ପାରାଶର୍ଯଂ ପରମପୁରୁଷଂ ଵିଶ୍ଵଵେଦ୍ଯୈକଯୋନିଂ ଵିଦ୍ଯାଧାରଂ ଵିପୁଲମତିଦଂ ଵେଦଵେଦାଂତଵେଦ୍ଯମ୍ । ଶଶ୍ଵଚ୍ଛାଂତଂ ସ୍ଵମତିଵିଷଯଂ ଶୁଦ୍ଧତେଜୋଵିଶାଲଂ ଵେଦଵ୍ଯାସଂ ଵିତତଯଶସଂ ସର୍ଵଦାହଂ ନମାମି
ମୁଁ ସଦା ପରାଶରଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜଣା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାଧାରାର ମାଲିକ, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ସଦା ଶାନ୍ତ, ନିଜରେ ନିଜେ ରହୁଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚେତନାରୁ ପାରେ, ପବିତ୍ର ତେଜରେ ଅପାର, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଖ୍ୟାତି ଥିବା ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ନମୋ ଭଗଵତେ ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯାସାଯାମିତତେଜସେ । ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରାଯଣକଥାମିମାମ୍
ଅପାର ତେଜ ଥିବା ଶ୍ରୀବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ନାରାୟଣ କଥା କହିପାରିବି।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ସହସ୍ରଂ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ଷଡ୍ଭିଃ ଖଂଡୈଃ ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ପଦ୍ମ ନାମକ ପୁରାଣ କହିବି, ଯାହାରେ ଏକ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ଓ ଛପନଟି ବିଭାଗ ଅଛି।
ତତ୍ରାଦାଵାଦିଖଂଡଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂମିଖଂଡଂ ତତଃ ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଖଂଡଂ ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତତଃ ପାତାଲଖଂଡକମ୍
ସେଠାରେ ଆଦିରେ ଆଦିଖଣ୍ଡ, ପରେ ଭୂଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ, ଏବଂ ତାପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ ଅଛି।
କ୍ରିଯାଖଂଡଂ ତତଃ ଖ୍ଯାତମୁତ୍ତରଂ ଖଂଡମଂତିମମ୍ । ଏତଦେଵ ମହାପଦ୍ମମଦ୍ଭୁତଂ ଯନ୍ମଯଂ ଜଗତ୍
ତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ରିୟାଖଣ୍ଡ ଓ ଶେଷରେ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଅଛି। ଏହି ମହାପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି।
ତଦ୍ଵୃତ୍ତାଂତାଶ୍ରଯଂ ତସ୍ମାତ୍ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ଏତତ୍ପୁରାଣମମଲଂ ଵିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ପୁରାଣ ନିର୍ମଳ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା।
ଦେଵଦେଵୋହରିର୍ଯଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ପୁରା । ବ୍ରହ୍ମା ତନ୍ନାରଦାଯାହ ନାରଦୋଽସ୍ମଦ୍ଗୁରୋଃ ପୁରଃ
ଦେବମାନ୍ୟ ହରି ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେଥିକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ନାରଦ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସଃ ସର୍ଵପୁରାଣାନି ସେତିହାସାନି ସଂହିତାଃ । ଅଧ୍ଯାପଯାମାସ ମୁହୁର୍ମାମତିପ୍ରିଯମାତ୍ମନଃ
ବ୍ୟାସଦେବ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ସଂହିତା ଶିଖାଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲା।
ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣମତିଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନରଃ
ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପୁରାଣକୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପରୁ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଭିଷେକଂ ଚ ଲଭତେ ଶୃଣୁତେ ହି ଯଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିଦଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଧଯାପି ଶୃଣୁତେ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ପଦ୍ମଂ ଶ୍ରୋତ୍ରାତିଥୀ କୁରୁ
ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଶୁଣନ୍ତି, ସେଠି ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପଦ୍ମକୁ ଶ୍ରବଣ କରି ଅତିଥି କର।
ତତ୍ରାଦିଖଂଡଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଵିନାଶନମ୍ । ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସଶିଷ୍ଯାସ୍ତ୍ଵତ୍ର ଯେ ସ୍ଥିତାଃ
ଏଠି ମୁଁ ଆଦିଖଣ୍ଡ କହିବି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ପାପ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନି ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଆଦିସର୍ଗମହଂ ତାଵତ୍କଥଯାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଜ୍ଞାଯତେ ଯେନ ଭଗଵାନ୍ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ଆଦି ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ସନାତନ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ।
ସୃଷ୍ଟେଷୁ ପ୍ରଲଯାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ନାସୀତ୍କିଂଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞମଭୂଦେକଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵୈ ସର୍ଵକାରକମ୍
ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; କେବଳ ଏକ ଜ୍ୟୋତି, 'ବ୍ରହ୍ମ' ନାମରେ, ସମସ୍ତ କାରଣ ଭାବେ ଥିଲା।
ନିତ୍ଯଂ ନିରଂଜନଂ ଶାଂତଂ ନିର୍ମଲଂ ନିତ୍ଯନିର୍ମଲମ୍ । ଆନଂଦସାଗରଂସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଯତ୍କାଂକ୍ଷଂତି ମୁମୁକ୍ଷଵଃ
ସେ ଚିରନ୍ତନ, ନିର୍ମଳ, ଶାନ୍ତ, ସଫା, ସଦା ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦର ସାଗର, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ଯାହାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଜ୍ଞାନରୂପତ୍ଵାଦନଂତମଜମଵ୍ଯଯମ୍ । ଅଵିନାଶି ସଦାସ୍ଵଚ୍ଛମଚ୍ଯୁତଂ ଵ୍ଯାପକଂ ମହତ୍
ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ସଦା ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଓ ବଡ଼।
ସର୍ଗକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଂ ଜ୍ଞାନରୂପକମ୍ । ଆତ୍ମଲୀନଂ ଵିକାରଂ ଚ ତତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମୁପଚକ୍ରମେ
ସୃଷ୍ଟିର ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଜ୍ଞାନର ରୂପ ଏହି ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣି, ନିଜରେ ନିଜେ ଲୀନ ଓ ତାହାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଧାନମୁଦ୍ଭୂତଂ ତତଶ୍ଚାପି ମହାନଭୂତ୍ । ସାତ୍ଵିକୋ ରାଜସଶ୍ଚୈଵ ତାମସଶ୍ଚ ତ୍ରିଧା ମହାନ୍
ସେଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାପରେ ମହତ୍ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ମହତ୍ ସତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ — ଏଭଳି ତିନି ପ୍ରକାରର।
ପ୍ରଧାନେନାଵୃତୋ ହ୍ଯେଵ ତ୍ଵଚା ବୀଜମିଵାଵୃତମ୍ । ଵୈକାରିକସ୍ତୈଜସଶ୍ଚ ଭୂତାଦିଶ୍ଚୈଵ ତାମସଃ
ଯେପରି ଏକ ଡାଣ୍ଡା ମାନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଢାକି ରହିଥାଏ, ଏହିପରି ପ୍ରଧାନ ଉପାଦାନ ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥାଏ। ତମସ ର ତିନି ପ୍ରକାର ହେଉଛି—ଏକଟି ବୈକାରିକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ତୈଜସ, ତୃତୀୟ ଭୂତାଦି।
ତ୍ରିଵିଧୋଯମହଂକାରୋ ମହତ୍ତତ୍ଵାଦଜାଯତ । ଯଥା ପ୍ରଧାନେନ ମହାନ୍ମହତା ସ ତଥା ଵୃତଃ
ମହତ୍ତତ୍ୱରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଯେପରି ପ୍ରଧାନରୁ ମହତ୍ତତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେହିପରି ମହତ୍ତତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାର ଆବୃତ ହୁଏ।
ଭୂତାଦିସ୍ତୁ ଵିକୁର୍ଵାଣଃ ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରକଂ ତତଃ । ସସର୍ଜ ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରାଦାକାଶଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍
ଭୂତାଦି ଉପାଦାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଇ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏହି ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱରୁ ଆକାଶ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ।
ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ତଥାକାଶଂ ଭୂତାଦିଃ ସମମାଵୃଣୋତ୍ । ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ତଥାକାଶଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ
ଭୂତାଦି ଉପାଦାନ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଓ ଆକାଶକୁ ସମେତ ଆବୃତ କଲା। ଏହି ଦୁଇଠାରୁ ପରେ ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା।
ବଲଵାନଭଵଦ୍ଵାଯୁସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶୋ ଗୁଣୋ ମତଃ । ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ତୁ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍
ବାୟୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା, ତାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ। ଆକାଶ, ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।
ତତୋ ଵାଯୁଵିକୁର୍ଵାଣୋ ରୂପମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ । ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଵାଯୋସ୍ତଦ୍ରୂପଗୁଣମୁଚ୍ଯତେ
ତାପରେ, ବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ବାୟୁରୁ ଜ୍ୟୋତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ।
ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଵାଯୂ ରୂପମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍ । ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚାପି ଵିକୁର୍ଵାଣଂ ରସମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ
ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। ଜ୍ୟୋତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା।
ସଂଭଵଂତି ତତୋଂଭାଂସି ରସମାତ୍ରାଣି ତାନି ତୁ । ରସମାତ୍ରାଣିଚାଂଭାଂସି ରୂପମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍
ଏହିଠାରୁ ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ। ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଓ ଜଳ ମିଶି ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।
ଵିକୁର୍ଵାଣାନିଚାଂଭାଂସିଗଂଧମାତ୍ରଂସସର୍ଜିରେ । ତସ୍ମାଜ୍ଜାତା ମହୀ ଚେଯଂ ସର୍ଵଭୂତଗୁଣାଧିକା
ଜଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏହିଠାରୁ ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଭୂତର ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛି।
ସସଂଘାତୋ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ଗଂଧୋ ଗୁଣୋ ମତଃ । ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ତନ୍ମାତ୍ରାତ୍ତେନ ତନ୍ମାତ୍ରତା ସ୍ମୃତା
ଏହା ଏକ ସଂଘାତ ହେବାରୁ ତାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ଗନ୍ଧ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱରୁ ତାହାର ଉପାଦାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଉପାଦାନର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ଯଵିଶେଷାଣି ଵିଶେଷାଃ କ୍ରମଶୋ ପରାଃ । ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗୋଯମହଂକାରାତ୍ତୁ ତାମସାତ୍
ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱଗୁଡିକ ଅଭିନ୍ନ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭିନ୍ନ ଉପାଦାନଗୁଡିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଭୂତ ଉପାଦାନର ସୃଷ୍ଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱରୁ ତମସ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
କୀର୍ତିତସ୍ତୁ ସମାସେନ ମୁନିଵର୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ । ତୈଜସାନୀଂଦ୍ରିଯାଣ୍ଯାହୁର୍ଦେଵା ଵୈକାରିକା ଦଶ
ଏହି ବିଷୟକୁ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଦଶ ତୈଜସ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଦେବତା ଓ ବୈକାରିକ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।