କୁଶିକସ୍ଯୈଵ ରାଜର୍ଷେର୍ଗାଧେଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ସୋମସ୍ଯ ଚୈଵ ରାଜର୍ଷେର୍ଦିଲୀପସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
କୁଶିକ ରାଜାର୍ଷି, ମହାତ୍ମା ଗାଧି, ରାଜାର୍ଷି ସୋମ ଓ ଦିଲୀପଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଛି ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚ ମହାଭାଗାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲୀଯସାମ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରିଯଂ ଭାରତମୁତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ । ଏହି ଭାରତ ଭୂମି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ତତୋ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଶ୍ରୁତମହୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ମହେଂଦ୍ରୋ ମଲଯଃସହ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନୃକ୍ଷଵାନପି
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ଏଠାରେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ୍, ଋକ୍ଷ ପର୍ବତ ଅଛି ।
ଵିଂଧ୍ଯଶ୍ଚ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ କୁଲପର୍ଵତାଃ । ତେଷାଂ ସହସ୍ରଶୋ ଵିପ୍ରା ପର୍ଵତାସ୍ତେ ସମୀପତଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର — ଏହି ସାତଟି ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ । ଏମାନଙ୍କ ନିକଟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ହଜାର ହଜାର ପର୍ବତ ଅଛି ।
ଅଵିଜ୍ଞାତାଃ ସାରଵଂତୋ ଵିପୁଲାଶ୍ଚିତ୍ରସାନଵଃ । ଅନ୍ଯେ ତୁ ଯେ ପରିଜ୍ଞାତା ହ୍ରସ୍ଵା ହ୍ରସ୍ଵୋପଜୀଵିନଃ
କିଛି ପର୍ବତ ଅଜଣା, ଗୁଣଗୁଣିତ, ବିଶାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶିଖର ଥିବା; ଅନ୍ୟ କିଛି ଯେଉଁମାନେ ଜଣାଶୁଣା, ସେମାନେ ଛୋଟ ଓ ଛୋଟମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।
ଆର୍ଯମ୍ଲେଚ୍ଛସଧର୍ମାଣସ୍ତେ ମିଶ୍ରାଃ ପୁରୁଷା ଦ୍ଵିଜାଃ । ନଦୀଂ ପିବଂତି ଵିମଲାଂ ଗଂଗାଂ ସିଂଧୁଂସରସ୍ଵତୀମ୍
ଏଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆର୍ୟ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଚାଳଚଳିର ଲୋକମାନେ ମିଶିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ ଓ ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର ପାଣି ପିଉଥାନ୍ତି ।
ଗୋଦାଵରୀଂ ନର୍ମଦାଂ ଚ ବହୂଦାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍ । ଶତଦ୍ରୁଂ ଚଂଦ୍ରଭାଗାଂ ଚ ଯମୁନାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
ଗୋଦାବରୀ, ନର୍ମଦା, ବହୁଦା ଏହି ମହାନଦୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ମହାନଦୀ ଯମୁନା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବହିଥାଏ ।
ଦୃଷଦ୍ଵତୀଂ ଵିତସ୍ତାଂ ଚ ଵିପାପାଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଵାଲୁକାମ୍ । ନଦୀଂ ଵେତ୍ରଵତୀଂ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣାଂ ଵେଣୀଂ ଚ ନିମ୍ନଗାମ୍
ଦୃଷଦ୍ବତୀ, ବିତସ୍ତା, ପାପ ନଥିବା ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାଳୁକା ଥିବା ନଦୀ, ବେତ୍ରବତୀ, କୃଷ୍ଣା ଓ ବେଣୀ ଏଠି ବହୁଥାଏ ।
ଇରାଵତୀଂ ଵିତସ୍ତାଂ ଚ ପଯୋଷ୍ଣୀଂ ଦେଵିକାମପି । ଵେଦସ୍ମୃତିଂ ଵେଦଶିରାଂ ତ୍ରିଦିଵାଂ ସିଂଧୁଲା କୃମିମ୍
ଇରାବତୀ, ବିତସ୍ତା, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଦେବିକା, ବେଦସ୍ମୃତି, ବେଦଶିରା, ତ୍ରିଦିବ, ସିନ୍ଧୁଳା ଓ କ୍ରିମି ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି ।
କରୀଷିଣୀଂ ଚିତ୍ରଵହାଂ ତ୍ରିସେନାଂ ଚୈଵ ନିମ୍ନଗାମ୍ । ଗୋମତୀଂ ଧୂତପାପାଂ ଚ ଚଂଦନାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
କରୀଷିଣୀ, ଚିତ୍ରବହା, ତ୍ରିସେନା ଏହି ବହୁଥିବା ନଦୀ, ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା ଓ ମହାନଦୀ ଚନ୍ଦନା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି ।
କୌଶିକୀଂ ତ୍ରିଦିଵାଂ ହୃଦ୍ଯାଂ ନାଚିତାଂ ରୋହିତାରଣୀମ୍ । ରହସ୍ଯାଂ ଶତକୁଂଭାଂ ଚ ସରଯୂଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
କୌଶିକୀ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ, ଅନାହୂତ ରୋହିତାରଣୀ, ଗୁପ୍ତ ନଦୀ, ଶତକୁମ୍ଭା ଏବଂ ସରୟୂ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁନ୍ୟମୟ।
ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ଵେତ୍ରଵତୀଂ ହସ୍ତିସୋମାଂ ଦିଶଂ ତଥା । ଶରାଵତୀଂ ପଯୋଷ୍ଣୀଂ ଚ ଭୀମାଂ ଭୀମରଥୀମପି
ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ବେତ୍ରବତୀ, ହସ୍ତିସୋମା, ତଥା ଦିଶା, ଶରାବତୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଭୀମା ଏବଂ ଭୀମରଥୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
କାଵେରୀଂ ଚୁଲୁକାଂ ଚାପି ତାପୀଂ ଶତମଲାମପି । ନୀଵାରାଂ ମହିତାଂ ଚାପି ସୁପ୍ରଯୋଗାଂ ତଥା ନଦୀମ୍
କାବେରୀ, ଚୁଲୁକା, ତାପୀ, ଶତମଳା, ନୀବାରା, ମହିମାଶାଳିନୀ ଏବଂ ସୁପ୍ରୟୋଗା ନଦୀ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।
ପଵିତ୍ରାଂ କୃଷ୍ଣଲାଂ ସିଂଧୁଂ ଵାଜିନୀଂ ପୁରମାଲିନୀମ୍ । ପୂର୍ଵାଭିରାମାଂ ଵୀରାଂ ଚ ଭୀମାଂ ମାଲାଵତୀଂ ତଥା
ପବିତ୍ର କୃଷ୍ଣଲା, ସିନ୍ଧୁ, ବାଜିନୀ, ପୁରମାଳିନୀ, ପୂର୍ବାଭିରାମା, ବୀରା, ଭୀମା ଏବଂ ମାଳାବତୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଗୌରବମୟ।
ପଲାଶିନୀଂ ପାପହରାଂ ମହେଂଦ୍ରାଂ ପଟଲାଵତୀମ୍ । କରୀଷିଣୀମସିକ୍ନୀଂ ଚ କୁଶଚୀରୀଂ ମହାନଦୀମ୍
ପଳାଶିନୀ, ପାପହରା, ମହେନ୍ଦ୍ରା, ପଟଳାବତୀ, କରୀଷିଣୀ, ଅସିକ୍ନୀ, କୁଶଚୀରୀ ଏବଂ ମହାନଦୀ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର।
ମରୁତାଂ ପ୍ରଵରାଂ ମେନାଂ ହେମାଂ ଘୃତଵତୀଂ ତଥା । ଅନାଵତୀମନୁଷ୍ଣାଂ ଚ ସେଵ୍ଯାଂ କାପୀଂ ଚ ସତ୍ତମାଃ
ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମେନା, ହେମା, ଘୃତବତୀ, ଅନାବତୀ, ଅନୁଷ୍ଣା ଏବଂ ସେବନୀୟ କାପୀ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ।
ସଦାଵୀରାମଧୃଷ୍ଯାଂ ଚ କୁଶଚୀରାଂ ମହାନଦୀମ୍ । ରଥଚିତ୍ରାଂ ଜ୍ଯୋତିରଥାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଂ କପିଂଜଲାମ୍
ସଦାବୀରା, ଅଦମ୍ୟା, କୁଶଚୀରା, ମହାନଦୀ, ରଥଚିତ୍ରା, ଜ୍ୟୋତିରଥା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରା ଏବଂ କପିଞ୍ଜଳା—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଚଂଦ୍ରାଵହଫଲଦ୍ଯଂ ଚୈଵ କୁଚୀରାମଂବୁଵାହିନୀମ୍ । ଵୈନଦୀଂ ପିଂଗଲାଂ ଵେଣାଂ ତୁଂଗଵେଗାଂ ମହାନଦୀମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରାବହା, ଫଳଦ୍ୟା, କୁଚୀରା, ଅମ୍ବୁବାହିନୀ, ବୈନଦୀ, ପିଙ୍ଗଳା, ବେଣା ଏବଂ ତୁଙ୍ଗବେଗା ମହାନଦୀ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ।
ଵିଦିଶାଂ କୃଷ୍ଣଵେଣାଂ ଚ ତାମ୍ରାଂ ଚ କପିଲାମପି । ଧେନୁଂ ସକାମାଂ ଵେଦସ୍ଵାଂ ହଵିଃସ୍ରାଵାଂ ମହାପଥାମ୍
ବିଦିଶା, କୃଷ୍ଣବେଣା, ତାମ୍ରା, କପିଳା, ଧେନୁ, ସକାମା, ବେଦସ୍ୱା, ହବିଃସ୍ରାବା ଏବଂ ମହାପଥା—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
ଶିପ୍ରାଂ ଚ ପିଚ୍ଛଲାଂ ଚୈଵ ଭାରଦ୍ଵାଜୀଂ ଚ ନିମ୍ନଗାମ୍ । କୌର୍ଣିକୀଂ ନିମ୍ନଗାଂ ଶୋଣାଂ ବାହୁଦାମଥ ଚଂଦ୍ରମାମ୍
ଶିପ୍ରା, ପିଚ୍ଛଳା, ଭାରଦ୍ୱାଜୀ, ନିମ୍ନଗା, କୌର୍ଣ୍ଣିକୀ, ଶୋଣା ନିମ୍ନଗା, ବାହୁଦା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଦୁର୍ଗାମଂତଃ ଶିଲାଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ଯାଂ ଦୃଷଦ୍ଵତୀମ୍ । ପରୋକ୍ଷାମଥ ରୋହୀଂ ଚ ତଥା ଜଂବୂନଦୀମପି
ଦୁର୍ଗାମନ୍ତଶିଳା, ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ୟା, ଦୃଷଦ୍ବତୀ, ପରୋକ୍ଷା, ରୋହୀ ଏବଂ ଜାମ୍ବୂନଦୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
ସୁନାସାଂ ତମସାଂ ଦାସୀଂ ସାମାନ୍ଯାଂ ଵରଣାମସିମ୍ । ନୀଲାଂ ଧୃତିକରୀଂ ଚୈଵ ପର୍ଣାଶାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
ସୁନାସା, ତମସା, ଦାସୀ, ସାମାନ୍ୟା, ବରଣା, ନୀଳା, ଧୃତିକରୀ ଏବଂ ପର୍ଣ୍ଣାଶା ମହାନଦୀ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ।
ମାନଵୀଂ ଵୃଷଭାଂ ଭାସାଂ ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ଯାଂ ଦୃଷଦ୍ଵତୀମ୍ । ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ବହୁଲା ମହାନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
ମାନବୀ, ବୃଷଭା, ଭାସା, ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ୟା, ଦୃଷଦ୍ବତୀ—ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ମହାନଦୀମାନେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ସଦା ନିରାମଯାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ମଂଦଗାଂ ମଂଦଵାହିନୀମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚ ମହାଗୌରୀଂ ଦୁର୍ଗାମପି ଚ ସତ୍ତମାଃ
ସଦା ନିରାମୟ କୃଷ୍ଣା, ମନ୍ଦଗା, ମନ୍ଦବାହିନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହାଗୌରୀ ଏବଂ ଦୁର୍ଗା—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
ଚିତ୍ରୋତ୍ପଲାଂ ଚିତ୍ରରଥାମତୁଲାଂ ରୋହିଣୀଂ ତଥା । ମଂଦାକିନୀଂ ଵୈତରଣୀଂ କୋକାଂ ଚାପି ମହାନଦୀମ୍
ଚିତ୍ରୋତ୍ପଳା, ଚିତ୍ରରଥା, ଅତୁଳା, ରୋହିଣୀ, ମନ୍ଦାକିନୀ, ବୈତରଣୀ ଏବଂ କୋକା ମହାନଦୀ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ।
ଶୁକ୍ତିମତୀମନଂଗାଂ ଚ ତଥୈଵ ଵୃଷସାହ୍ଵଯାମ୍ । ଲୋହିତ୍ଯାଂ କରତୋଯାଂ ଚ ତଥୈଵ ଵୃଷକାତ୍ଵଯାମ୍
ଶୁକ୍ତିମତୀ, ଅନଙ୍ଗା, ବୃଷସାହ୍ୱୟା, ଲୋହିତ୍ୟା, କରତୋୟା ଏବଂ ବୃଷକାତ୍ୱୟା—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
କୁମାରୀମୃଷିତୁଲ୍ଯାଂ ଚ ମାରିଷାଂ ଚ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ମଂଦାକିନୀଂ ସୁପୁଣ୍ଯାଂ ଚ ସର୍ଵାଂ ଗଂଗାଂ ଚ ସତ୍ତମାଃ
କୁମାରୀ, ମୃଷିତୁଲ୍ୟା, ମାରିଷା, ସରସ୍ୱତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟମୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ମାତରଃ ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ମହାଫଲାଃ । ତଥା ନଦ୍ଯଃ ସୁପ୍ରକାଶାଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ବିଶ୍ୱର ମାତା, ସମସ୍ତେ ମହାଫଳଦାୟିନୀ; ଏପରି ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରକାଶମାନ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତା ସରିତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଯଥାସ୍ମୃତି । ଅତଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଜନପଦାନ୍ନିବୋଧ ଗଦତୋ ମମ
ଏଭଳି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁରୁଣା କଥାଅନୁସାରେ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଏହାଠାରୁ ପରେ ଥିବା ଦେଶମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ତତ୍ରେମେ କୁରୁପାଂଚାଲାଃ ଶାଲ୍ଵମାତ୍ରେଯ ଜାଂଗଲାଃ । ଶୂରସେନାଃ ପୁଲିଂଦାଶ୍ଚ ବୌଧାମାଲାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଠି କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶାଲ୍ବ, ମୈତ୍ରେୟ, ଜଙ୍ଗଲ, ଶୂରସେନ, ପୁଲିନ୍ଦ ଓ ବୌଧାମାଳ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି।