ଚ । ମଲ୍ଲାଃ ସୁଦେଷ୍ଣାଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦା ମହିଷାଃ ଶଶକାସ୍ତଥା
ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ଯକୃଲ୍ଲୋମନ, ମଲ୍ଲ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ମହିଷ ଓ ଶଶକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ବାହ୍ଲିକା ଵାଟଧାନାଶ୍ଚ ଆଭୀରାଃ କାଲତୋଯକାଃ । ଅପରାଂତାଃ ପରାଂତାଶ୍ଚ ପଂକଲାଶ୍ଚର୍ମଚଂଡିକାଃ
ବାହ୍ଲିକ, ବାଟଧାନ, ଆଭୀର, କାଳତୋୟକ, ଅପରାନ୍ତ, ପରାନ୍ତ, ପଙ୍କଳ ଓ ଚର୍ମଚଣ୍ଡିକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଅଟଵୀଶେଖରାଶ୍ଚୈଵ ମେରୁଭୂତାଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ । ଉପାଵୃତାନୁପାଵୃତାଃ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଃ କେକଯାସ୍ତଥା
ଅଟବୀଶେଖର, ମେରୁପ୍ରଦେଶୀ, ଉପାବୃତ ଓ ଅନୁପାବୃତ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର ଓ କେକୟ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
କୁଟ୍ଟାପରାଂତା ମାହେଯାଃ କକ୍ଷାଃ ସାମୁଦ୍ର ନିଷ୍କୁଟାଃ । ଅଂଧାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଵିପ୍ରା ଅଂତର୍ଗିର୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
କୁଟ୍ଟ ଅପରାନ୍ତ, ମାହେୟ, କକ୍ଷ, ସାମୁଦ୍ର ନିଷ୍କୁଟ, ଅନେକ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ଥିବା ଲୋକ ଅଛନ୍ତି।
ବହିର୍ଗିର୍ଯ୍ଯୋଂଗମଲଦା ମଗଧା ମାଲଵାର୍ଘଟାଃ । ସତ୍ତ୍ଵତରାଃ ପ୍ରାଵୃଷେଯାଃ ଭାର୍ଗଵାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
ପାହାଡ଼ ବାହାରେ ଥିବା ଯୋଙ୍ଗମଲଦ, ମଗଧ, ମାଳବ ଅର୍ଘଟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରାବୃଷେୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ଅଛନ୍ତି।
ପୁଂଡ୍ରା ଭାର୍ଗାଃ କିରାତାଶ୍ଚ ସୁଦେଷ୍ଣା ଭାସୁରାସ୍ତଥା । ଶକା ନିଷାଦା ନିଷଧାସ୍ତଥୈଵାନର୍ତ ନୈଋତାଃ
ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଭାର୍ଗ, କିରାତ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଭାସୁର, ଶକ, ନିଷାଦ, ନିଷଧ, ଅନର୍ତ୍ତ ଓ ନୈୃତ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ପୂର୍ଣଲାଃ ପୂତିମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ କୁଂତଲା କୁଶକାସ୍ତଥା । ତରିଗ୍ରହାଶ୍ଶୂରସେନା ଈଜିକାଃ କଲ୍ପକାରଣାଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣଳ, ପୂତିମତ୍ସ୍ୟ, କୁନ୍ତଳ, କୁଶକ, ତରିଗ୍ରହ, ଶୂରସେନ, ଈଜିକ ଓ କଳ୍ପକାରଣ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ତିଲଭାଗାମସାରାଶ୍ଚ ମଧୁମତ୍ତାଃ କକୁଂଦକାଃ । କାଶ୍ମୀରାଃ ସିଂଧୁସୌଵୀରା ଗାଂଧାରା ଦର୍ଶକାସ୍ତଥା
ତିଳଭାଗ, ମସାର, ମଧୁମତ୍ତ, କକୁଣ୍ଡକ, କାଶ୍ମୀର, ସିନ୍ଧୁସୌବୀର, ଗାନ୍ଧାର ଓ ଦର୍ଶକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଅଭୀସାରାଃ କୁଦ୍ରୁତାଶ୍ଚ ସୌରିଲା ବାହ୍ଲିକାସ୍ତଥା । ଦର୍ଵୀ ଚ ମାଲଵା ଦର୍ଵା ଵାତଜାମରଥୋରଗାଃ
ଅଭୀସାର, କୁଦ୍ରୁତ, ସୌରିଳ, ବାହ୍ଲିକ, ଦର୍ଭି, ମାଳବ, ଦର୍ଭ ଓ ବାତଜାମରଥୋରଗ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ବଲରଟ୍ଟାସ୍ତଥା ଵିପ୍ରାଃ ସୁଦାମାନଃ ମୁମଲ୍ଲିକାଃ । ବଂଧାକରୀକଷାଶ୍ଚୈଵ କୁଲିଂଦା ଗଂଧିକାସ୍ତଥା
ବଳରଟ୍ଟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୁଦାମାନ, ମୁମଲ୍ଲିକ, ବନ୍ଧାକରୀ କଷ, କୁଲିନ୍ଦ ଓ ଗନ୍ଧିକ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।
ଵନାଯଵୋଦଶାଃ ପାର୍ଶ୍ଵରୋମାଣଃ କୁଶବିଂଦଵଃ । କାଚ୍ଛା ଗୋପାଲକଚ୍ଛାଶ୍ଚ ଜାଂଗଲାଃ କୁରୁଵର୍ଣକାଃ
ବନାୟବ, ଓଦଶ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ରୋମାଣ, କୁଶବିନ୍ଦବ, କାଚ୍ଛ, ଗୋପାଳକାଚ୍ଛ, ଜାଙ୍ଗଳ ଏବଂ କୁରୁବର୍ଣ୍ଣକ —
କିରାତାବର୍ବରାଃ ସିଦ୍ଧା ଵୈଦେହାସ୍ତାମ୍ରଲିପ୍ତିକାଃ । ଔଡ୍ରମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସସୈରିଂଦ୍ରାଃ ପାର୍ଵତୀଯାଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
କିରାତ, ବର୍ବର, ସିଦ୍ଧ, ବୈଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତିକ, ଔଡ୍ର, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ସଏରିନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପାର୍ବତୀୟ —
ଅଥାପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣା ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଦ୍ରଵିଡାଃ କେରଲାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ମୂଷିକା ବାଲମୂଷିକାଃ
ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନପଦମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ — ଦ୍ରାବିଡ, କେରଳ, ପ୍ରାଚ୍ୟ, ମୂଷିକ ଏବଂ ବାଲମୂଷିକ —
କର୍ଣାଟକା ମାହିଷକା ଵିକଂଧା ମୂଷିକାସ୍ତଥା । ଝଲ୍ଲିକାଃ କୁଂତଲାଶ୍ଚୈଵ ସୌହୃଦାନଲକାନନାଃ
କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମାହିଷକ, ବିକନ୍ଧ, ମୂଷିକ, ଝଲ୍ଲିକ, କୁନ୍ତଳ, ସୌହୃଦ ଏବଂ ଅଲକାନନ —