ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତଂ ଵେନମଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତୋ ହରିଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଭେନଙ୍କୁ କହି, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯସଂପୂର୍ତିଵର୍ଣନେ। ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରସମାପ୍ତୌ ଚ ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ଭେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା ସମାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରର ଶେଷରେ, ଏହା ଏକଶତି ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଵେନୋ ରାଜା ମହାମତିଃ । କ୍ଵ ଗତୋ ଦେଵଦେଵେଶ ଇତି ଚିଂତାପରୋଽଭଵତ୍
ସୂତ କହିଲେ — ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଭେନ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ, 'ଦେବଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି?'
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ନୃପୋତ୍ତମଃ । ସମାହୂଯ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଂ ପୃଥୁଂ ମଧୁରାକ୍ଷରୈଃ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଭେନ ଭାବି ଦେଖି, ରାଜାମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୃଥୁଙ୍କୁ ମିଠା କଥାରେ ଡାକିଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ହର୍ଷେଣ ମହତା ତଦା । ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ ଭୂର୍ଲୋକେ ତାରିତୋସ୍ମି ସୁପାତକାତ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ମୋ ପୁଅ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।'
ନୀତ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲତାଂ ଵତ୍ସ ଵଂଶୋ ମେ ସାଂପ୍ରତଂ ପୃଥୋ । ମଯା ଵିନାଶିତୋ ଦୋଷୈସ୍ତ୍ଵଯା ଗୁଣୈଃ ପ୍ରକାଶିତଃ
ପୃଥୁ, ଏବେ ମୋ ବଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଛି। ମୋ ଦୋଷରେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଗୁଣରେ ଏହା ଆବିର୍ଭାବ ପାଇଛି।
ଯଜେହମଶ୍ଵମେଧେନ ଦାସ୍ଯେ ଦାନାନ୍ଯନେକଶଃ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯଦ୍ଯ ସକାଯସ୍ତେ ପ୍ରସାଦତଃ
ମୁଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବି ଓ ବହୁ ଦାନ ଦେବି। ଆଜି, ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯିବି।
ସଂଭରସ୍ଵ ମହାଭାଗ ସଂଭାରାଂସ୍ତ୍ଵଂ ନୃପୋତ୍ତମ । ଆମଂତ୍ରଯ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵେଦପାରଗାନ୍
ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଏଵଂ ପୃଥୁଃ ସମାଦିଷ୍ଟୋ ଵେନେନାପି ମହାତ୍ମନା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତ୍ମା ସ ଵେନଂ ପିତରମାଦରାତ୍
ଏପରି ଭାବେ, ମହାତ୍ମା ଭେନଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ପୃଥୁ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କ ପିତା ମହାତ୍ମା ଭେନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍ । ଦିଵ୍ଯାନ୍ଵା ମାନୁଷାନ୍ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ ଜନାର୍ଦନମ୍
ମହାରାଜ, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର, ମନ ଚାହିଁଥିବା ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯୈଵ ପିତରଂ ଜ୍ଞାନତତ୍ପରମ୍ । ଧନୁରାଦାଯ ପୃଥ୍ଵୀଶଃ ସବାଣଂ ଯତ୍ନପୂର୍ଵକମ୍
ଏଭଳି କହି, ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ପୃଥିବୀର ରାଜା ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଲେ।
ଆଦିଦେଶ ଭଟାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଘୋଷଧ୍ଵଂ ଭୂତଲେ ମମ । ପାପମେଵ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କର୍ମଣା ତ୍ରିଵିଧେନ ଵୈ
ସେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—'ମୋର ଆଜ୍ଞା ପୃଥିବୀରେ ଘୋଷଣା କର; କେହି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କରିଷ୍ଯଂତି ଚ ଯତ୍ପାପଂ ଆଜ୍ଞାଂ ଵେନସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଉଲ୍ଲଂଘ୍ଯ ଵଧ୍ଯତାଂ ସୋ ହି ଯାସ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେ କେହି ରାଜା ବେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ପାପ କରିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପାଇବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦାନମେଵ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚୈଵ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଯଜଧ୍ଵଂ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତନ୍ମନସ୍କା ଵିମତ୍ସରାଃ
ଦାନ ଦେବାକୁ ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍; ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ଶିକ୍ଷାଂ ପ୍ରଦତ୍ଵାସୌ ରାଜ୍ଯଂ ଭୃତ୍ଯେଷୁ ଵେନଜଃ । ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ଚ ଗତୋ ଵିପ୍ରାସ୍ତପସୋର୍ଥେ ତପୋଵନମ୍
ଏଭଳି ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ବେନଙ୍କ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଭୃତ୍ୟମାନେ ପାଖରେ ରଖି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସର୍ଵାନ୍ଦୋଷାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂଯମ୍ଯ ଵିଷଯେନ୍ଦ୍ରିଯାନ୍ । ଶତଵର୍ଷପ୍ରମାଣଂ ଵୈ ନିରାହାରୋ ବଭୂଵ ହ
ସେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ବଶ କରି, ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତପସା ତସ୍ଯ ଵୈ ତୁଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମା ପୃଥୁମୁଵାଚ ହ । ତପସ୍ତପସି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଏମିତି ତପସ୍ୟା ଉପରେ ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛ? ଏହାର କାରଣ ମୋତେ କହ।'
ପୃଥୁରୁଵାଚ- ଵେନ ଏଷ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପିତା ମେ କୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନଃ । ସମାଚରତି ଯଃ ପାପମସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ନରାଧମଃ
ପୃଥୁ କହିଲେ—'ମୋ ବାପା ବେନ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଯେ କେହି ପାପ କରେ, ସେ ସବୁଠୁ ନିଚ୍ଚ ମଣିଷ।'
ଶିରଶ୍ଛେତ୍ତା ଭଵତ୍ଵେଷ ତସ୍ଯ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଅଦୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ମହାଚକ୍ରୈର୍ହରିଃ ଶାସ୍ତା ଭଵେତ୍ସ୍ଵଯମ୍
'ତାଙ୍କର ଶିର କାଟିବାକୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ନ ଥିବା ବଡ଼ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରି ନିଜେ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନ୍ତୁ।'
ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା କର୍ତୁଂ ଵାଂଛତି ପାତକମ୍ । ତେଷାଂ ଶିରାଂସି ତ୍ରୁଟ୍ଯଂତୁ ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ଯଥା ଦ୍ରୁମାତ୍
'ଯେମାନେ ମନେ, କାମରେ କିମ୍ବା କଥାରେ, କିମ୍ବା କାମରେ ପାପ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଗଛରୁ ପକା ଫଳ ପଡ଼ିବା ପରି ଖସିଯାଉ।'
ଏତଦେଵ ଵରଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶୃଣୁ ସୁରେଶ୍ଵର । ପ୍ରଜାନାଂ ଦୋଷଭାଵେନ ନ ଲିପ୍ଯତି ପିତା ମମ
'ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ଦୟାକୁ ତୁମଠାରୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋ ବାପା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହେଉ ନାହିଁ।'
ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ଦେଵେଶ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି । ଦଦସ୍ଵ ଉତ୍ତମଂ କାମଂ ଚତୁର୍ମୁଖନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
'ଯଦି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଚତୁର୍ମୁଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗ ପିତା ତେ ପୂତତାଂ ଗତଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଶାସିତୋ ଵତ୍ସ ପୁତ୍ରେଣାପି ତ୍ଵଯା ପୃଥୋ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ତୁମ ବାପା ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଶାସିତ।'
ଏଵଂ ପୃଥୁଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵରଂ ଦତ୍ଵା ଗତୋ ଵିଭୁଃ । ପୃଥୁରେଵ ସମାଯାତୋ ରାଜ୍ଯକର୍ମଣି ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ପୃଥୁଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ଚାଲିଗଲେ; ପୃଥୁ ଆସି ରାଜ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଗଲେ।
ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ପାପଂ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାଚରେତ୍ । ଯସ୍ତୁ ଚିଂତଯତେ ପାପଂ ତ୍ରିଵିଧେନାପି କର୍ମଣା
ବେନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେହି ପାପ କରୁନଥିଲେ; ଯେ କେହି ମାତ୍ର ଭାବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନେ, କଥାରେ କିମ୍ବା କାମରେ—
ଶିରଶ୍ଛେଦୋ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଯଥାଚକ୍ରୈର୍ନିକୃଂତିତଃ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ଵୈ ପାପଂ ନୈଵ କୋପି ସମାଚରେତ୍
—ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଚକ୍ରରେ କାଟାଯିବା ପରି ଖସିଯାଉଥିଲା; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କେହି ପାପ କରୁନଥିଲେ।
ଇତ୍ଯାଜ୍ଞା ଵର୍ତତେ ତସ୍ଯ ଵୈନ୍ଯସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵଲୋକାଃ ସମାଚାରୈଃ ପରିଵର୍ତଂତି ନିତ୍ଯଶଃ
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ବେନପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଚାଲିଥିଲା; ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ନିତ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଦାନଭୋଗୈଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ସର୍ଵଧର୍ମପରାଯଣାଃ । ସର୍ଵସୌଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ
ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦାନ ଓ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥିଲେ; ରାଜାଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ସୁଖରେ ବଢ଼ିଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକ ଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନଙ୍କ କଥାର ଏକଶଏଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଵେନସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପୃଥୁଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ସଂବଭ୍ରେ ସର୍ଵସଂଭାରାନ୍ନାନାପୁଣ୍ଯାନ୍ନୃପାତ୍ମଜଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ— ବେନଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ପୃଥୁ, ଯିଏ ଅତି ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ, ସେ ରାଜପୁତ୍ର।