ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାଂ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ପଂଚଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ବେନ ଗଳ୍ପରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ସଂହିତାରେ, ଏହା ଏକଶତ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ।
ନମାମି ଗୋଵିନ୍ଦପଦାରଵିଂଦଂ ସଦେଂଦିରାଵଂଦିତମୁତ୍ତମାଢ୍ଯମ୍ । ଜଗଜ୍ଜନାନାଂ ହୃଦି ସଂନିଵିଷ୍ଟଂ ମହାଜନୈକାଯନମୁତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦିରା ଓ ଉତ୍ତମ ମହାନମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛି, ମହାଜନମାନେଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଉତ୍ତମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଏକଦା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵଲନସନ୍ନିଭାଃ । ହିମଵଦ୍ଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯୋ ଵେଦପାରଗାଃ
ଏକଦିନ, ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବେଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ, ଏକଠା ହେଲେ।
ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞା ମହାତ୍ମାନୋ ନାନାପୁଣ୍ଯସମାଶ୍ରଯାଃ । ମହେଂଦ୍ରାଦ୍ରିରତା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ଵିଂଧ୍ଯନିଵାସିନଃ
ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ନାନା ପୁଣ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ଲଗିଥିବା ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ରହୁଥିବା ମନ୍ଦିରମାନେ।
ଯେଽର୍ବୁଦାରଣ୍ଯନିରତାଃ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯଵାସିନଃ । ଶ୍ରୀଶୈଲନିରତା ଯେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରନିଵାସିନଃ
ଅର୍ବୁଦା ଅରଣ୍ୟରେ ଲଗିଥିବା, ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା, ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ଲଗିଥିବା ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବା ମନ୍ଦିରମାନେ।
ଧର୍ମ୍ମାରଣ୍ଯରତା ଯେ ଚ ଦଂଡକାରଣ୍ଯଵାସିନଃ । ଜଂବୂମାର୍ଗରତା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ସତ୍ଯନିଵାସିନଃ
ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଲଗିଥିବା, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା, ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରେ ଲଗିଥିବା ଓ ସତ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ମନ୍ଦିରମାନେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ସଶିଷ୍ଯା ମୁନଯୋଽମଲାଃ । ନୈମିଷଂ ସମୁପାଯାତାଃ ଶୌନକଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁତ୍ସୁକାଃ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ପବିତ୍ର ମୁନିମାନେ, ଶୌନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ତେନ ତେ ଚ ସୁପୂଜିତାଃ । ଆସନେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ବୃସ୍ଯାଦିଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ଶୌନକଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ଶୌନକଙ୍କରୁ ଯଥାଯଥି ଆଦର ପାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଭବ୍ୟ ଆସନ ଓ ଚଟାଇରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ବସିଲେ।
ଶୌନକେନ ପ୍ରଦତ୍ତେଷୁ ଆସୀନାସ୍ତେ ତପୋଧନାଃ । କୃଷ୍ଣାଶ୍ରିତାଃ କଥାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ଶୌନକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନରେ ବସି, ତପସ୍ଵୀମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ ପବିତ୍ର କଥାଗୁଡିକୁ ପରସ୍ପରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କଥାଂତେଷୁ ତତସ୍ତେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଆଜଗାମ ମହାତେଜାଃ ସୂତସ୍ତତ୍ର ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମହାଦୀପ୍ତି ଓ ଉଜ୍ୱଳ ମହାତେଜସ୍ବୀ ସୂତ ଆସିଲେ।
ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ରୋମହର୍ଷଣସଂଜ୍ଞକଃ । ତାନ୍ପ୍ରଣମ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସ ତୈଶ୍ଚୈଵାଭିପୂଜିତଃ
ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ରୋମହର୍ଷଣ ନାମକ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ଶୌନକାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ । ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଂ ସୁଖାସୀନଂ ସୂତଂ ଵୈ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ଏବଂ ସୁବିଧାଜନକ ଭାବରେ ବସାଇଲେ।
ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ମହାଭାଗାଃ ଶୌନକାଦ୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ । ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ପୌରାଣିକ ମହାବୁଦ୍ଧେ ରୋମହର୍ଷଣ ସୁଵ୍ରତ
ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ଵୀ ମହାଭାଗ ଋଷିମାନେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ମହାବୁଦ୍ଧି, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରୋମହର୍ଷଣ।
ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତା ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ପୁରା ପୌରାଣିକୀଃ କଥାଃ । ସାଂପ୍ରତଂ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ସ୍ମ କଥାଯାଂ ସକ୍ଷଣା ହରେଃ
ତୁମଠାରୁ ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ ଆମେ ହରିଙ୍କ କଥାରେ ଲଗିଛୁ।
ସ ଵୈ ପୁଂସାଂ ପରୋଧର୍ମୋ ଯତୋ ଭକ୍ତିରଧୋକ୍ଷଜେ । ପୁନଃ ପୁରାଣମାଚକ୍ଷ୍ଵ ହରିଵାର୍ତା ସମନ୍ଵିତମ୍
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଯାହାରୁ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତେଣୁ ହରିଙ୍କ କଥା ଥିବା ପୁରାଣ ଆଉଥରେ କହ।
ହରେରନ୍ଯା କଥା ସୂତ ଶ୍ମଶାନସଦୃଶୀ ସ୍ମୃତା । ହରିସ୍ତୀର୍ଥସ୍ଵରୂପେଣ ସ୍ଵଯଂ ତିଷ୍ଠତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍
ହରି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କଥାଗୁଡିକୁ ଶ୍ମଶାନ ସମାନ ଭାବିତ; ହରି ନିଜେ ତୀର୍ଥର ରୂପରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଏହା ଶୁଣାଯାଇଛି।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯଦାତୄଣାଂ ନାମାନି କିଲ କୀର୍ତଯ । କୁତ ଏତତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ କେନ ଵା ପରିପାଲ୍ଯତେ
ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡିକ କହ; ଏଗୁଡିକ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, କିଏ ଏଗୁଡିକୁ ରକ୍ଷା କରେ?
କସ୍ମିନ୍ଵିଲଯମଭ୍ଯେତି ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରାଣି କାନି ପୁଣ୍ଯାନି କେ ଚ ପୂଜ୍ଯାଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯାଃ
ଏହି ଚଳ ଅଚଳ ଜଗତ କେଉଁଠି ଶେଷ ହୁଏ? କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡିକ ପୁଣ୍ୟମୟ, କେଉଁ ପୂଜ୍ୟ ଶିଳା ସମୂହ?
ନଦ୍ଯଶ୍ଚ କାଃ ପରାଃ ପୁଣ୍ଯା ନୃଣାଂ ପାପହରାଃ ଶୁଭାଃ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମହାଭାଗ କଥଯସ୍ଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍
କେଉଁ ନଦୀଗୁଡିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ଦୂର କରେ? ମହାଭାଗ, ଏସବୁ କଥା ଅନୁକ୍ରମରେ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ସାଧୁସାଧୁ ମହାଭାଗାଃ ସାଧୁପୃଷ୍ଟଂ ତପୋଧନାଃ । ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞକମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ବହୁତ ଭଲ, ମହାଭାଗମାନେ, ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତପସ୍ଵୀମାନେ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କହିବି।
ପାରାଶର୍ଯଂ ପରମପୁରୁଷଂ ଵିଶ୍ଵଵେଦ୍ଯୈକଯୋନିଂ ଵିଦ୍ଯାଧାରଂ ଵିପୁଲମତିଦଂ ଵେଦଵେଦାଂତଵେଦ୍ଯମ୍ । ଶଶ୍ଵଚ୍ଛାଂତଂ ସ୍ଵମତିଵିଷଯଂ ଶୁଦ୍ଧତେଜୋଵିଶାଲଂ ଵେଦଵ୍ଯାସଂ ଵିତତଯଶସଂ ସର୍ଵଦାହଂ ନମାମି
ମୁଁ ସଦା ପରାଶରଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜଣା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାଧାରାର ମାଲିକ, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ସଦା ଶାନ୍ତ, ନିଜରେ ନିଜେ ରହୁଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚେତନାରୁ ପାରେ, ପବିତ୍ର ତେଜରେ ଅପାର, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଖ୍ୟାତି ଥିବା ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ନମୋ ଭଗଵତେ ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯାସାଯାମିତତେଜସେ । ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରାଯଣକଥାମିମାମ୍
ଅପାର ତେଜ ଥିବା ଶ୍ରୀବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ନାରାୟଣ କଥା କହିପାରିବି।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ସହସ୍ରଂ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ଷଡ୍ଭିଃ ଖଂଡୈଃ ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ପଦ୍ମ ନାମକ ପୁରାଣ କହିବି, ଯାହାରେ ଏକ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ଓ ଛପନଟି ବିଭାଗ ଅଛି।
ତତ୍ରାଦାଵାଦିଖଂଡଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂମିଖଂଡଂ ତତଃ ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଖଂଡଂ ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତତଃ ପାତାଲଖଂଡକମ୍
ସେଠାରେ ଆଦିରେ ଆଦିଖଣ୍ଡ, ପରେ ଭୂଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ, ଏବଂ ତାପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ ଅଛି।
କ୍ରିଯାଖଂଡଂ ତତଃ ଖ୍ଯାତମୁତ୍ତରଂ ଖଂଡମଂତିମମ୍ । ଏତଦେଵ ମହାପଦ୍ମମଦ୍ଭୁତଂ ଯନ୍ମଯଂ ଜଗତ୍
ତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ରିୟାଖଣ୍ଡ ଓ ଶେଷରେ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଅଛି। ଏହି ମହାପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି।
ତଦ୍ଵୃତ୍ତାଂତାଶ୍ରଯଂ ତସ୍ମାତ୍ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ଏତତ୍ପୁରାଣମମଲଂ ଵିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ପୁରାଣ ନିର୍ମଳ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା।
ଦେଵଦେଵୋହରିର୍ଯଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ପୁରା । ବ୍ରହ୍ମା ତନ୍ନାରଦାଯାହ ନାରଦୋଽସ୍ମଦ୍ଗୁରୋଃ ପୁରଃ
ଦେବମାନ୍ୟ ହରି ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେଥିକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ନାରଦ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସଃ ସର୍ଵପୁରାଣାନି ସେତିହାସାନି ସଂହିତାଃ । ଅଧ୍ଯାପଯାମାସ ମୁହୁର୍ମାମତିପ୍ରିଯମାତ୍ମନଃ
ବ୍ୟାସଦେବ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ସଂହିତା ଶିଖାଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲା।
ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣମତିଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନରଃ
ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପୁରାଣକୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପରୁ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଭିଷେକଂ ଚ ଲଭତେ ଶୃଣୁତେ ହି ଯଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିଦଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।